Đề tài khoa học và công nghệ cấp đại học đà nẵng nghiên cứu xây dựng sản phẩm du lịch đà nẵng từ tài nguyên văn hóa

  • 27 trang
  • file .pdf
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
CẤP ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG SẢN PHẨM DU LỊCH
ĐÀ NẴNG TỪ TÀI NGUYÊN VĂN HÓA
Mã số: Đ2014-03-58
Chủ nhiệm đề tài: TS. Trần Thị Mai An
Đà Nẵng, Tháng 12/2014
1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
CẤP ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG SẢN PHẨM DU LỊCH
ĐÀ NẴNG TỪ TÀI NGUYÊN VĂN HÓA
Mã số: Đ2014-03-58
Xác nhận của cơ quan chủ trì đề tài Chủ nhiệm đề tài
(ký, họ và tên, đóng dấu) (ký, họ và tên)
Đà Nẵng, Tháng 12/2014
2
DANH SÁCH NHỮNG THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
1. TS. Trần Thị Mai An. Chủ nhiệm đề tài
2. CN. Tăng Chánh Tín. Thành viên tham gia đề tài
3
MỤC LỤC Trang
Mở đầu 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1
3. Mục tiêu của đề tài 3
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5
5. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5
1.1 Một số khái niệm cơ bản 7
1.2 Thực tiễn khai thác du lịch từ tài nguyên văn hóa 15
CHƯƠNG 2: DU LỊCH VÀ SẢN PHẨM DU LỊCH VĂN HÓA 33
Ở ĐÀ NẴNG
2.1 Hoạt động du lịch của thành phố Đà Nẵng 33
2.2 Sản phẩm du lịch văn hóa của thành phố Đà Nẵng 41
2.3 Nhận xét, đánh giá tài nguyên văn hóa, tình hình du lịch và khả 56
năng thu hút khách của các sản phẩm du lịch văn hóa tại thành phố Đà
Nẵng
CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG SẢN PHẨM DU LỊCH 61
ĐÀ NẴNG TỪ TÀI NGUYÊN VĂN HÓA
3.1 Định hướng phát triển sản phẩm du lịch tại thành phố Đà Nẵng 61
3.2 Giải pháp phát triển các sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên 75
văn hóa
Kết luận 79
Tài liệu tham khảo 84
4
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Thông tin chung:
- Tên đề tài: Nghiên cứu xây dựng sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên văn
hóa
- Mã số: Đ2014-03-58
- Chủ nhiệm: TS. Trần Thị Mai An
- Thành viên tham gia: CN Tăng Chánh Tín
- Cơ quan chủ trì: Đại học Sư phạm Đà Nẵng
- Thời gian thực hiện: 12 tháng
2. Mục tiêu:
Đề tài mong muốn nghiên cứu xây dựng các sản phẩm du lịch Đà Nẵng
mang sắc thái bản địa tạo một thương hiệu Đà Nẵng riêng; với mục đích kéo dài
được thời gian lưu trú, tăng khả năng chi tiêu của khách, mang lại chất lượng và lợi
nhuận cao trong hoạt động du lịch của thành phố, và sâu sắc hơn là thông qua du
lịch, góp phần khẳng định các giá trị văn hóa phong phú của con người và vùng đất
Đà Nẵng.
3. Tính mới và sáng tạo:
Đề tài đã khái quát được các hoạt động du lịch Đà Nẵng trong những năm
gần đây một cách hệ thống và đánh giá được thực trạng phát triển sản phẩm du lịch
văn hóa của thành phố. Bên cạnh đó, đề tài đã xây dựng được những luận cứ khoa
học và thực tiễn để đề xuất các giải pháp phát triển hệ thống sản phẩm du lịch Đà
Nẵng từ tài nguyên văn hóa
4. Tóm tắt kết quả nghiên cứu:
Đề tài được chia thành 3 chương. Chương 1 nêu ra các luận cứ khoa học về
sản phẩm du lịch được khai thác từ tài nguyên văn hóa. Chương 2 đề cập và phân
tích thực trạng sản phẩm du lịch văn hóa của Đà Nẵng. Chương 3 đề xuất các giải
pháp nhằm phát triển hệ thống sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên văn hóa.
