Đề tài nckh cấp bộ giải pháp nhằm giảm thiểu chi phí vận tải và giao nhận đối với một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của việt nam hiện nay

  • 114 trang
  • file .pdf
Bé c«ng th−¬ng
ViÖn Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i
§Ò tµi nghiªn cøu Khoa häc CÊp Bé
M· sè: 03.08.RDBS
Gi¶i ph¸p nh»m gi¶m thiÓu chi phÝ
vËn t¶i vµ giao nhËn ®èi víi mét sè
mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc
cña ViÖt Nam hiÖn nay
7155
06/3/2009
Hµ néi, 2008
Bé c«ng th−¬ng
ViÖn Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i
§Ò tµi nghiªn cøu Khoa häc CÊp Bé
M· sè: 03.08.RDBS
Gi¶i ph¸p nh»m gi¶m thiÓu chi phÝ
vËn t¶i vµ giao nhËn ®èi víi mét sè
mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc
cña ViÖt Nam hiÖn nay
C¬ quan chñ qu¶n: Bé C«ng Th−¬ng
C¬ quan chñ tr×: ViÖn nghiªn cøu Th−¬ng m¹i
Chñ nhiÖm ®Ò tµi: Ths. Ph¹m ThÞ C¶i
C¸c thµnh viªn: TS. NguyÔn ThÞ NhiÔu
ThS. §ç Kim Chi
ThS. Hoµng ThÞ V©n Anh
ThS. Lª Huy Kh«i
CN. Hoµng ThÞ H−¬ng Lan
CN. Ph¹m Hång Lam
Hµ néi, 2008
Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t
ASEAN HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸
AFTA Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN
CIF Cost, Insurance and Freight (Incoterm) - Giao hµng xuèng
khái lan can tµu t¹i c¶ng dì hµng quy ®Þnh
FOB Free on Board (Incoterm) - Giao hµng qua khái lan can tµu
t¹i c¶ng bèc hµng quy ®Þnh
hµng giµnh ®−îc quyÒn vËn chuyÓn
DWT Träng t¶i toµn phÇn (tµu biÓn)
EDI HÖ thèng trao ®æi d÷ liÖu ®iÖn tö
E -Logistics Logistics ®iÖn tö
EU Liªn minh Ch©u ©u
GDP Tæng s¶n phÈm quèc néi
ICD C¶ng container néi ®Þa
TEU §¬n vÞ t−¬ng ®−¬ng container 20 feet
WTO Tæ chøc Th−¬ng m¹i ThÕ giíi
VISABA HiÖp héi ®¹i lý vµ m«i giíi hµng h¶i ViÖt Nam
VIFFAS HiÖp héi giao nhËn kho vËn ViÖt Nam
FIATA HiÖp héi giao nhËn kho vËn quèc tÕ
AFFA HiÖp héi giao nhËn c¸c n−íc ASEAN
VINALINES Tæng c«ng ty Hµng h¶i ViÖt Nam
NVOCC VËn t¶i kh«ng tµu
CY Container Yard- B·i ®Ó container
CFS Container Fraight Station - tr¹m giao hµng lÎ
Môc Lôc Trang
Lêi më ®Çu 1
Ch−¬ng 1. Tæng quan vÒ chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn ®èi víi 5
hµng hãa xuÊt khÈu cña viÖt nam trong giai ®o¹n hiÖn nay
1.1. T¸c ®éng cña viÖc gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn ®Õn chi phÝ 5
xuÊt khÈu cña hµng hãa trong bèi c¶nh tù do c¹nh tranh
1.1.1. C¸c yÕu tè cÊu thµnh chi phÝ xuÊt khÈu 5
6
1.1.2. Chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña hµng hãa
1.1.3. C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn vµ t¸c ®éng cña 8
viÖc gi¶m thiÓu c¸c chi phÝ nªu trªn ®Õn chi phÝ xuÊt khÈu hµng hãa
1.1.4. Vai trß, t¸c ®éng vµ thùc tr¹ng sö dông dÞch vô vËn t¶i, giao nhËn thuª 13
ngoµi cña c¸c doanh nghiÖp
1.2. Thùc tr¹ng chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu 22
cña mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam
1.2.2. Thùc tr¹ng chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt
khÈu cña mét sè mÆt hµng thuéc nhãm hµng n«ng, l©m, thuû s¶n
1.2.2.1. Chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu g¹o 26
1.2.2.2. Chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu cµ phª 30
1.2.2.3. Chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu thuû s¶n 34
1.2.3. Thùc tr¹ng chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu 38
cña mét sè mÆt hµng thuéc nhãm hµng c«ng nghiÖp chÕ biÕn
1.2.3.1. Chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu hµng dÖt may 38
1.2.3.2. Chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu hµng giµy dÐp 40
1.3. §¸nh gi¸ chung vÒ thùc tr¹ng chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn trong tæng 41
chi phÝ xuÊt khÈu cña mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam
1.3.1. Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®−îc 41
1.3.2. Mét sè tån t¹i cÇn gi¶i quyÕt ®Ó gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn ®èi 43
víi c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc ë ViÖt Nam
Ch−¬ng 2. Mét sè gi¶i ph¸p nh»m gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶I vµ 46
giao nhËn ®èi víi hµng hãa xuÊt khÈu chñ lùc cña viÖt Nam
trong bèi c¶nh héi nhËp
2.1. Xu h−íng ph¸t triÓn dÞch vô logistics thÕ giíi vµ nh÷ng c¬ héi, th¸ch 46
thøc cña doanh nghiÖp ViÖt Nam trong viÖc gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i vµ
giao nhËn hµng ho¸ xuÊt khÈu
2.1.1. Xu h−íng ph¸t triÓn dÞch vô logistics thÕ giíi 46
2.1.2. C¬ héi vµ th¸ch thøc cña doanh nghiÖp VN trong viÖc gi¶m thiÓu chi 53
phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn hµng hãa XK trong bèi c¶nh héi nhËp KT quèc tÕ
2.1.3 Quan ®iÓm vµ ®Þnh h−íng ®èi víi viÖc gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i vµ giao 56
nhËn hµng hãa xuÊt khÈu
2.2. C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu ®èi víi doanh nghiÖp ®Ó gi¶m thiÓu chi phÝ vËn 61
t¶i, giao nhËn nh»m gi¶m chi phÝ xuÊt khÈu hµng hãa
2.2.1. C¸c gi¶i ph¸p vÜ m« 61
2.2.2.C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi doanh nghiÖp 65
2.2.2.1.§èi víi doanh nghiÖp kinh doanh dÞch vô vËn t¶i, giao nhËn 65
2.2.2.2.§èi víi doanh nghiÖp s¶n xuÊt, xuÊt khÈu hµng ho¸ nãi chung 66
2.2.2.3. C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu nhãm hµng 69
n«ng l©m thñy s¶n
2.2.2.4. C¸c gi¶i ph¸p ®èi víi doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu nhãm hµng 72
c«ng nghiÖp chÕ biÕn
KÕt luËn 76
Tµi liÖu tham kh¶o 78
Lêi më ®Çu
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, qu¸ tr×nh tù do hãa th−¬ng m¹i vµ héi nhËp
kinh tÕ quèc tÕ ®· lµm cho nhu cÇu mua b¸n, trao ®æi hµng ho¸ trªn thÕ giíi
lµ rÊt lín vµ t¨ng tr−ëng kh«ng ngõng. Trong bèi c¶nh nh− vËy, viÖc tæ chøc
thùc hiÖn dÞch vô vËn t¶i vµ giao nhËn theo h−íng hiÖn ®¹i nh»m gi¶m chi
phÝ logistics ®Ó tõ ®ã gi¶m tæng chi phÝ xuÊt khÈu, n©ng cao n¨ng lùc c¹nh
tranh cho hµng hãa vµ doanh nghiÖp ViÖt Nam lµ hÕt søc cÇn thiÕt.
