Đề tài năng lực tư duy sáng tạo của học sinh, sinh viên việt nam hiện nay

  • 14 trang
  • file .pdf
MỤC LỤC Trang
I. Phát biểu vấn đề………………………………………………………. 2
II. Căn cứ phát biểu vấn đề………………………………………………. 2
1. Lí do khách quan……………………………………………………... 2
2.Thực trạng nghiên cứu vấn đề………………………………………… 3
III. Phê phán phương pháp luận giải quyết vấn đề………………………. 7
IV. Định hướng phương pháp luận giải quyết vấn đề…………………… 8
1.Nguyên tắc khách quan và nguyên tắc sáng tạo trong đổi mới tư duy 8
từng cá nhân…………………………………………………………... 9
2.Quan điểm toàn diện và phát triển trong cải cách giáo dục và đào tạo 10
3.Quan điểm phát triển trong chiếm lĩnh văn hoá……………………… 12
Kết luận. ………………………………………………………………….
I- PHÁT BIỂU VẤN ĐỀ:
Năng lực tư duy sáng tạo của học sinh, sinh viên Việt Nam hiện nay.
Trong vấn đề được nêu trên gồm có 3 nội dung cần được giải quyết đó là:
- Đánh giá thực trạng về năng lực tư duy sáng tạo của học sinh, sinh viên Việt
nam
- Phê phán phương pháp luận giải quyết vấn đề đó.
- Một số giải pháp nhằm xây dựng, cải tạo và nâng cao năng lực tư duy sáng tạo
của học sinh, sinh viên Viện nam.
II- CĂN CỨ PHÁT BIỂU VẤN ĐỀ:
1. Lí do khách quan:
Trước tiên, ta hãy nói về năng lực tư duy trong triết học. Triết học chỉ có thể ra
đời khi năng lực tư duy trừu tượng của con người đạt đến trình độ phát triển nhất định
cho phép khái quát những hiểu biết riêng lẻ, rời rạc thành một hệ thống những quan
điểm và quan niệm chung về thế giới. Do đó, nói đến lịch sử triết học không thể
không đề cập tới vấn đề năng lực tư duy của con người, vốn là điều kiện ra đời của
triết học, song do tác động trở lại, triết học cũng là khoa học về những quy luật chung
nhất của tư duy.
Tuy nhiên, trong thời đại ngày nay, khi nhận thức của con người đã đạt đến một trình
độ cao hơn, thì năng lực tư duy không còn giữ nguyên nghĩa mà đã trở thành năng lực
tư duy sáng tạo. Bởi lẽ, người ta không chỉ tư duy để có những khái niệm về thế giới,
mà còn sáng tạo nhằm thay đổi thế giới làm cho thế giới ngày càng tốt đẹp hơn. Tầm
quan trọng của sự sáng tạo vẫn tăng lên hàng năm ở mọi thành phần xã hội như là
một kết quả phản hồi từ cuộc sống trong thế giới và môi trường kinh doanh sôi động.
Mọi người được hô hào sáng tạo. Hãng kinh doanh tìm kiếm những sự cải tiến cho
sản phẩm mới và các chiến dịch marketing đầy tính sáng tạo; chính phủ tìm kiếm các
phương thức sáng tạo để thực hiện những giải pháp công nghệ; còn cộng đồng và gia
đình thì tìm các phương pháp sáng tạo để cùng chung sống hoà hợp. Với học sinh,
1
sinh viên nói riêng, năng lực tư duy sáng tạo đã trở thành một trong những điều kiện
cần thiết để đem lại cho họ một công việc hứa hẹn khi ra trường hay xa hơn nữa là
một chỗ đứng vững chắc trong xã hội và trên thế giới.