5
5. Tên sản phẩm: 1 báo cáo tổng hợp và 1 báo cáo phân tích
6. Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả năng áp
dụng:
Từ những kết quả nghiên cứu đạt được, đề tài không chỉ góp phần khẳng
định các giá trị văn hóa phong phú của con người và vùng đất Đà Nẵng mà còn
cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn để đề xuất các giải pháp phát triển hệ
thống sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên văn hóa, nhằm kéo dài được thời
gian lưu trú, tăng khả năng chi tiêu của khách, mang lại chất lượng và lợi nhuận cao
trong hoạt động du lịch của thành phố, tăng khả năng cạnh tranh cho thành phố
trong đối sánh du lịch ở khu vực miền Trung và cả nước nói chung.
7. Hình ảnh, sơ đồ minh họa chính : Các hình ảnh về tài nguyên văn hóa và sản
phẩm du lịch văn hóa của Đà Nẵng
Ngày 12 tháng 12 năm 2014
Cơ quan Chủ trì Chủ nhiệm đề tài
(ký, họ và tên, đóng dấu) (ký, họ và tên)
6
INFORMATION ON RESEARCH RESULTS
1. General information:
Project title: Study to develop tourism products from Danang cultural
resources
Code number: Đ2014-03-58
Project Leader: Tran Thi Mai An, PhD
Coordinator: Tang Chanh Tin
Implementing institution: University of Education
Duration: from 1/2014 to 12/2014
2. Objective(s):
The project desires to build tourism products that express a culture of
Danang area with the aim of prolonged residence time, increase consumer spending,
bringing high quality and profitability in tourism activities of the city, and deeper,
through tourism, contributing confirmed the rich cultural values of the people and
land of Da Nang city.
3. Creativeness and innovativeness:
The project has been shown systematically the tourism activities of Da Nang
city in recent years and assesses the status and development of cultural tourism
products of the city. Besides, the project has developed the scientific argument and
practice to propose the development solutions the tourism system from Danang
Cultural resources
4. Research results:
The project is divided into three chapters. Chapter 1: addresses the scientific
argument of tourism products exploited from cultural resources. Chapter 2:
discussed and analyzed the current situation of cultural tourism products of Da
Nang. Chapter 3: proposes solutions to develop system tourism products from Da
Nang cultural resources.
7
5. Products:
One synthesis report and analysis report
6. Effects, transfer alternatives of reserach results and applicability:
From results achieved, the research not only contributes to the subject
confirms the rich cultural values of homeland and Da Nang people but also
provides the scientific foundation and practical solutions proposed tourism product
system development from Da Nang cultural resources, in order to prolong the
period of stay, increase consumer spending, bringing high quality and profitability
of tourism activities in the city, increased competitiveness for tourism field in the
central region and the country in general
7. Pictures, diagrams illustrate the main:
Images of cultural resources and cultural tourism products of Da Nang city.
12, December, 2014
Project Leader
8
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Du lịch là ngành kinh tế dịch vụ mang tính tổng hợp cao nhằm phục vụ
và làm thỏa mãn các nhu cầu của con người, do vậy, cần tạo ra các sản phẩm
du lịch phục vụ du khách. Thành phố Đà Nẵng trong những năm gần đây đã
trở thành một điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài
nước. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch đa dạng nhằm phục vụ nhu cầu du
lịch phong phú của khách và tạo một thương hiệu nổi bật cho Đà Nẵng đang
là những yêu cầu cấp thiết cho sự phát triển của thành phố. Trên thực tế,
ngoài những nhu cầu sinh học thiết yếu trong quá trình du lịch, phần lớn các
du khách đều mong muốn được thỏa mãn các nhu cầu văn hóa, vì vậy hoạt
động du lịch, về cơ bản mang bản chất và nội dung văn hóa sâu sắc.
Đề tài “Nghiên cứu xây dựng sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên
văn hóa” trong bối cảnh hội nhập và phát triển du lịch hiện nay là một việc
làm có ý nghĩa khoa học thiết thực, không chỉ góp phần khẳng định các giá trị
văn hóa phong phú của con người và vùng đất Đà Nẵng, mà còn xây dựng,
hình thành một hệ thống sản phẩm du lịch mang thương hiệu Đà Nẵng; nhằm
kéo dài được thời gian lưu trú, tăng khả năng chi tiêu của khách, mang lại
chất lượng và lợi nhuận cao trong hoạt động du lịch của thành phố, tăng khả
năng cạnh tranh cho thành phố trong đối sánh du lịch ở khu vực vùng miền
Trung và cả nước nói chung.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Từ một hiện tượng xã hội, du lịch đã trở thành một ngành kinh tế, hay
đúng hơn là một ngành kinh tế dịch vụ mang tính xã hội sâu sắc. Du lịch
không chỉ mang dấu ấn về kinh tế, văn hóa xã hội của một quốc gia, một dân
tộc, một địa phương hay vùng, mà du lịch còn mang ý nghĩa của sự hòa nhập,
giao lưu văn hóa, là cầu nối hòa bình cho mọi dân tộc, quốc gia trên thế giới.