Tuy nhiªn, kÕt qu¶ cña c¸c nghiªn cøu trong vµ ngoµi n−íc cho thÊy,
n¨ng lùc c¹nh tranh vÒ gi¸ cña hµng xuÊt khÈu ViÖt Nam nãi chung vµ cña
hµng n«ng, l©m, thñy s¶n vµ hµng c«ng nghiÖp chÕ biÕn, chÕ t¹o nãi riªng so
víi c¸c mÆt hµng cïng lo¹i cña c¸c n−íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi hiÖn
ch−a ®¹t møc cao. Nguyªn nh©n cña vÊn ®Ò trªn mét phÇn do chi phÝ cho c¸c
ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn cßn chiÕm tû träng ®¸ng kÓ trong c¬ cÊu gi¸
xuÊt khÈu cña hµng ho¸. ChÝnh v× vËy, viÖc t×m lêi gi¶i cho bµi to¸n gi¶m
thiÓu chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn ®ang lµ vÊn ®Ò quan träng ®Ó c¸c doanh
nghiÖp cã thÓ gi¶m tæng chi phÝ xuÊt khÈu, t¹o cho hµng xuÊt khÈu ViÖt Nam
cã gi¸ c¹nh tranh cao trªn thÞ tr−êng.
HiÖn nay, ®· cã mét sè tµi liÖu, c«ng tr×nh nghiªn cøu ë trong n−íc vµ
n−íc ngoµi ®Ò cËp ®Õn c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i, giao
nhËn hµng ho¸ xuÊt khÈu d−íi c¸c gãc ®é kh¸c nhau nh−: (1) NguyÔn Th©m,
VËn t¶i ®a ph−¬ng thøc & Logistics, T¹p chÝ Visaba Times cña HiÖp héi giao
nhËn, kho vËn ViÖt Nam sè 62, th¸ng 7/2004; (2) Ph¹m ThÞ C¶i, Nghiªn cøu
kinh nghiÖm quèc tÕ vÒ dÞch vô hËu cÇn vµ nh÷ng bµi häc rót ra cho ViÖt
Nam, §Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp Bé, Bé Th−¬ng m¹i, m· sè 2005 - 78 -
006; (3) Ph¹m ThÞ C¶i, C¸c gi¶i ph¸p ®Ó gi¶m thiÓu chi phÝ liªn quan ®Õn
ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn vµ b¶o hiÓm nh»m n©ng cao søc c¹nh tranh
cña hµng xuÊt khÈu ViÖt Nam, §Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp Bé, Bé C«ng
Th−¬ng, m· sè 2006 - 78 - 003; (4) Côc Hµng h¶i ViÖt Nam, B¸o c¸o ®¸nh
gi¸ thùc tr¹ng ho¹t ®éng vËn t¶i biÓn vµ dÞch vô hµng h¶i sau 4 n¨m thi hµnh
1
LuËt doanh nghiÖp, nh÷ng kiÕn nghÞ víi ChÝnh phñ, Hµ Néi, th¸ng 7/2004;
(5) Côc Hµng h¶i ViÖt Nam, C¸c bµi tham luËn t¹i Héi nghÞ vËn t¶i vµ dÞch
vô hµng h¶i 2004, Hµ Néi, th¸ng 7/2004; (6) ViÖn ChiÕn l−îc vµ ph¸t triÓn
giao th«ng vËn t¶i vµ Tæng c«ng ty Hµng h¶i ViÖt Nam, Quy ho¹ch ph¸t
triÓn vËn t¶i biÓn ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010 vµ ®Þnh h−íng ®Õn 2020, Hµ Néi
2003; (7) ViÖn Nghiªn cøu qu¶n lý kinh tÕ TW - N©ng cao n¨ng lùc c¹nh
tranh xuÊt khÈu trªn c¬ së c¾t gi¶m chi phÝ, tr−êng hîp cña ViÖt Nam; (8)
ViÖn Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i- Bé C«ng Th−¬ng, §iÒu tra kªnh tiªu thô s¶n
phÈm cµ phª ë §¨k L¨k, 2002; (9) SCM Corporation, Supply Chain Insight,
KÕt qu¶ kh¶o s¸t vÒ logistics 2008; (10) Review of Transport and Logistics
Development in Viet Nam, Dongwoo Ha, Transport and Tourism Division,
United Nation ESCAP, 10/2004; (11) Geetha Karandawala, Tranport and
Tourism Division, UNESCAP, Institutional & Legal Framework Required
to Establish & Strengthen Multimodal Transport & Logistics Service,
10/2004; (12) World Bank, Vietnam Logistics Development, Trade
Facilitation…
Tuy vËy, ch−a cã c«ng tr×nh nµo tiÕn hµnh nghiªn cøu mét c¸ch ®Çy ®ñ
vµ cã hÖ thèng vÒ thùc tr¹ng chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn ®èi víi mét sè mÆt
hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam, ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c mÆt hµng n«ng,
l©m, thñy s¶n vµ hµng c«ng nghiÖp chÕ biÕn.
§Ó gióp c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt, xuÊt khÈu ViÖt Nam nãi chung vµ
c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt, xuÊt khÈu c¸c nhãm hµng n«ng, l©m, thñy s¶n vµ
nhãm hµng c«ng nghiÖp chÕ biÕn nãi riªng cã ®−îc gi¶i ph¸p thiÕt thùc ®Ó
gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn, gãp phÇn gi¶m tæng chi phÝ xuÊt khÈu
hµng hãa, n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng quèc tÕ, Bé C«ng
Th−¬ng ®· cho phÐp tæ chøc nghiªn cøu ®Ò tµi: “Gi¶i ph¸p nh»m gi¶m thiÓu
chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn ®èi víi mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña
ViÖt Nam hiÖn nay”.
Môc tiªu chÝnh cña ®Ò tµi lµ: Nghiªn cøu ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ®Ó
gi¶m thiÓu chi phÝ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i vµ giao nhËn nh»m gi¶m
2
chi phÝ xuÊt khÈu vµ n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh ®èi víi mét sè mÆt hµng
xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam trong bèi c¶nh héi nhËp.
§èi t−îng nghiªn cøu cña §Ò tµi lµ:
- C¸c chi phÝ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn ®èi víi mét sè
mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam
- C¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p vÜ m« nh»m gi¶m thiÓu c¸c chi phÝ liªn
quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn ®èi víi hµng ho¸ xuÊt khÈu.
- C¸c gi¶i ph¸p cña doanh nghiÖp xuÊt khÈu vµ doanh nghiÖp kinh
doanh dÞch vô vËn t¶i vµ giao nhËn ®Ó gi¶m thiÓu c¸c chi phÝ liªn quan ®èi
víi hµng ho¸ xuÊt khÈu.