2. Thực trạng nghiên cứu vấn đề:
Vốn quý nhất trong nền kinh tế tri thức là tri thức, do vậy, con người có tri thức
là yếu tố quan trọng và quyết định trong phát triển kinh tế tri thức ở nước ta. Chúng ta
đã biết năng lực tư duy sáng tạo của học sinh, sinh viên chịu tác động trực tiếp của
môi trường giáo dục và đào tạo trong nhà trường. Hiện nay chất lượng đào tạo của
Việt Nam còn thấp, chương trình lạc hậu, trang thiết bị yếu kém; đào tạo thiên về lý
thuyết, thiếu thực tế và tính sáng tạo, cơ chế quản lý còn nhiều bất cập... Mọi người
đều thất rằng, cơ sở vật chất cho giáo dục và rèn luyện thể chất từ tuổi mẫu giáo cho
đến sinh viên đại học quá thiếu thốn. Trường sở ở tất cả các bậc học quá chật chội.
Học sinh, sinh viên không có chỗ vui chơi, tập luyện thể thao. Nhiều giảng đường của
nhiều trường đại học, kể cả đại học cấp quốc gia, không đáp ứng được những đòi hỏi
tối thiểu về mặt sư phạm. Ngày nay, để đáp ứng nhu cầu về nhân lực của nước nhà,
chúng ta cũng đã có sự cải tiến rất nhiều về giáo dục và đào tạo. Hầu như chương
trình sách giáo khoa của chúng ta so với các nước không khác là bao. Tuy nhiên, vấn
đề lại là phương pháp giảng dạy. Việc dạy và học ở các trường phổ thông hiện nay ở
nước ta chịu tác động nặng nề bởi mục tiêu thi cử. Học để thi. Dạy để thi đua có
thành tích thi cử tốt nhất. Do đó việc giảng dạy ở đây chủ yếu là truyền thụ các kiến
thức, luyện các kỹ năng làm bài kiểm tra và bài thi mà ít để ý đến việc thông qua dạy
kiến thức để dạy học sinh cách suy luận khoa học; rèn luyện tư duy độc lập, sáng tạo
cho học sinh; ít khuyến khích các tìm tòi, khám phá. Nói chung sự nhồi nhét kiến
thức theo lối áp đặt kèm theo việc quá thiếu sách tham khảo có chất lượng đang là
nguy cơ bào mòn trí tuệ của thế hệ trẻ, hạn chế khả năng tư duy và óc khám phá, sáng
tạo của học sinh, sinh viên. Đảng và Nhà nước cũng đã thấy vấn đề, do đó Nghị quyết
2 của Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Luật giáo dục và Nghị quyết của Đại
2
hội IX đều nhấn mạnh đến việc đổi mới cách dạy, cách học, đến việc học đi đôi với
hành, nhà trường gắn liền với đời sống. Tuy nhiên sự chỉ đạo thực hiện rất lúng túng,
thiếu biện pháp hữu hiệu, vì thế mà Nghị quyết 2 ra đời đã trên 5 năm nhưng tình
hình chuyển biến quá chậm, nạn dạy thêm, học thêm vẫn tràn lan, nhà trường vẫn xa
rời cuộc sống. Học sinh, sinh viên học như vậy rồi ra đời làm người lao động nên
cũng dễ hiểu là tác phong thủ công nghiệp, tư duy "kinh nghiệm" qua hàng chục năm,
vẫn cứ gần như y nguyên. Việc vận dụng các quy luật khách quan, sử dụng chúng
như những người giúp việc đắc lực có trong tay sức mạnh của sự "tất yếu" đương là
chuyện hiếm. Nói về tác phong thì chỉ riêng việc "cải cách hành chính" ì ạch cũng đủ
thấy tác phong thủ công nghiệp nặng căn như thế nào. Tuy rằng có những người lao
động, nhờ được vào làm ở những cơ sở sản xuất, dịch vụ hiện đại, thì thực tiễn ở đó
sớm làm cho họ có phong cách công nghiệp, tư duy khoa học. Nhưng không lẽ chờ
cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa thắng lợi rồi, tác phong công nghiệp,
tư duy khoa học sáng tạo mới trở nên phổ biến trong xã hội; ta phải chủ động giáo
dục, đào tạo nên những con người có những phẩm chất đó để đẩy nhanh sự nghiệp
công nghiệp hóa và hiện đại hóa.