Du lịch càng ngày càng khẳng định vai trò quan trọng của mình trên hầu hết
các lĩnh vực của xã hội loài người, và trở thành một đối tượng nghiên cứu hấp
dẫn, được nhiều ngành cùng quan tâm tìm hiểu.
Thực tế, nếu như các nhà kinh tế thường tìm hiểu quan hệ cầu – cung
trong du lịch, thì các nhà tâm lý nghiên cứu những trạng thái tâm lý khác nhau
của khách du lịch và của người làm du lịch; các nhà địa lý lại đi tìm quy luật
9
các dòng khách, nghiên cứu sự phân bố không gian của cung và cầu du lịch,
xác lập hệ thống lãnh thổ du lịch phục vụ phân vùng, quy hoạch và xây dựng
chiến lược khai thác không gian du lịch, các nhà xã hội học thì lại quan tâm
nghiên cứu những xung đột xã hội nảy sinh giữa những cộng đồng có liên
quan trong quá trình du lịch…; sở dĩ chúng tôi dẫn dắt những điều đó là để
thấy rằng, du lịch là một đối tượng nghiên cứu rất phong phú và đa dạng, mọi
hướng tiếp cận du lịch đều phải được xem xét trên khía cạnh tổng hợp, quan
hệ, tác động lẫn nhau giữa nhiều ngành nghề, nhiều góc nhìn khác nhau. Sản
phẩm du lịch trong hoạt động kinh doanh du lịch cũng là một trong những
lĩnh vực đa dạng được nhiều ngành nghề quan tâm như vậy. Công trình
“Introduction to travel and tourism marketing” của J. A. Bennett, Johan
Wilhelm Strydom năm 2011 là một minh họa về sự chuyên sâu nghiên cứu
riêng mảng sản phẩm du lịch trong hoạt động kinh doanh nói chung của
ngành du lịch. Tác giả đã rất quan tâm và nhấn mạnh đến bản chất, vai trò và
vị trí quan trọng của các dạng sản phẩm du lịch. Đây là công trình có tính lý
luận khá hệ thống về sản phẩm du lịch. Bên cạnh đó, liên quan trực tiếp đến
việc nghiên cứu sản phẩm du lịch của Việt Nam nói chung có rất ít các công
trình sách đề cập, chỉ rải rác một số bài báo, lời nhận xét hoặc các đánh giá
xếp hạng của các tạp chí, tổ chức NGO trên thế giới về các dạng sản phẩm du
lịch của Việt Nam như món ăn, quà lưu niệm, sản phẩm tour, và một số các
hàng hóa dịch vụ khác…
Đối với các học giả trong nước, nghiên cứu về lĩnh vực du lịch là một
trong những mảng nghiên cứu thu hút được nhiều học giả quan tâm. Tuy có
khá ít các công trình tập trung chủ yếu vào đề tài sản phẩm du lịch, nhưng đa
số các sách nghiên cứu/ giáo trình ngành du lịch Việt Nam, đều có đề cập đến
khái niệm, bản chất chức năng của sản phẩm du lịch như giáo trình “Tổng
quan du lịch”, “Nhập môn du lịch học” của các giảng viên ở các trường đại
học, cao đẳng, THCN có đào tạo về lĩnh vực du lịch. Ví dụ như giáo trình
“Tổng quan du lịch ‘’, giáo trình “Tâm lý học kinh doanh du lịch-khách sạn”,
“Khoa học hàng hóa” của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội biên soạn năm
2009; giáo trình “Quản lý di sản với phát triển Du lịch” năm 2001 của TS.