Ph¹m vi nghiªn cøu cña §Ò tµi:
- VÒ néi dung: Do c¸c vÊn ®Ò vÒ ph−¬ng ph¸p luËn, kinh nghiÖm
cña c¸c n−íc trong viÖc ph¸t triÓn dÞch vô logistics vµ gi¶i ph¸p chñ yÕu ®Ó
gi¶m thiÓu chi phÝ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn ®èi víi hµng
xuÊt khÈu cña ViÖt Nam nãi chung ®· ®−îc nghiªn cøu ë c¸c ®Ò tµi nghiªn
cøu khoa häc cÊp Bé - Bé C«ng Th−¬ng m· sè 2005- 8- 006 (n¨m 2005) vµ
2006- 78- 003 (n¨m 2006) nªn §Ò tµi chØ tËp trung nghiªn cøu c¸c chi phÝ
liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn ®èi víi mét sè mÆt hµng xuÊt
khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam, c¸c mÆt hµng ®¹t kim ng¹ch xuÊt khÈu lín, ViÖt
Nam cã tiÒm n¨ng xuÊt khÈu vµ chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn cã ¶nh h−ëng lín
®Õn chi phÝ xuÊt khÈu. Do giíi h¹n vÒ nhiÒu mÆt, §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu
gi¶i ph¸p ®Ó gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn ®èi víi hai nhãm hµng
chÝnh lµ: Nhãm c¸c mÆt hµng n«ng, l©m, thñy s¶n vµ nhãm c¸c mÆt hµng
c«ng nghiÖp chÕ biÕn.
- VÒ thêi gian: §Ò tµi nghiªn cøu c¸c chi phÝ vµ gi¶i ph¸p gi¶m
thiÓu chi phÝ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn hµng ho¸ xuÊt khÈu
ë ViÖt Nam giai ®o¹n 2001 - 2007 vµ cho nh÷ng n¨m tiÕp theo.
C¸c ph−¬ng ph¸p chñ yÕu ®−îc sö dông kÕt hîp ®Ó thùc hiÖn §Ò tµi lµ:
Kh¶o s¸t, thu thËp th«ng tin, t− liÖu, tæng hîp, ph©n tÝch, so s¸nh, ph−¬ng
ph¸p ngo¹i suy, ph−¬ng ph¸p lÊy ý kiÕn chuyªn gia, héi th¶o chuyªn ®Ò…
3
Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, §Ò tµi ®−îc kÕt cÊu thµnh 2 ch−¬ng:
Ch−¬ng 1: Tæng quan vÒ chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn ®èi víi hµng
xuÊt khÈu cña ViÖt Nam trong giai ®o¹n hiÖn nay
Ch−¬ng 2: Mét sè gi¶i ph¸p nh»m gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i vµ giao
nhËn ®èi víi hµng hãa xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam
trong bèi c¶nh héi nhËp
4
Ch−¬ng 1
Tæng quan vÒ chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn
®èi víi hµng xuÊt khÈu cña viÖt nam
trong giai ®o¹n hiÖn nay
1.1. T¸c ®éng cña viÖc gi¶m thiÓu chi phÝ vËn t¶i vµ
giao nhËn ®Õn chi phÝ xuÊt khÈu cña hµng hãa trong
bèi c¶nh tù do c¹nh tranh
1.1.1. C¸c yÕu tè cÊu thµnh chi phÝ xuÊt khÈu
Nh− ta ®· biÕt, chi phÝ xuÊt khÈu hµng hãa ®−îc x¸c ®Þnh lµ tæng chi phÝ
s¶n xuÊt/thu mua céng víi tÊt c¶ c¸c chi phÝ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh ®−a
hµng hãa tõ kho cña ng−êi xuÊt khÈu sang n¬i nhËn hµng cña ng−êi nhËp
khÈu.
Mét c¸ch tæng qu¸t, chi phÝ xuÊt khÈu ®−îc tÝnh theo c«ng thøc sau:
Tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña hµng hãa = Chi phÝ s¶n xuÊt/thu mua +
Chi phÝ vËn t¶i + chi phÝ l−u kho, l−u b·i + chi phÝ dù tr÷ + chi phÝ gi¶i quyÕt
®¬n hµng vµ cung cÊp th«ng tin…
Trong sè c¸c lo¹i chi phÝ trªn, chi phÝ s¶n xuÊt/thu mua hµng hãa cã tû
träng lín nhÊt trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña hµng hãa (kho¶ng 75 - 80%),
phÇn cßn l¹i lµ c¸c chi phÝ cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vËn t¶i, giao nhËn vµ
lîi nhuËn cña doanh nghiÖp.
§Ó gi¶m chi phÝ xuÊt khÈu hµng hãa nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh
tranh cña hµng xuÊt khÈu ViÖt Nam trªn thÞ tr−êng, bªn c¹nh c¸c gi¶i ph¸p
cña Nhµ n−íc vµ sù nç lùc gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt/thu mua hµng hãa, c¸c
doanh nghiÖp còng cÇn t×m nh÷ng gi¶i ph¸p h÷u hiÖu ®Ó gi¶m thiÓu ®Õn møc
thÊp nhÊt c¸c chi phÝ cã liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh ®−a hµng hãa ®Õn víi ng−êi
nhËp khÈu ë n−íc ngoµi, ®Æc biÖt lµ gi¶m thiÓu c¸c chi phÝ vËn t¶i vµ giao
nhËn - c¸c kho¶n chi phÝ chiÕm tû träng lín (chØ sau gi¸ s¶n xuÊt/thu mua)
trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña hµng hãa.
5
Ngoµi c¸c chi phÝ trùc tiÕp cÊu thµnh nh− trªn, chi phÝ xuÊt khÈu cña
hµng hãa cßn phô thuéc vµo c¸c yÕu tè nh−: H¹ tÇng giao th«ng vËn t¶i cña
ViÖt Nam , hÖ thèng kho ngo¹i quan, c¶i c¸ch hµnh chÝnh, sù biÕn ®éng cña
gi¸ x¨ng dÇu trªn thÞ tr−êng, sù ®éc quyÒn cña mét sè ngµnh dÞch vô…
1.1.2. Chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña
hµng hãa
a/ Chi phÝ vËn t¶i
VËn t¶i hµng ho¸ xuÊt khÈu lµ mét ho¹t ®éng kinh tÕ cã môc ®Ých cña
con ng−êi nh»m thay ®æi vÞ trÝ cña hµng ho¸ tõ n−íc nµy ®Õn c¸c n−íc kh¸c
b»ng c¸c ph−¬ng tiÖn vËn t¶i. Hay nãi c¸ch kh¸c, vËn t¶i hµng ho¸ xuÊt khÈu
lµ viÖc chuyªn chë hµng ho¸ tõ quèc gia nµy ®Õn mét hay nhiÒu quèc gia
kh¸c (tøc lµ ®iÓm ®Çu vµ cuèi cña hµnh tr×nh vËn t¶i n»m ë nh÷ng quèc gia
kh¸c nhau), b»ng c¸c ph−¬ng tiÖn vËn t¶i kh¸c nhau nh−: VËn t¶i ®−êng
thñy, ®−êng bé, ®−êng s¾t, ®−êng hµng kh«ng, ®−êng èng...