Là một trong số 6 sinh viên Việt Nam khi du học tại Liên Xô may mắn theo
học khóa học về phương pháp luận sáng tạo (PPLST) do GS Altshuler giảng dạy tại
ĐH Sáng tạo Sáng chế Bacu, Kỹ sư Dương Xuân Bảo (Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ
Sáng tạo khoa học công nghệ) cùng với GS Phan Dũng (Giám đốc Trung tâm Sáng
tạo khoa học kĩ thuật – TSK của Đại học khoa học tự nhiên TP Hồ Chí Minh) là hai
người hăng hái nhất trong việc truyền bá tư duy sáng tạo. Nói may mắn bởi khóa học
phương pháp luận sáng tạo của ĐH Sáng tạo, sáng chế Bacu chỉ mở được hai khóa rồi
phải đóng cửa. Từ Liên Xô trở về nước, Dương Xuân Bảo vào làm việc tại Bộ Nội
vụ, sau đó Dương Xuân Bảo chuyển sang Cục sáng chế. Tại Cục Sáng chế, Dương
Xuân Bảo bắt đầu tiến hành mở hàng loạt khóa đào tạo về phương pháp luận sáng
tạo. Trong một lần chiêu sinh, Xuân Bảo ngạc nhiên khi thấy một học viên không
chịu đóng tiền học phí ngay khi ghi tên. Sau giờ giải lao của buổi học đầu tiên, học
3
viên này kéo thầy Bảo ra một góc và rỉ tai: "Quả thực lúc đầu em chưa tin vào chất
lượng khóa học lắm. Bây giờ em mới thấy nó thiết thực đối với em và em xin được
đóng học phí." Chàng học viên đó chính là ông chủ cơ sở sản xuất ăng ten Hùng
Dũng (ăng ten HD hiện đang được tiêu thụ rất mạnh ngoài thị trường) và sau một vài
buổi học, anh đã có sáng kiến tăng chất lượng, giảm giá thành sản xuất ăng ten của
hãng mình. Làm việc tại Cục sáng chế được hai năm, Dương Xuân Bảo chuyển sang
Viện Khoa học Việt Nam và tiếp đó dừng chân tại Sở KHCN&MT Hà Nội cho tới
khi nghỉ hưu. Trong thời gian công tác tại Viện Khoa học Việt Nam, Dương Xuân
Bảo là một trong những người tham gia chấm giải thưởng "Thanh niên Sáng tạo
KHCN" do Viện Khoa học Việt Nam phối hợp với Trung ương Đoàn tổ chức.
Về phần GS Phan Dũng – Giám đốc đồng thời là người sáng lập ra TSK lần
đầu tiên dạy PPLST ở Việt nam năm 1977 đến nay đã có trên 9000 người theo học.
Thầy cho biết TSK hạch toán độc lập ngay từ ngày đầu cho đến nay mà không hề
nhận được sự đầu tư nào từ những cấp cao hơn. Phải chăng người ta đang áp dụng cơ
chế thị trường với một tổ chức giáo dục hoạt động chỉ với mục đích là làm sao phổ
biến được môn học đang được phát triển rộng rãi trên thế giới bởi những kết quả to
lớn mà nó đem lại, đặc biệt là tại những nước như Mỹ, Anh, Nga.