Dương Văn Sáu; giáo trình “Kinh tế du lịch” năm 2009 của Nguyễn Văn
Đính; công trình “Du lịch văn hóa ở Việt Nam” năm 2001 của tác giả Thu
Trang; công trình “Quy hoạch, chiến lược phát triển ngành, chương trình ưu
tiên trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội Việt Nam đến 2010, định hướng
10
2020 và hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện” năm 2004 của Nguyễn Mạnh
Hùng…
Trực tiếp về sản phẩm du lịch Đà Nẵng, tuy chưa có một công trình sách
nào tập trung chủ yếu vào mảng đề tài này, nhưng rải rác trên các tạp chí
trong nước và địa phương như Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, tạp chí Văn hóa
du lịch Đà Nẵng, tạp chí KHCN của Đại học Đà Nẵng, Tạp chí của Viện
Nghiên cứu và phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng, Tạp chí Khoa học xã hội
miền Trung, Tạp chí du lịch Việt Nam … vẫn có các bài viết đề cập đến sản
phẩm du lịch của thành phố như bài “Du lịch Đà Nẵng-Những hướng đi mới“
của Nguyễn Kỳ Anh; “Sản phẩm lưu niệm và quà tặng du lịch tại thành phố
Đà Nẵng: những thực tiễn khả quan” của Trần Thị Mai An; “ Để có một chợ
đêm Đà Nẵng” của Trung tâm xúc tiến du lịch Đà Nẵng …
Tuy các bài viết, công trình trên không trực tiếp nghiên cứu một cách có
hệ thống sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên văn hóa, nhưng với những
khái quát, ý tưởng đề cập đến sản phẩm du lịch Đà Nẵng ở nhiều góc độ,
tham chiếu khác nhau…, cũng là những nguồn tài liệu tham khảo quan trọng
cho đề tài nghiên cứu này.
3. Mục tiêu của đề tài
Mục tiêu định hướng:
Đà Nẵng là một thành phố trẻ, năng động bên bờ sông Hàn. Những năm
gần đây, Đà Nẵng đã và đang trở thành một trong những điểm du lịch hấp dẫn
ở miền Trung Việt Nam. Với địa thế “trước sông sau biển”, hội tụ nhiều cảnh
quan thiên nhiên quyến rũ, chứa đựng trong lòng những di sản văn hóa lịch sử
có giá trị được nuôi dưỡng từ đất mẹ Quảng Nam, Đà Nẵng có đủ điều kiện
vươn ra xa hơn, hướng đến vị thế là điểm đến của du lịch quốc tế.
Nắm bắt được tiềm năng đa dạng và các cơ hội phát triển của Đà Nẵng,
UBND thành phố đã khẳng định phương hướng, nhiệm vụ phát triển của
thành phố đến năm 2020 là “Đầu tư phát triển mạnh du lịch thành ngành kinh
tế mũi nhọn của thành phố, xây dựng thành phố trở thành trung tâm du lịch
lớn của đất nước”. Tuy nhiên thực tế cho thấy, sự phát triển du lịch Đà Nẵng,
cũng giống như một số tỉnh thành khác trong nước, đang gặp phải những
thách thức trong việc khẳng định một thương hiệu du lịch riêng của mình. Cơ
sở lý thuyết cho thấy, thực tế, hoạt động du lịch luôn mang bản chất và nội
11
dung thể hiện một dấu ấn văn hóa dân tộc, văn hóa vùng – miền sâu sắc. Từ
nhận thức đó, người đề xuất đề tài mong muốn nghiên cứu xây dựng các sản
phẩm du lịch Đà Nẵng mang sắc thái bản địa, tạo một thương hiệu Đà Nẵng
riêng; với mục đích kéo dài được thời gian lưu trú, tăng khả năng chi tiêu của
khách, mang lại chất lượng và lợi nhuận cao trong hoạt động du lịch của
thành phố, và sâu sắc hơn là thông qua du lịch, góp phần khẳng định các giá
trị văn hóa phong phú của con người và vùng đất Đà Nẵng.
Mục tiêu cụ thể:
- Khái quát hoạt động du lịch Đà Nẵng
- Đánh giá thực trạng phát triển sản phẩm du lịch văn hóa Đà Nẵng
- Xây dựng những luận cứ khoa học và thực tiễn để đề xuất các giải
pháp phát triển hệ thống sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên văn hóa.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Sản phẩm du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên
văn hóa.
4.2. Phạm vi nghiên cứu: tài nguyên văn hóa Đà Nẵng, các sản phẩm
du lịch được khai thác từ tài nguyên văn hóa Đà Nẵng.