Chi phÝ vËn t¶i hµng hãa xuÊt khÈu lµ tÊt c¶ c¸c kho¶n chi phÝ ®Ó
thùc hiÖn viÖc vËn chuyÓn hµng hãa tõ kho cña ng−êi s¶n xuÊt/thu gom lªn
ph−¬ng tiÖn vËn t¶i quèc tÕ hoÆc ®Õn kho cña ng−êi nhËp khÈu (Tïy theo
tháa thuËn ghi trong hîp ®ång vËn t¶i quèc tÕ).
VÒ c¬ cÊu, chi phÝ vËn t¶i hµng ho¸ xuÊt khÈu bao gåm: Chi phÝ vËn t¶i
®Þa vµ chi phÝ vËn t¶i quèc tÕ. Trong tæng chi phÝ vËn t¶i hµng ho¸ xuÊt khÈu,
c−íc phÝ vËn t¶i chiÕm tû träng lín h¬n c¶. Theo c¸c chuyªn gia vÒ vËn t¶i
th× c−íc phÝ chiÕm kho¶ng 65 - 70% tæng chi phÝ vËn t¶i hµng ho¸ xuÊt khÈu.
Ngoµi c−íc phÝ, phÇn cßn l¹i cña chi phÝ vËn t¶i lµ c¸c chi phÝ kh¸c vµ c¸c
kho¶n lÖ phÝ.
- Chi phÝ vËn t¶i néi ®Þa: Lµ toµn bé chi phÝ ®Ó vËn chuyÓn hµng ho¸
tõ n¬i s¶n xuÊt hoÆc n¬i gom hµng ra ®Õn c¶ng biÓn hoÆc cöa khÈu ®Ó xÕp
lªn ph−¬ng tiÖn vËn t¶i quèc tÕ, bao gåm: C−íc phÝ vËn chuyÓn néi ®Þa; Chi
phÝ lµm c¸c thñ tôc cÇn thiÕt; Chi phÝ cho viÖc chê ®îi xÕp hµng lªn hoÆc dì
hµng khái ph−¬ng tiÖn; C¸c kho¶n lÖ phÝ...
- Chi phÝ vËn t¶i quèc tÕ: Lµ toµn bé chi phÝ liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh
chuyªn chë hµng ho¸ xuÊt khÈu (kÓ c¶ b»ng container) tõ n¬i göi hµng (gèc)
6
ë ViÖt Nam ®Õn n¬i nhËn hµng (®Ých) ë n−íc ngoµi, bao gåm: C−íc phÝ vËn
chuyÓn quèc tÕ, chi phÝ lµm c¸c thñ tôc cÇn thiÕt, chi phÝ cho viÖc chê ®îi
xÕp hµng lªn hoÆc dì hµng khái ph−¬ng tiÖn, c¸c kho¶n lÖ phÝ...
Cã thÓ nãi, chi phÝ vËn t¶i nãi chung vµ c−íc phÝ vËn t¶i nãi riªng lµ
yÕu tè rÊt quan träng, cã ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn viÖc h×nh thµnh vµ biÕn
®éng cña gi¸ xuÊt khÈu hµng ho¸. Do vËy, ng−êi xuÊt khÈu lu«n quan t©m
®Õn yÕu tè chi phÝ vËn t¶i trong khi tÝnh to¸n gi¸ xuÊt khÈu hµng ho¸. ViÖc
tÝnh to¸n ®Ó lùa chän h·ng vËn t¶i uy tÝn, cã n¨ng lùc vËn t¶i lín, cã møc
c−íc phÝ hîp lý víi c¸c dÞch vô liªn quan ®Õn viÖc vËn t¶i hµng ho¸ toµn
diÖn, ®ång bé... lµ hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt ®Ó chñ hµng cã thÓ gi¶m
®−îc chi phÝ xuÊt khÈu, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh xuÊt khÈu cña doanh
nghiÖp.
b/ Chi phÝ giao nhËn
Chi phÝ giao nhËn hµng ho¸ xuÊt khÈu ®−îc cÊu thµnh bëi chi phÝ giao
nhËn néi ®Þa vµ chi phÝ giao nhËn quèc tÕ.
- Chi phÝ giao nhËn néi ®Þa: Lµ sè tiÒn mµ ng−êi göi hµng xuÊt khÈu
ph¶i tr¶ cho ng−êi giao nhËn ®Ó hä thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc cÇn thiÕt nh»m
®−a sè hµng ho¸ ®ã ®Õn ®−îc c¶ng/cöa khÈu ®Ých mét c¸ch an toµn vµ kÞp
thêi gian, bao gåm: Chi phÝ bèc hµng lªn ph−¬ng tiÖn vËn t¶i néi ®Þa; Chi phÝ
gom c¸c l« hµng nhá thµnh l« hµng lín hoÆc t¸ch mét l« hµng lín thµnh c¸c
l« hµng nhá ®Ó thuª chuyªn chë; Chi phÝ l−u kho, l−u b·i, ®ãng gãi, bao b×,
ghi ký m· hiÖu...(nÕu cã).
- Chi phÝ giao nhËn quèc tÕ: Lµ toµn bé chi phÝ ®Ó ®−a hµng ho¸ tõ
c¶ng/cöa khÈu ViÖt Nam sang n−íc ngoµi vµ giao cho ng−êi nhËp khÈu.
+ NÕu doanh nghiÖp ViÖt Nam xuÊt khÈu hµng ho¸ theo §KCSGH
FOB c¶ng ViÖt Nam th× chi phÝ giao nhËn quèc tÕ bao gåm mäi chi phÝ ®Ó
®−a hµng ®Õn c¶ng/cöa khÈu göi hµng vµ giao cho ng−êi vËn t¶i t¹i lan can
tµu/toa xe quy ®Þnh.
+ NÕu doanh nghiÖp ViÖt Nam xuÊt khÈu hµng ho¸ theo §KCSGH
CIF hoÆc C&F t¹i c¶ng n−íc nhËp khÈu th× chi phÝ giao nhËn quèc tÕ bao
7
gåm: Chi phÝ bèc hµng ë c¶ng/cöa khÈu göi hµng vµ giao cho ng−êi vËn t¶i;
Chi phÝ gom/t¸ch c¸c l« hµng ®Ó giao cho c¸c nhµ nhËp khÈu kh¸c nhau ë
mét hoÆc nhiÒu quèc gia; PhÝ l−u kho, b·i; Chi phÝ ®ãng gãi, bao b×, ghi kü
m· hiÖu...(nÕu cã); Chi phÝ lµm c¸c thñ tôc giÊy tê liªn quan ®Õn hµng xuÊt
khÈu nh−: PhÝ h¶i quan, lÖ phÝ chøng tõ, phÝ vËn ®¬n, phÝ gi¸m ®Þnh hµng
ho¸, lÖ phÝ C/O, phÝ hun trïng, phÝ kiÓm dÞch, phÝ lµm thñ tôc khiÕu n¹i, ®ßi
båi th−êng (nÕu cã tæn thÊt x¶y ra trong hµnh tr×nh cña hµng ho¸ tõ ViÖt
Nam sang n−íc nhËp khÈu); Chi phÝ chuyÓn t¶i (nÕu cã); Chi phÝ dì hµng tõ
ph−¬ng tiÖn vËn t¶i ë c¶ng/cöa khÈu ®Õn råi giao cho ng−êi nhËp khÈu...