Việc phổ biến và phát triển PPLST cũng là một bài toán. Vậy đã đến lúc phải
tập trung dạy nó hay chưa, khi mà nghị quyết hội nghị BCH TƯ đảng lần 4 khoá VII
năm 1993 đã yêu cầu "áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng
cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề" và được nhắc lại
trong các nghị quyết khác cho đến nay. Chúng ta sẽ làm gì trong thế kỷ 21 đây khi mà
"làn sóng phát triển thứ tư" đang đến. Thời đại "hậu tin học" - làn sóng thứ 4 là thời
đại sáng tạo mang tính quần chúng rộng rãi nhờ việc sử dụng các phương pháp tư duy
sáng tạo một cách có khoa học, được dạy và học đại trà. Hiện nay Singapore đang cắt
giảm chương trình học để học sinh có thời gian làm những bài tập rèn luyện tư duy
sáng tạo. Trong khi đó ở Việt Nam chúng ta, đổi mới phương pháp dạy và học, phát
4
huy tinh thần sáng tạo học sinh – sinh viên là một trong những vấn đề bức xúc của
giáo dục Việt Nam, đã được đề cập từ hội nghị này sang hội nghị khác nhưng vẫn
chưa có sự thay đổi thật sự nào. Thủ Tướng Chính Phủ Phan Văn Khải, tại hội nghị
mở rộng lần VI Hội đồng trung ương liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
(diễn ra đầu năm 1998) phát biểu: " nguồn vốn lớn nhất có thể nói vô tận, phải là tài
trí kinh doanh của đội ngũ doanh nghiệp cộng với năng lực sáng tạo của đội ngũ cán
bộ khoa học - công nghệ nước nhà". Tại cuộc gặp gỡ của chính phủ, các nhà doanh
nghiệp và các nhà khoa học tổ chức tại Dinh Thống Nhất từ 2-3.2.1998, giáo sư tiến
sĩ Phan Dũng đã có bài phát biểu đề nghị Chính phủ chú ý đến khoa học sáng tạo
(creatology) ở mức vĩ mô và nhấn mạnh sự cần thiết phải phổ biến áp dụng rộng rãi
và phát triển môn học PPLST tại Việt Nam như là một trong những cách thiết thực
"phát huy nội lực để tạo ra sự phát triển bền vững". Kỹ sư Xuân Bảo và GS Phan
Dũng tập hợp các tài liệu liên quan, tổng cộng 5kg tiếng Việt, Anh, Nga... về PPLST
và các kết quả nó đem lại ở Việt Nam và trên thế giới lần lượt gõ cửa từng cấp lãnh
đạo để giới thiệu. Mặc dù vậy, đến nay mới chỉ có Bộ KHCN&MT chấp nhận đưa
môn học đó vào bồi dưỡng thi nâng bậc cho kỹ sư, chuyên viên trong ngành. Trong
khi đó, Bộ GD&ĐT, đơn vị có tính quyết định trong việc đưa phương pháp luận sáng
tạo vào trường học như một môn học chính thống, lại tỏ ra thờ ơ. Kỹ sư Bảo nói:
"Nếu có phương pháp luận sáng tạo, người học sẽ nhẹ nhàng hơn trong việc tiếp thu
kiến thức của những môn học khác và biết cách tích cực hóa tư duy sáng tạo." Tiếc là
PPLST chưa trở thành một ngành học có hệ thống, chúng ta không chỉ phát triển nền
tảng cơ sở vật chất vững chắc mà phải phát triển cả nền tảng giáo dục.
Tháng 3/2001, Viện Altshuler (Mỹ) tổ chức hội nghị quốc tế về đổi mới và sáng tạo
(TRIZCON). GS Phan Dũng, người Việt Nam duy nhất được mời tham dự. Đây quả
là điều thú vị vì Việt Nam đang nằm trong danh sách những nước nghèo của thế giới
lại được mời tới Mỹ để trình bày về tư duy sáng tạo, nền tảng của kinh tế tri thức.
Hiện nay Mỹ và Nhật là hai nước rất coi trọng phương pháp luận sáng tạo, môn học
giúp họ tiến xa trong nhiều lĩnh vực. Phải chăng đã đến lúc Việt Nam phải đánh giá
5
lại một cách nghiêm túc tầm quan trọng của môn học thú vị này để nâng cao tư duy
sáng tạo của học sinh – sinh viên?
III – PHÊ PHÁN PHƯƠNG PHÁP LUẬN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Có thể nói rằng chính nền văn hoá và giáo dục của chúng ta phần nào đã làm
thui chột khả năng sáng tạo của học sinh – sinh viên, do đặc tính thụ động trong tư
duy của người Á Đông, bắt chước người khác thì tài tình nhưng không thể sáng tạo ra
cái mới.
Lật lại lịch sử, từ thế kỷ 16 trở đi, người châu Âu không quản ngại nguy hiểm
đi khai phá các vùng đất mới. Họ tìm ra châu Mỹ, châu Úc rồi ồ ạt đưa người sang
khai thác, lập nghiệp. Kết quả là các dân tộc này giàu có lên, khoa học kỹ thuật phát
triển, đời sống mọi mặt được nâng cao.