Phạm vi không gian: Thành phố Đà Nẵng
Phạm vi thời gian: Sử dụng số liệu hiện trạng trong 5 năm gần đây, và
định hướng cho sản phẩm đến năm 2015, tầm nhìn 2025.
5. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cách tiếp cận
Đề tài hướng đến sự tiếp cận các đối tượng nghiên cứu một cách toàn
diện, theo nhiều chiều cạnh để đánh giá một cách có hệ thống tiềm năng phát
triển du lịch Đà Nẵng từ tài nguyên văn hóa, từ đó nghiên cứu xây dựng các
sản phẩm du lịch được khai thác từ góc độ này.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu:
- Phương pháp chuyên gia:
- Phương pháp điền dã Dân tộc học:
12
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1 Du lịch
1.1.1.1 Khái niệm về du lịch
Phần này chúng tôi đề cập đến khái niệm du lịch ở nhiều cách tiếp cận
khác nhau: cách hiểu thông thường và cách hiểu mang tính hàn lâm. Và dù có
nhiều khái niệm về du lịch vậy nhưng tổng hợp lại một khái niệm du lịch luôn
hàm chứa các yếu tố cơ bản sau:
Du lịch là một hiện tượng kinh tế xã hội.
Du lịch là sự di chuyển và tạm thời lưu trú ngoài nơi ở thường xuyên
của các cá nhân hoặc tập thể nhằm thoả mãn các nhu cầu đa dạng của họ.
Du lịch là tập hợp các hoạt động kinh doanh phong phú và đa dạng
nhằm phục vụ cho các cuộc hành trình, lưu trú tạm thời, và các nhu cầu khác
của cá nhân hoặc tập thể khi họ ở ngoài nơi cư trú thường xuyên của họ.
Các cuộc hành trình, lưu trú tạm thời của cá nhân hoặc tập thể đó đều
đồng thời có một số mục đích nhất định, trong đó có mục đích hoà bình.
1.1.1.2 Bản chất du lịch
Trong đề tài nghiên cứu này, chúng tôi nhận thấy bản chất của du lịch
là một hiện tượng xã hội, hiện tượng này đã trở nên phổ biến trở thành một
nhu cầu chính đáng của cộng đồng, và tất yếu trở thành một ngành kinh tế vì
những lợi ích của du lịch đem lại với nhiều thành phần người và lĩnh vực
trong xã hội. Tuy nhiên, do bản chất là một hiện tượng đáp ứng nhu cầu xã
hội, cần thiết thưởng thức, thư giãn, nghỉ ngơi, nâng cao trình độ của con
người nên du lịch không đơn thuần chỉ là một ngành kinh tế đặt yếu tố lợi
nhuận lên hàng đầu, mà du lịch thực chất là ngành kinh tế mang tính xã hội
sâu sắc. Mối quan hệ giữa du lịch và xã hội khắng khít và bền chặt đến mức
trong bản chất của du lịch không thể tách bạch được yếu tố kinh tế và yếu tố
xã hội riêng biệt nhau.
13
1.1.2 Tài nguyên du lịch
1.1.2.1. Khái niệm tài nguyên du lịch
Tài nguyên là tất cả những gì thuộc về tự nhiên và tất cả những sản
phẩm do con người tạo ra, có thể được con người sử dụng vào phát triển kinh
tế và xã hội để tạo ra hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường trong quá trình
lịch sử phát triển của loài người.
1.1.2.2. Phân loại tài nguyên du lịch
Trong phân loại tài nguyên du lịch, tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO,
1997) đã xây dựng hệ thống phân loại tài nguyên du lịch thành 3 loại, 9 nhóm
gồm: Loại cung cấp tiềm tàng (3 nhóm: văn hóa kinh điển, tự nhiên kinh điển,
vạn động); loại cung cấp hiện tại (gồm 3 nhóm: đường sá, thiết bị, hình tượng
tổng thể) và loại tài nguyên kỹ thuật gồm 3 nhóm tính năng: hoạt động du
lịch, cách thức và tiềm lực khu vực.
Tuy có sự phân chia về các dạng tài nguyên du lịch như vậy, nhưng phổ
biến trong nghiên cứu về tài nguyên du lịch thì chỉ tồn tại hai dạng là tài
nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn.