Nh×n chung, chi phÝ giao nhËn quèc tÕ ®èi víi hµng ho¸ xuÊt khÈu phô
thuéc vµo c¸c qui ®Þnh trong §KCSGH ®−îc tho¶ thuËn gi÷a ng−êi b¸n vµ
ng−êi mua vµ yªu cÇu cña ng−êi nhËp khÈu trong viÖc thu gom hoÆc chia
t¸ch, bao gãi l¹i hµng ho¸, sè lo¹i ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn tham gia vµo qu¸
tr×nh chuyªn chë...
Kinh nghiÖm cho thÊy, thùc hiÖn tèt dÞch vô vËn t¶i vµ giao nhËn sÏ
gióp doanh nghiÖp cã thÓ gi¶m ®Õn møc thÊp nhÊt c¸c chi phÝ, thiÖt h¹i do
l−u kho, tån ®äng s¶n phÈm vµ nhê ®ã gi¶m chi phÝ xuÊt khÈu hµng hãa nãi
chung. HiÖn t¹i, ®èi víi c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam, chi phÝ cho dÞch vô vËn
t¶i vµ giao nhËn ®ang chiÕm tíi gÇn 20% trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu hµng
hãa, trong khi tû lÖ nµy ë c¸c n−íc ph¸t triÓn chØ vµo kho¶ng 8 - 12%. §©y lµ
lý do c¬ b¶n dÉn tíi kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng hãa ViÖt Nam ®ang ë møc
thÊp so víi c¸c doanh nghiÖp n−íc ngoµi vèn ®· rÊt m¹nh.
1.1.3. C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn vµ t¸c
®éng cña viÖc gi¶m thiÓu c¸c chi phÝ nªu trªn ®Õn chi phÝ xuÊt khÈu
hµng hãa
a/ C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn chi phÝ vËn t¶i vµ giao nhËn hµng
xuÊt khÈu
Nh− ®· nªu ë môc 1.1, Tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña hµng hãa = Chi
phÝ s¶n xuÊt/thu mua + Chi phÝ vËn t¶i + chi phÝ l−u kho, l−u b·i + chi phÝ dù
tr÷ + chi phÝ gi¶i quyÕt ®¬n hµng vµ cung cÊp th«ng tin…
8
Theo ®ã, chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn lµ c¸c bé phËn cÊu thµnh vµ chiÕm
tû lÖ nhÊt ®Þnh trong gi¸ xuÊt khÈu hµng ho¸. VËy nÕu bá qua c¸c yÕu tè ¶nh
h−ëng kh¸c, nÕu chi phÝ vËn t¶i, giao nhËn ë møc cao sÏ trùc tiÕp lµm cho gi¸
xuÊt khÈu hµng ho¸ t¨ng cao vµ ng−îc l¹i. C¸c chi phÝ nµy ®−îc chia lµm 2
lo¹i: (1) Chi phÝ thùc tÕ: Bao gåm c¸c kho¶n chi phÝ mµ chñ hµng ph¶i thanh
to¸n thùc tÕ víi c¸c h·ng vËn t¶i vµ h·ng giao nhËn nh−: C−íc phÝ vËn t¶i,
chi phÝ xÕp dì hµng hãa, phÝ l−u kho...; (2) Chi phÝ lùa chän: Lµ nh÷ng chi
phÝ vµ thiÖt h¹i mµ chñ hµng ph¶i chÞu trong qu¸ tr×nh tæ chøc chuyªn chë
hµng ho¸. Chi phÝ nµy cã thÓ x¶y ra hoÆc kh«ng x¶y ra tuú thuéc vµo ®é
chÝnh x¸c cña c¸c quyÕt ®Þnh lùa chän cña chñ hµng. Gi÷a chi phÝ lùa chän
vµ chi phÝ thùc tÕ cã sù bï trõ lÉn nhau, tøc lµ viÖc t¨ng chi phÝ thùc tÕ
th−êng kÐo theo sù gi¶m chi phÝ lùa chän ®ång thêi ®¹t ®−îc nh÷ng lîi Ých
kh¸c nh−: §¶m b¶o an toµn cho hµng ho¸, b¶o ®¶m ®óng thêi h¹n giao
hµng...
+ C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn chi phÝ vËn t¶i hµng xuÊt khÈu:
- ¶nh h−ëng cña chÝnh s¸ch, c¬ chÕ hiÖn hµnh
ChÝnh s¸ch, c¬ chÕ vÒ ho¹t ®éng vËn t¶i cña Nhµ n−íc lµ yÕu tè chñ quan
rÊt quan träng ¶nh h−ëng ®Õn chi phÝ vËn t¶i hµng ho¸ xuÊt khÈu. Trong thêi
gian gÇn ®©y, mÆc dï Nhµ n−íc ®· cã nhiÒu biÖn ph¸p thùc hiÖn c¶i c¸ch
hµnh chÝnh, ®¬n gi¶n ho¸ thñ tôc trong c¸c dÞch vô vËn t¶i hµng ho¸ xuÊt
khÈu nh−: §¬n gi¶n ho¸, gi¶m bít c¸c thñ tôc trong qu¸ tr×nh vËn t¶i, bá bít
c¸c “giÊy phÐp con”... v× ®©y lµ nguyªn nh©n ph¸t sinh c¸c kho¶n lÖ phÝ
“kh«ng chÝnh thøc” lµm cho chi phÝ vËn t¶i hµng ho¸ cña ViÖt Nam ®ang ë
møc cao.
- ¶nh h−ëng cña chi phÝ ph−¬ng tiÖn vËn t¶i, chÊt l−îng ®−êng s¸
Bªn c¹nh chi phÝ x¨ng dÇu, c−íc vËn chuyÓn b»ng mäi ph−¬ng tiÖn nãi
chung cßn chÞu ¶nh h−ëng cña chi phÝ vÒ ph−¬ng tiÖn vËn t¶i.
Hµng ho¸ ®−îc vËn chuyÓn b»ng c¸c ph−¬ng tiÖn kh¸c nhau th× møc ®é
¶nh h−ëng cña chi phÝ ph−¬ng tiÖn ®èi víi c−íc phÝ vËn t¶i còng kh¸c nhau.
NÕu hµng ho¸ ®−îc vËn chuyÓn b»ng ®−êng biÓn th× møc ®é ¶nh h−ëng cña
chi phÝ ph−¬ng tiÖn kh«ng cao v× thêi gian khÊu hao ®èi víi lo¹i ph−¬ng tiÖn
9
vËn t¶i biÓn t−¬ng ®èi thÊp. C−íc vËn chuyÓn ®−êng bé chÞu ¶nh h−ëng cña
chi phÝ ph−¬ng tiÖn lín h¬n c¶. §iÒu nµy ®· t¸c ®éng kh«ng nhá lµm cho chi
phÝ ph−¬ng tiÖn/®¬n vÞ hµng ho¸ vËn chuyÓn b»ng ®−êng bé t¨ng, tõ ®ã lµm
gia t¨ng møc c−íc phÝ vËn chuyÓn hµng ho¸.