Trong khi đó, ông bà chúng ta bình yên trong luỹ tre làng, cố học thuộc Tứ thư, Ngũ
kinh, học những tích xưa sử cũ đâu đâu bên Trung Quốc, thi thố từ chương để một
ngày được “vinh quy bái tổ”, mơ đến những giấc mộng của thời Nghiêu, Thuấn thịnh
trị xa xăm. Sự hạn hẹp về tầm nhìn, nền giáo dục lạc hậu đã đưa dần Việt Nam và các
nước Á Đông tụt hậu xa so với các nước phương Tây, để rồi dần dần rơi vào ách
thuộc địa. Giáo dục trước hết là phải cung cấp kiến thức và ươm mầm cho sự sáng
tạo, vì mục đích sáng tạo ra nhiều của cải hơn cho xã hội tương lai.
Các chính sách cải cách giáo dục của nước ta hiện nay chưa đứng trên quan điểm toàn
diện và nguyên tắc phát triển để giải quyết những vấn đề đang đặt ra; cụ thể là cải
cách nhưng nặng về cải cách hình thức thi cử, tách ra nhập vào của các trường, các
viện, tìm cách bồi dưỡng học sinh giỏi, thi thố và tìm kiếm tài năng học sinh – sinh
viên qua các kỳ thi gian khó đối với các em. Chỉ có một điều ta quên mất, học trò dù
giỏi đến mấy mà không có óc sáng tạo thì cũng mãi chỉ là học trò mà thôi. Điều cốt
6
lõi của cải cách giáo dục chính là đổi mới tư duy cho học sinh, sinh viên. Đây mới là
khuynh hướng của sự phát triển năng lực tư duy sáng tạo của con người.
Khoa học tâm lý chỉ ra rằng, tư duy của con người ta được chỉ đạo và xử lý tự
động bởi những niềm tin và giả định đã ăn sâu vào tiềm thức. Hơn nữa, qui trình này
lại nằm trong vòng xoáy tự gia cường: con người thông qua cách tư duy của mình
thường chỉ chọn lọc những thông tin phù hợp với cách nghĩ của mình, do vậy niềm
tin và giả định đã có ngày càng được gia cường; kết quả là cách tư duy (cũ) này ngày
càng trở nên vững chắc. Cách tư duy của mỗi người lại càng khó thay đổi nếu nó
trùng hợp với trào lưu chung của xã hội bởi các hiện tượng diễn ra phổ biến trong xã
hội không ngừng củng cố thêm niềm tin và cách nghĩ hiện có của cá nhân. John
Maynard Keynes, nhà kinh tế học lớn nhất của thế kỷ 20, đã từng nhận xét: “Khó
khăn nằm không phải ở cách tư duy mới, mà ở việc thoát khỏi được cách nghĩ cũ,
cách nghĩ đã ăn sâu trong mọi ngõ ngách của não trạng chúng ta”.
Như vậy ngoài quan điểm toàn diện và phát triển để có những chính sách, cảI cách
mang lại hiệu quả trong việc nâng cao tư duy sáng tạo của học sinh, sinh viên thì
chúng ta cần phả dựa trên nguyên tắc khách quan đi đôi với nguyên tắc sáng tạo.
IV. ĐỊNH HƯỚNG PHƯƠNG PHÁP LUẬN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1. Nguyên tắc khách quan và sáng tạo trong đổi mới tư duy từng cá nhân:
Trong cách nghĩ hiện nay, trước mỗi trì trệ ách tắc, chúng ta thường đổ cho “cơ chế”
mà ít ai thấy trách nhiệm của chính mình. Từ cải cách giáo dục đến cải cách hành
chính, chúng ta dường như ở tình trạng thụ động, trông chờ vào những văn bản và qui
định của chính phủ, hy vọng từ đó dẫn đến những cải cách sâu rộng.
Thế nhưng, công cuộc đổi mới ở nước ta và kinh nghiệm cải cách trên thế giới đã chỉ
ra rằng, một cuộc cải cách thành công chỉ có thể diễn ra nếu hội đủ ba yếu tố then
chốt: (i) sự trăn trở và bức xúc cao độ của toàn xã hội; (ii) tầm nhìn và ý chí chiến
7
lược của người lãnh đạo; và (iii) những thử nghiệm năng động có tính đột phá ở cấp
cơ sở.