1.1.3 Sản phẩm du lịch và sản phẩm du lịch văn hóa
1.1.3.1 Khái niệm về sản phẩm du lịch, sản phẩm du lịch văn hóa
Sản phẩm du lịch là tất cả hàng hóa dịch vụ mà khách du lịch tiêu dùng
trong chuyến đi của họ.
Sản phẩm du lịch văn hóa thực chất là các sản phẩm du lịch nhưng
được nhấn mạnh hơn bởi đặc tính văn hóa của nó. “Sản phẩm văn hóa là
những sản phẩm trong lĩnh vực tinh thần do con người sáng tạo ra trong tiến
trình phát triển của lịch sử để phục vụ cuộc sống, thỏa mãn những mục đích
và nhu cầu khác nhau của các cá nhân, cộng đồng người” [21].
1.1.3.2 Cơ cấu của sản phẩm du lịch
Cơ cấu sản phẩm du lịch là một tổng thể bao gồm những yếu tố hữu
hình và những yếu tố vô hình.Yếu tố hữu hình là hàng hóa, yếu tố vô hình là
dịch vụ.
14
Theo các nhà nghiên cứu, nếu xét theo quá trình tiêu dùng của khách
du lịch trên chuyến hành trình du lịch thì chúng ta có thể tổng hợp các thành
phần của sản phẩm du lịch theo các nhóm cơ bản sau:
+ Dịch vụ vận chuyển
+ Dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống; đồ ăn, thức uống
+ Dịch vụ tham quan, giải trí
+ Hàng hóa tiêu dùng và đồ lưu niệm
+ Các dịch vụ khác phục vụ khách du lịch .
1.1.3.3 Đặc trưng của sản phẩm du lịch
Sản phẩm du lịch về cơ bản là không cụ thể, không tồn tại dưới dạng
vật thể. Thành phần chính của sản phẩm du lịch là dịch vụ (thường chiếm
80% - 90% về mặt giá trị), hàng hóa chiếm tỷ trọng nhỏ. Do vậy, việc đánh
giá chất lượng sản phẩm du lịch thường mang tính chủ quan và phần lớn
không phụ thuộc vào người kinh doanh mà phụ thuộc vào khách du lịch. Chất
lượng sản phẩm du lịch được xác định dựa vào sự chêch lệch giữa mức độ kỳ
vọng và mức độ cảm nhận về chất lượng của khách du lịch.
1.1.4 Mối quan hệ giữa du lịch, tài nguyên du lịch, sản phẩm du lịch và
sản phẩm du lịch văn hóa
Muốn có sản phẩm du lịch du lịch, trước hết phải có tài nguyên du lịch.
Tài nguyên du lịch càng phong phú bao nhiêu thì mới trở thành cơ sở đa dạng
cho việc tiếp cận và cho ra đời các sản phẩm du lịch bấy nhiêu. Tuy nhiên
cũng phải thấy rằng, không phải cứ có tài nguyên du lịch là sẽ có các sản
phẩm du lịch mà chỉ các tài nguyên du lịch đặc sắc mới có thể sáng tạo ra các
sản phẩm du lịch. Quá trình tiếp cận này đòi hỏi sự nghiên cứu, đầu tư, sự
sáng tạo và cả đạo đức của người làm du lịch. Bởi thế, cho dù là tài nguyên du
lịch tự nhiên, tài nguyên du lịch nhân văn hay tài nguyên du lịch kinh tế - kỹ
thuật và bổ trợ, một khi đã được gọi là sản phẩm du lịch thì luôn có dấu ấn
con người, dấu ấn văn hóa biến đổi trong quá trình chuyển biến từ tài nguyên
du lịch thành sản phẩm du lịch. Nói như vậy để thấy, có một sự chặt chẽ và
khắng khít trong mối quan hệ giữa du lịch, tài nguyên du lịch và sản phẩm du
lịch.
15
Với đặc trưng là không cụ thể, không tồn tại dưới dạng vật thể của đặc
điểm sản phẩm du lịch, sản phẩm du lịch văn hóa cũng có nội dung và hình
thức, qui mô và tính chất lan tỏa không đồng nhất, không phải khi nào nó
cũng biểu hiện, thể hiện rõ sự định hình, định tính, hoặc định lượng.