Ngoµi viÖc chÞu ¶nh h−ëng cña chi phÝ ph−¬ng tiÖn vËn t¶i, c−íc phÝ vËn
t¶i ®−êng bé cßn chÞu ¶nh h−ëng cña chÊt l−îng ®−êng s¸. Thùc tÕ cho
thÊy: NÕu ®−êng s¸ cã chÊt l−îng tèt sÏ lµm cho chi phÝ x¨ng dÇu gi¶m vµ
chi phÝ ph−¬ng tiÖn vËn t¶i còng sÏ ë møc thÊp vµ ng−îc l¹i.
- ¶nh h−ëng cña sù biÕn ®éng gi¸ x¨ng dÇu
C−íc phÝ vËn t¶i nãi chung vµ c−íc phÝ vËn t¶i néi ®Þa ë ViÖt Nam nãi
riªng hiÖn ®ang chÞu t¸c ®éng m¹nh cña chi phÝ x¨ng dÇu. Theo tÝnh to¸n cña
c¸c doanh nghiÖp vËn t¶i ®−êng bé, th«ng th−êng, chi phÝ nhiªn liÖu chiÕm
kho¶ng 30% gi¸ thµnh vËn t¶i b»ng « t«. Trong 5 n¨m võa qua, chi phÝ nhiªn
liÖu (x¨ng dÇu) ®· t¨ng ®¸ng kÓ. N¨m 2003, gi¸ x¨ng dÇu ViÖt Nam ë møc
5.600®/lÝt vµ n¨m 2006 lµ 11.000®/lÝt. §iÒu nµy cã nghÜa lµ, tõ 2003 ®Õn
2006, gi¸ x¨ng dÇu t¨ng kho¶ng 200%. Tõ 7/5/2007, lÇn ®Çu tiªn c¸c doanh
nghiÖp t¨ng gi¸ b¸n lÎ c¸c lo¹i x¨ng dÇu t¹i vïng 1 lªn 12.100®/lÝt x¨ng
RON 95 kh«ng ch×, 11.800®/lÝt x¨ng RON 92 kh«ng ch×, 8.700®/lÝt dÇu
diesel 0,25S vµ 8.600®/lÝt ®èi víi dÇu ho¶. T¹i vïng 2, gi¸ b¸n lÎ c¸c mÆt
hµng trªn thø tù lµ: 12.340®/lÝt, 12.030®/lÝt, 8.870®/lÝt vµ 8.770®/lÝt.
HiÖn nay, Nhµ n−íc ®ang gi¶m dÇn sù can thiÖp vµo gi¸ x¨ng dÇu. §iÒu
nµy khiÕn gi¸ x¨ng dÇu ë ViÖt Nam t¨ng nhanh t−¬ng ®−¬ng víi gi¸ cña c¸c
n−íc trong khu vùc vµ sù biÕn ®éng cña c−íc phÝ vËn t¶i lu«n g¾n víi sù
biÕn ®éng cña gi¸ x¨ng dÇu trªn thÞ tr−êng. Theo tÝnh to¸n cña c¸c chuyªn
gia vÒ logistics, trong chi phÝ vËn t¶i hµng hãa b»ng container tõ ViÖt Nam
sang c¸c c¶ng Ch©u ¢u, ¶nh h−ëng cña viÖc t¨ng gi¸ x¨ng dÇu chiÕm tíi
kho¶ng 11%.
So víi Th¸i Lan, n−íc cã møc gi¸ x¨ng dÇu t−¬ng ®−¬ng víi ViÖt Nam,
chi phÝ vËn chuyÓn b»ng « t« cã träng t¶i 10 - 12 tÊn tõ B¨ng Cèc ®i
Chiangmai víi chiÒu dµi 750 km lµ 178 USD (Theo“Cost of doing business
in Thailand” t¹i website:www.busines-in-asia.com), t−¬ng ®−¬ng víi møc
10
0,023 USD/tÊn/km. Trong khi ®ã, víi cïng t¶i träng vµ cïng chiÒu dµi, chi
phÝ vËn t¶i ®−êng bé cña ViÖt Nam lµ 0,084 USD/tÊn/km, gÊp 3,6 lÇn cña
Th¸i Lan.
- ¶nh h−ëng cña c¸c yÕu tè kh¸c
Ngoµi 2 yÕu tè chÝnh lµ chi phÝ ph−¬ng tiÖn vËn t¶i vµ chi phÝ x¨ng dÇu,
c−íc phÝ vËn t¶i hµng ho¸ xuÊt khÈu cßn phô thuéc vµo c¸c yÕu tè cã tÝnh bÊt
ngê kh¸c mµ c¶ chñ hµng vµ chñ ph−¬ng tiÖn ®Òu kh«ng thÓ tÝnh to¸n tr−íc
hay kh«ng l−êng tr−íc ®−îc nh−: Thiªn tai, ®×nh c«ng (trong vËn t¶i quèc tÕ)
vµ c¸c kho¶n lÖ phÝ kh«ng chÝnh thøc (hay xuÊt hiÖn trong vËn t¶i ®−êng bé
trong n−íc).
+ C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn chi phÝ giao nhËn hµng xuÊt khÈu:
- ¶nh h−ëng cña sù ®éc quyÒn cña c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô giao nhËn
ThÞ tr−êng dÞch vô giao nhËn ViÖt Nam nãi riªng vµ thÕ giíi nãi chung
®ang chÞu ¶nh h−ëng lín bëi sù ®éc quyÒn cña c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô
logistics lín, cã kh¶ n¨ng ho¹t ®éng trªn ph¹m vi toµn cÇu. Víi sù lín m¹nh
vÒ tµi chÝnh vµ kh¶ n¨ng tiÕp cËn vµ më réng thÞ tr−êng míi, tõ chç chØ cung
cÊp mét dÞch vô ®¬n lÎ, hiÖn c¸c C«ng ty, tËp ®oµn trªn ®· cã ®ñ n¨ng lùc
cung cÊp “chuçi dÞch vô logistics” cho kh¸ch hµng mét c¸ch hoµn h¶o, víi
chi phÝ thÊp. Nh− vËy, sù chuyªn nghiÖp, ph¹m vi ho¹t ®éng lín, n¨ng lùc tµi
chÝnh m¹nh...lµ c¸c yÕu tè c¬ b¶n gióp doanh nghiÖp cã thÓ chiÕn th¾ng ®èi
thñ c¹nh tranh vµ gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh gi¸ dÞch vô thÊp trªn thÞ tr−êng.
- ¶nh h−ëng cña vËn t¶i ®a ph−¬ng thøc
Trong vËn t¶i ®a ph−¬ng thøc (Multimoda Transport Operator - MTO),
ng−êi kinh doanh dÞch vô giao nhËn cung cÊp dÞch vô Door to Door cho
kh¸ch hµng. Víi ph−¬ng thøc nµy, hµnh tr×nh cña hµng hãa xuÊt khÈu sÏ
®−îc tiÕn hµnh mét c¸ch liªn tôc, nhanh chãng, chÝnh x¸c vµ møc chi phÝ cho
c¸c dÞch vô lµ thÊp nhÊt. Theo tÝnh to¸n cña mét sè doanh nghiÖp kinh doanh
giao nhËn, vËn t¶i quèc tÕ, chi phÝ “Door to Door” th«ng qua vËn t¶i ®a
ph−¬ng thøc lu«n thÊp h¬n nhiÒu so víi viÖc thùc hiÖn ®¬n lÎ c¸c dÞch vô ®Ó
®−a hµng hãa ®Õn tay ng−êi nhËp khÈu
11
b/ T¸c ®éng cña viÖc gi¶m thiÓu c¸c chi phÝ nªu trªn ®Õn chi phÝ
xuÊt khÈu hµng hãa
Thùc tÕ cho thÊy, khi c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c nh− nhau, hµng ho¸ cña
doanh nghiÖp/quèc gia nµo cã gi¸ xuÊt khÈu thÊp do chi phÝ vËn t¶i, giao
nhËn thÊp sÏ giµnh ®−îc −u thÕ c¹nh tranh vÒ gi¸ cao h¬n so víi hµng ho¸
cña doanh nghiÖp/quèc gia kh¸c cã gi¸ xuÊt khÈu cao do kh«ng tiÕt kiÖm
®−îc c¸c lo¹i chi phÝ nµy.