Trong ba yếu tố nêu trên, yếu tố thứ ba có vai trò đặc biệt năng động, nó thúc đẩy sự
chín muồi của hai yếu tố đầu. Do đó, sức năng động và những thử nghiệm có tính đột
phá của cá nhân và cấp cơ sở có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đẩy nhanh sự
nghiệp đổi mới và cải cách ở nước ta. Mỗi cá nhân cần trở thành một nhân tố năng
động và tích cực cho công cuộc cải cách, khởi đầu bằng nỗ lực đổi mới tư duy, trên
cơ sở đó, đóng góp những sáng kiến và sinh lực mới cho sự nghiệp phát triển chung.
2. Quan điểm toàn diện và phát triển trong cải cách giáo dục và đào tạo:
* Cần tiến hành xây dựng lại chương trình, giáo trình, phương pháp giảng dạy và
đánh giá chất lượng , đầu tư tài chính và cơ sở vật chất tương xứng ở tất cả các bậc
học nhằm đào tạo ra những con người vừa có đủ kiến thức trình độ hiện đại, vừa có
khả năng khám phá, sáng tạo và thích nghi nhanh, vừa có nhân cách và sức khoẻ thì
mới có thể chấm dứt được tình trạng kém cỏi trong việc phát triển con người, nhất là
thế hệ trẻ của chúng ta.
Đào tạo tốt và sử dụng hợp lý, đúng chỗ các nhà khoa học, đội ngũ giáo viên là
những đảm bảo chắc chắn cho sự phát triển con người một cách bên vững. Trong triết
học đã từng lưu truyền về một tư tưởng được coi như một chân lý rằng, “ đầu tư cho
người đàn ông, ta được người chồng tốt. Đầu tư cho người phụ nữ, ta được một gia
đình tốt. Đầu tư cho người thầy giáo, ta được một thế hệ tốt”.
* Cần thay đổi phương pháp dạy và học một cách khoa học:
- Cần phải tinh giản mạnh mẽ chương trình học ở bậc phổ thông. Nên quan niệm
sách giáo khoa chỉ là một tài liệu hỗ trợ cho giáo viên; cần để cho giáo viên có
khoảng không gian sáng tạo trong nghề nghiệp. Do đó cần có nhiều bộ sách giáo
khoa khác nhau; nhờ thế giáo viên mới có điều kiện tham khảo, so sánh, chọn lọc để
8
từ đó thiết lập nên bài giảng của riêng mình. Sự thống nhất là do việc xây dựng
chương trình một cách chặt chẽ rồi công bố rộng rãi cho mọi người biết để thực hiện
và quan trọng nhất là cơ quan quản lý giáo dục có được công cụ kiểm tra, đánh giá
chuẩn xác phù hợp với chương trình đã công bố.
- Cần cải tiến mạnh mẽ phương thức kiểm tra và thi cử: tích cực chuẩn bị dùng trắc
nghiệm khách quan một cách phổ biến; đặc biệt quan trọng là thay đổi nội dung các
câu hỏi: hiện nay các đề kiểm tra, thi cử với loại câu hỏi trả bài học có thuộc hay
không; các dạng câu hỏi mẫu đã ra đi ra lại không biết bao nhiêu lần chiếm một tỷ
trọng quá lớn nên nhiều giáo viên đã áp dụng biện pháp truy bài một cách gay gắt
(bắt học sinh lặp đi, lặp lại một cách máy móc cho tới khi thuộc thì thôi) lại tạo nên
kết quả thi cử khả quan và do vậy cách dạy lạc hậu và phản khoa học như thế lại là
phương thức mang lại kết quả trong thi cử. Muốn thay đổi phương thức giảng dạy
theo hướng tích cực thì trước tiên và nhất thiết phải thay đổi nội dung và phương thức
kiểm tra và thi cử theo hướng tích cực. Thi thế nào thì giáo viên sẽ dạy và học sinh sẽ
học theo cách tương ứng. Đừng cứ kêu gọi phải thay đổi phương pháp giảng dạy
trong khi vẫn duy trì nội dung và cách thi cử lạc hậu.