1.2 Thực tiễn khai thác du lịch từ tài nguyên văn hóa
Như đã nói, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, du lịch là một phần
không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi con người. Việc đi du lịch giúp con
người hiểu biết hơn về văn hóa, về vùng đất mà họ đặt chân tới, từ đó sẽ giúp
họ mở rộng được kiến thức và tầm hiểu biết. Bên cạnh các điều kiện chung
trong việc phát triển du lịch, mỗi một quốc gia/đất nước đều có những điều
kiện riêng, các đặc trưng riêng làm cơ sở để phát triển bản sắc du lịch của
quốc gia/địa phương mình, trong đó tài nguyên về văn hóa là một trong những
cánh cửa rộng mở nhất, đặc sắc nhất để các nước đầu tư khai thác và sáng tạo
nên những sản phẩm du lịch đặc sắc, tạo ấn tượng mạnh cho khách du lịch.
Chúng tôi đã triển khai một vài mô hình sản phẩm du lịch văn hóa độc
đáo - thành quả được xây dựng từ tài nguyên văn hóa của một số nước trong
khu vực và trên thế giới ở các mục sau:
1.2.1 Một số sản phẩm khai thác du lịch từ tài nguyên văn hóa ở
một số nước trên thế giới
1.2.1.1. Đất nước Singapore
1.2.1.2. Nhật Bản
1.2.1.3. Australia
1.2.2. Một số sản phẩm khai thác du lịch từ tài nguyên văn hóa ở
Việt Nam
Ở Việt Nam, phần lớn các sản phẩm du lịch từ tài nguyên văn hóa
thường gắn liền với địa phương - nơi lưu giữ nhiều dấu ấn văn hóa đặc trưng
vùng miền. Ví dụ như các sản phẩm chương trình du lịch như: Lễ hội Đất
Phương Nam (Lễ hội văn hóa dân gian vùng Đồng bằng Nam bộ), Du lịch
Điện Biên (Lễ hội văn hóa Tây Bắc kết hợp với sự kiện chính trị: chiến thắng
Điện Biên Phủ), Con đường Di sản miền Trung (Lễ hội dân gian kết hợp tham
quan những di sản văn hóa được UNESCO công nhận)…
16
Chúng tôi đã tiếp cận giới thiệu các mô hình sản phẩm du lịch văn hóa
ở các tỉnh thành như Điện Biên, Hội An và Thừa Thiên Huế.
1.2.3. Tài nguyên văn hóa Đà Nẵng
Trong đề tài này, để phục vụ cho việc đề xuất xây dựng các sản phẩm
du lịch thành phố từ tài nguyên văn hóa phong phú của con người và vùng đất
Đà Nẵng, chúng tôi đã tìm hiểu các biểu hiện cụ thể của tài nguyên văn hóa
Đà Nẵng qua các mục trình bày sau:
1.2.3.1 Dân cư - dân tộc
Trong lịch sử dân tộc, Đà Nẵng được biết đến không chỉ là một thành
phố cảng lớn nhất miền Trung Việt Nam, mà còn là một địa danh gắn liền với
công cuộc mở mang bờ cõi Đại Việt từ nhiều thế kỉ trước. Dấu vết của một
cửa ngõ giao lưu quốc tế gắn liền với xứ Đàng Trong vẫn còn, và trong dư bạ
của lịch sử, đây là một tiền đồn quan trọng trong công cuộc chống ngoại xâm
của hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Trải qua diễn trình lịch sử, Đà Nẵng là nơi quần tụ của cư dân nhiều địa
phương khác đến; là nơi giao lưu và hội tụ những nét văn hóa của nhiều vùng
miền trong cả nước; dẫu chưa hình thành nét đặc trưng rõ rệt như một số nơi
nhưng người Đà Nẵng vẫn có tính cách riêng và ngày càng được khẳng định
cùng tiến trình phát triển đô thị của thành phố: đó là bản tính chất phác, ngay
thẳng, sống đơn giản, thân thiện và cầu tiến. Đặc điểm tính cách này đã tạo
nên cho vùng đất Đà thành một sức sống mạnh mẽ, tươi trẻ.
1.2.3.2 Di tích lịch sử-văn hóa
Đà Nẵng là nơi giao lưu và hội tụ những nét văn hóa của nhiều vùng
miền trong cả nước nên nơi đây có nhiều công trình về di tích lịch sử - văn
hóa bao gồm hệ thống di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia; hệ thống bảo
tàng; hệ thống cơ sở tín ngưỡng; những làng nghề truyền thống; những khu
vui chơi - giải trí. Cụ thể như:
- Hệ thống di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc
- Hệ thống bảo tang.