§©y lµ lý do khiÕn c¸c n−íc lu«n kh«ng ngõng ®Êu tranh gi¶m c−íc
phÝ vËn t¶i, gi¶m chi phÝ giao nhËn ®Ó cã ®−îc gi¸ xuÊt khÈu hµng ho¸ thÊp -
®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó t¹o dùng vµ n©ng cao søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ xuÊt
khÈu trªn thÞ tr−êng thÕ giíi.
HiÖn nay, do chÞu ¶nh h−ëng cña gi¸ c−íc vËn t¶i ®−êng biÓn t¨ng cao
vµ dù ®o¸n sÏ cßn tiÕp tôc t¨ng trong vµi n¨m tíi, cïng víi møc gi¸ c−íc vËn
t¶i biÓn tõ c¶ng ViÖt Nam ®i c¸c c¶ng quèc tÕ lu«n ë møc cao h¬n so víi c¸c
n−íc kh¸c trong khu vùc nªn gi¸ xuÊt khÈu cña hµng hãa ViÖt Nam t−¬ng
®èi cao, dÉn ®Õn søc c¹nh tranh cña hµng xuÊt khÈu bÞ h¹n chÕ.
§Ó ®¹t môc tiªu n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng xuÊt khÈu,
trong ®iÒu kiÖn quy m« s¶n xuÊt nhá, hÖ thèng ph©n phèi yÕu vµ thÞ tr−êng
hÑp, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ang t×m mäi biÖn ph¸p ®Ó gi¶m chi phÝ s¶n
xuÊt vµ kh¸ch n−íc ngoµi vÉn cã thÓ mua ®−îc hµng víi gi¸ thÊp ®Ó bï gi¸
c−íc t¨ng cao. (VÝ dô: G¹o ViÖt Nam nÕu cïng phÈm cÊp víi g¹o Th¸i Lan
th× bao giê gi¸ b¸n còng thÊp h¬n 10 - 15 USD/tÊn nªn trong ®iÒu kiÖn gi¸
c−íc phÝ cao h¬n Th¸i Lan nh−ng ViÖt Nam vÉn xuÊt khÈu ®−îc hµng).
Mét c¸ch cô thÓ h¬n, nÕu kh«ng tÝnh gi¸ s¶n xuÊt/thu mua th× chi phÝ
vËn t¶i lµ kho¶n chi phÝ lín nhÊt trong c¸c lo¹i chi phÝ mµ chñ hµng ph¶i tr¶
trong viÖc tæ chøc chuyªn chë hµng ho¸ tõ trong n−íc ®Õn n¬i giao hµng cuèi
cïng ë n−íc ngoµi.
Nãi tãm l¹i, trong tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña hµng ho¸, c−íc phÝ vËn
t¶i chiÕm tû träng kh¸ lín vµ lµ yÕu tè quan träng, cã ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn
sù h×nh thµnh vµ biÕn ®éng cña gi¸ xuÊt khÈu hµng ho¸. Do vËy, ng−êi xuÊt
12
khÈu lu«n quan t©m ®Õn yÕu tè c−íc phÝ (hay cßn gäi lµ yÕu tè vËn t¶i) trong
khi tÝnh to¸n gi¸ xuÊt khÈu cña hµng hãa. Chi phÝ vËn t¶i thÊp sÏ cã t¸c ®éng
trùc tiÕp vµ hÕt søc quan träng ®Õn viÖc gi¶m tæng chi phÝ xuÊt khÈu cña
hµng hãa, n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu cña doanh nghiÖp.
Ngoµi chi phÝ vËn t¶i, c¸c chi phÝ liªn quan ®Õn ho¹t ®éng giao nhËn
còng cã ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn viÖc t¨ng hay gi¶m tæng chi phÝ xuÊt khÈu
hµng ho¸. Tuy nhiªn, viÖc c¸c doanh nghiÖp ®· ¸p dông c¸c biÖn ph¸p nh»m
gi¶m vµ h¹ thÊp chi phÝ giao nhËn phô thuéc vµo c¶ yÕu tè bªn ngoµi (chÝnh
s¸ch cña ChÝnh phñ, n¨ng lùc cña c¸c doanh nghiÖp kinh doanh dÞch vô
logistics) lÉn yÕu tè bªn trong (kh¶ n¨ng vÒ nghiÖp vô kinh doanh xuÊt khÈu
hµng ho¸ cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu).
1.1.4. Vai trß, t¸c ®éng vµ thùc tr¹ng sö dông dÞch vô vËn t¶i, giao
nhËn thuª ngoµi cña c¸c doanh nghiÖp
Trªn thÕ giíi, viÖc sö dông dÞch vô logistics tõ nhµ cung cÊp thø ba
(3PL) cã sù kh¸c biÖt ë c¸c nÒn kinh tÕ kh¸c nhau. Cã nhiÒu lý do ®Ó thuyÕt
phôc kh¸ch hµng sö dông dÞch vô 3PL: Chi phÝ, thêi gian l−u th«ng, ®é tin
cËy, kh¶ n¨ng ®¸p øng vµ an ninh ®èi víi hµng ho¸…
§iÒu cÇn nhÊn m¹nh ë ®©y lµ: TiÕt kiÖm chi phÝ lµ yÕu tè then chèt
¶nh h−ëng ®Õn quyÕt ®Þnh nªn chän lùa nhµ cung cÊp dÞch vô 3PL ®éc lËp
hay kh«ng vµ nªn lùa chän cung cÊp dÞch vô 3PL nµo s½n cã trªn thÞ tr−êng.
Nhu cÇu vÒ dÞch vô logistics lµ thùc tÕ, nh−ng liÖu nhµ cung cÊp dÞch
vô 3PL cã cung cÊp ®−îc gi¶i ph¸p vËn chuyÓn phï hîp víi yªu cÇu cña chñ
hµng hay kh«ng lµ ®ang lµ vÊn ®Ò ®−îc ®Æt ra hiÖn nay.
Ngoµi nh÷ng nhµ cung cÊp dÞch vô 3PL toµn cÇu ®· cã mÆt t¹i ViÖt
Nam, c¸c doanh nghiÖp cam kÕt cung cÊp dÞch vô 3PL t¹i ViÖt Nam chñ yÕu
lµ c¸c c«ng ty, doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi. C¸c doanh nghiÖp
trong n−íc theo ®uæi môc tiªu cung cÊp dÞch vô 3PL vÉn ®ang ë nh÷ng b−íc
®i ban ®Çu, mang ý nghÜa më réng dÞch vô hiÖn cã nhiÒu h¬n.