- Cần thay đổi cách đánh giá hoạt động dạy học của giáo viên: hiện nay chúng ta dựa
quá nhiều vào kết quả điểm số thi cử của học sinh để đánh giá, xếp loại thi đua khen
thưởng giáo viên. Đây là cách đánh giá phiến diện, không chính xác và ít mang tính
tích cực.
3. Quan điểm phát triển trong chiếm lĩnh văn hoá:
Chiếm lĩnh văn hoá là con đường và phương pháp tối ưu trong chiến lược xây
dựng và phát triển con người nói chung, phát triển năng lực hoạt động sáng tạo của cá
nhân nói riêng đối với nền giáo dục đào tạo của chúng ta hiện nay. Chiếm lĩnh văn
hoá không đơn thuần là nắm lấy toàn bộ tri thức, kinh nghiệm, phương thức hoạt
động hay nguyên tắc tư duy. Vấn đề quan trọng là phải biến tri thức, kinh nghiệm văn
9
hoá thành phẩm chất và sức mạnh bên trong, thành tính tích cực gợi mở và phát huy
cách suy nghĩ cách hành động sáng tạo của mỗi con người trong cuộc sống. Sự
nghiệp giáo dục đào tạo những con người tích cực và sáng tạo cần phải theo hướng
vươn tới cái bên trong của văn hoá, tới sự thức tỉnh con người vươn tới khát vọng
chiếm lĩnh nghề nghiệp và sự nghiệp đó có thể là sự tìm tòi khoa học trừu tượng,
cũng có thể là công việc cụ thể trên cỗ máy, nhưng vấn đề là phải phù hợp với tính
quy luật của văn hoá đối với sự phát triển con người, trong đó sự phát triển của từng
cá nhân là đặc biệt quan trọng. Theo Ph.T. Mikhailốp, "trong tâm lý cá nhân không hề
có một hiện tượng quyết định luận nào bởi tồn tại xã hội mà không đồng thời có tính
quyết định sâu sắc của cá nhân". Vì vậy, về nguyên tắc, cá nhân chỉ có thể trở thành
người có năng lực sáng tạo khi hình thức văn hoá trở thành cái tự xác định bên trong,
trở thành phong cách sống và phương thức hoạt động của anh ta. Điều có ý nghĩa
quan trọng đối với giáo dục - đào tạo là xây dựng được hệ thống và nội dung phù
hợp, có khả năng tác động mạnh mẽ đến cội nguồn sâu xa nhất của thế giới bên trong
con người.
Vấn đề chiếm lĩnh văn hoá với tư cách là vấn đề giáo dục đào tạo nhầm trang bị năng
lực sáng tạo gắn bó chặt chẽ với vấn đề phát triển cá nhân toàn năng. Một phẩm chất
toàn năng là điều cần thiết cho sự vươn tới thực hiện khát vọng của cá nhân trong bất
kỳ hoạt động nào, tạo khả năng cho con người tìm tòi cách giải quyết năng động, hiệu
quả những vấn đề mới lạ và mọi tình huống phức tạp trong cuộc sống. Sự phát triển
chất toàn năng đó chỉ đạt kết quả thông qua sự chiếm lĩnh văn hoá toàn nhân loại, nơi
chứa đựng mọi tri thức, trí thông minh, óc sáng tạo, các mô hình tư duy, mô hình
sống hết sức sinh động và phong phú...Chiếm lĩnh văn hoá nhân loại, chuyển văn hoá
nhân loại, kho tiềm năng sáng tạo loài người thành kho tiềm năng sáng tạo bên trong
của mỗi cá nhân, đó là công việc hàng ngày và suất cả mỗi cuộc đời.
Trong thời đại khoa học công nghệ, thời đại trí tuệ, văn hoá càng giữ vai trò đặc biệt
trong việc cung cấp tiềm năng sáng tạo cho người lao động. Chỉ trên nền văn hoá, chỉ
10