C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn viÖc triÓn khai dÞch vô 3PL t¹i ViÖt Nam lµ:
13
+ Nh÷ng yÕu tè vÒ phÝa thÞ tr−êng
- VÒ c¬ cÊu mÆt hµng: Trªn thùc tÕ, kh«ng ph¶i nhµ s¶n xuÊt nµo còng
sö dông dÞch vô logistics ®−îc cung cÊp bëi bªn thø ba. Th−êng lµ c¸c nhµ
s¶n xuÊt tù ®¶m nhiÖm, bëi hä quan niÖm r»ng sö dông dÞch vô 3PL sÏ
kh«ng kinh tÕ vµ hiÖu qu¶.
Trªn thùc tÕ cã thÓ nhËn thÊy, chØ nh÷ng l« hµng cã cì trung b×nh vµ
nhá, cã tÇn suÊt xuÊt hiÖn lín vµ ®Æc biÖt ph¶i sö dông nhiÒu c«ng ®o¹n dÞch
vô kh¸c nhau, qua nhiÒu ph−¬ng thøc vËn t¶i, th× míi thùc sù cÇn ®Õn nh÷ng
nhµ cung cÊp dÞch vô logistics chuyªn nghiÖp.
C¸c mÆt hµng kh¸c nhau cã nhu cÇu sö dông ph−¬ng thøc vËn chuyÓn
kh¸c nhau vµ c¸c doanh nghiÖp chñ hµng hoµn toµn cã thÓ lùa chän c¸c nhµ
cung cÊp dÞch vô 3PL chuyªn nghiÖp phôc vô cho hµng hãa cña hä.
- VÒ −u thÕ c¹nh tranh gi÷a c¸c ph−¬ng thøc vËn t¶i: ViÖc doanh
nghiÖp quyÕt ®Þnh chän lùa ph−¬ng thøc vËn t¶i phï hîp víi hµng hãa xuÊt
khÈu cña hä phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè nh−: C−íc phÝ, ®é tin cËy, tÝnh æn
®Þnh vµ c¸c h¹n chÕ xuÊt hiÖn khi thùc hiÖn ph−¬ng thøc ®ã.
Trong bèi c¶nh hiÖn nay, vËn t¶i thuû néi ®Þa chiÕm −u thÕ vÒ khèi
l−îng vËn t¶i ë cù ly ng¾n (d−íi 300 km) ë ViÖt Nam. Trong khi ®ã, vËn t¶i
bé chiÕm −u thÕ ë cù ly trung b×nh (300 - 1.200 km) vµ vËn t¶i bé cïng víi
vËn t¶i ven biÓn chiÕm −u thÕ vÒ s¶n l−îng ë cù ly xa h¬n.
Tuy nhiªn, chÊt l−îng hÖ thèng ®−êng bé ®ang ®−îc c¶i thiÖn vµ c¸c
chÝnh s¸ch vÒ l−u th«ng ®−êng bé ®−îc cëi më h¬n, vËn t¶i bé sÏ trë nªn
c¹nh tranh h¬n kh«ng chØ ë cù ly xa, trung b×nh mµ cßn c¶ ë cù ly ng¾n.
- C¸c yÕu tè kh¸c: Víi nh÷ng thay ®æi chÝnh s¸ch cña Nhµ n−íc, c¸c
doanh nghiÖp thuéc khèi t− nh©n tham gia ngµy cµng nhiÒu vµo thÞ tr−êng
vËn t¶i ®· lµm cho chÊt l−îng vµ c−íc phÝ dÞch vô vËn chuyÓn néi ®Þa ®−îc
c¶i thiÖn ®¸ng kÓ. C¸c ph−¬ng thøc vËn t¶i kh¸c nh− vËn t¶i ven biÓn, hµng
14
kh«ng, ®−êng èng vµ dÞch vô kho b·i ®ßi hái qui m« vèn lín vÉn thuéc sù
kiÓm so¸t cña c¸c doanh nghiÖp Nhµ n−íc.
Nh− vËy, chñ thÓ tham gia dÞch vô logistics 3PL chñ yÕu sÏ lµ c¸c
doanh nghiÖp logistics cã vèn FDI, c¸c doanh nghiÖp vËn t¶i ven biÓn, doanh
nghiÖp forwarding (hoÆc NVOCC - vËn t¶i kh«ng tµu) sÏ chuyÓn sang cung
cÊp dÞch vô logistics. C¸c doanh nghiÖp míi vµ doanh nghiÖp vËn chuyÓn
®−êng bé, vËn t¶i ven biÓn tham gia vµo thÞ tr−êng lµ t−¬ng ®èi h¹n chÕ do
c¸c yÕu tè vÒ c«ng nghÖ, nh©n lùc, kinh nghiÖm trong ngµnh…
+ Nh÷ng yÕu tè tõ phÝa ng−êi sö dông dÞch vô 3PL
Thêi gian gÇn ®©y, phÇn lín l−îng hµng ho¸ th−êng do chÝnh c¸c
DNNN tù ®¶m nhËn kh©u vËn t¶i tõ nhµ m¸y ®Õn kho hµng cña m×nh vµ giao
cho c¸c cöa hµng b¸n lÎ. Nhu cÇu vÒ dÞch vô 3PL thùc sù khëi ®Çu tõ c¸c
doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi vµ c¸c doanh nghiÖp liªn doanh. Víi
¸p lùc tõ nhiÒu phÝa, c¸c doanh nghiÖp nµy th−êng sö dông c¸c doanh nghiÖp
3PL n−íc ngoµi (hoÆc liªn doanh), dï r»ng nh÷ng c«ng ty trùc tiÕp cung cÊp
dÞch vô (tõng c«ng ®o¹n cña dÞch vô 3PL) lµ c¸c doanh nghiÖp trong n−íc.
+ Nh÷ng yÕu tè tõ phÝa ng−êi cung cÊp
C¸c nhµ cung cÊp dÞch vô vËn t¶i th−êng cung øng dÞch vô ®¬n lÎ, theo
ph−¬ng thøc vËn t¶i nhÊt ®Þnh. Trong bèi c¶nh c¹nh tranh gay g¾t, ®Æc biÖt lµ
c¹nh tranh vÒ gi¸ hiÖn nay vµ c¸c rñi ro tiÒm Èn ë nh÷ng dÞch vô kh¸c ngoµi
dÞch vô chÝnh mµ doanh nghiÖp cã −u thÕ c¹nh tranh ®· lµm h¹n chÕ kh¶
n¨ng cam kÕt cung cÊp dÞch vô vËn t¶i trän gãi cho kh¸ch hµng.
Mét vÊn ®Ò n÷a lµ kh¶ n¨ng kiÓm so¸t chÊt l−îng dÞch vô 3PL khi cÇn
sù hç trî cña c«ng nghÖ th«ng tin. Ngoµi yÕu tè thuéc vÒ nhµ cung cÊp, gi¶i
ph¸p c«ng nghÖ th«ng tin nh−: C¸c yÕu tè vÒ ®−êng truyÒn, sù t−¬ng thÝch d÷
liÖu cña nhµ cung cÊp dÞch vô 3PL víi c¸c ®¬n vÞ hµnh chÝnh thuéc ChÝnh
phñ còng lµm t¨ng chi phÝ ®Çu t− vµ rñi ro…
15