Hệ thống cơ sở tín ngưỡng.
17
1.2.3.3 Các công trình kiến trúc đặc sắc
Là thành phố trẻ, năng động, Đà Nẵng gây ấn tượng mạnh với các công
trình kiến trúc độc đáo, mang tầm quốc gia và khu vực. Có thể kể tên các
công trình tiêu biểu sau:
- Trung tâm văn hóa Đà Nẵng; Tượng Phật Bà ở chùa Linh Ứng (bán
đảo Sơn Trà, quận Sơn Trà); Cung Thể Thao Tiên Sơn; Cầu sông Hàn, cầu
Rồng, cầu Trần Thị Lý; Bệnh viện Ung thư Đà Nẵng; Tòa nhà khu tổ chức
hội chợ; Trung tâm hoạt động của CLB Bơi lội Đà Nẵng; Công trình tòa nhà
hành chính thành phố
1.2.3.4. Lễ hội
Lễ hội đã hiện diện trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân loại từ
bao đời nay, lễ hội đã ăn sâu trong tâm thức người dân Việt Nam nói chung,
người dân Đà Nẵng nói riêng. Các lễ hội lớn được tổ chức hằng năm tại Đà
Nẵng như lễ hội Quán Thế Âm, lễ hội Cầu Ngư, lễ hội Đình làng Túy Loan,
An Hải, lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng (cuộc thi trình diễn pháo hoa quốc
tế - DIFC)...
1.2.3.5 Làng nghề truyền thống
Trong lịch sử, dù có nhiều làng nghề truyền thống ở Đà Nẵng như làng
đá mỹ nghệ Non Nước, làng dệt chiếu Cẩm Nê, làng khô mè Cẩm Lệ, làng
nước mắm Nam Ô… Nhưng hiện nay, làng đá mỹ nghệ Non Nước là làng
nghề duy nhất không chỉ đơn thuần là sản xuất, mà đã được khai thác trong
hoạt động du lịch văn hóa, góp phần nâng cao giá trị kinh tế, duy trì sự tồn tại
và phát triển của làng nghề Đà Nẵng, đồng thời tạo được dấu ấn sản phẩm du
lịch đặc trưng cho thành phố.
1.2.3.6 Nghệ thuật biểu diễn truyền thống
Dù hiện đại và văn minh, nhưng Đà Nẵng chưa bao giờ là một dòng
chảy văn hóa tách khỏi đất mẹ Quảng Nam - cái nôi cho mọi dấu ấn trong văn
hóa vật chất và tinh thần của người dân Đà thành. Loại hình nghệ thuật văn
hóa tuồng là một trong những báu vật của vùng đất xứ Quảng, đã nổi danh với
với những nghệ sĩ và soạn giả nổi tiếng như Nguyễn Hiển Dĩnh, Nguyễn Nho
Túy, Tống Phước Phổ... Đây là một trong những tài nguyên văn hóa hết sức
độc đáo của thành phố Đà Nẵng. Tuồng ở đây đã hình thành cho mình phong
18
cách riêng biệt như các nhà chuyên môn nhận xét là thiên về biểu diễn nội
tâm.
1.2.3.7 Các dạng tài nguyên văn hóa khác
- Bên cạnh các biểu hiện phong phú về tài nguyên văn hóa được kể ở
trên Đà Nẵng còn được biết đến là nơi có nhiều đặc sản ăn uống ấn tượng, bắt
mắt có thể kể tên như chả bò, nem tré, nước mắm Nam Ô, bánh khô mè Cẩm
Lệ, bánh tráng cuốn thịt heo, mì Quảng, bánh xèo, bánh đập, và đặc biệt là
các loại hải sản như tôm, cua ghẹ, nghêu ở dạng tươi sống và phơi khô.
- Bên cạnh đó, góp phần vào sự phong phú, đa dạng của văn hóa xứ Đà
thành là các biểu hiện độc đáo trong văn hóa của một bộ phận người dân tộc
thiểu số ở đây: người Cơ tu.
CHƯƠNG 2:
DU LỊCH VÀ SẢN PHẨM DU LỊCH VĂN HÓA Ở ĐÀ NẴNG
2.1. Hoạt động du lịch của thành phố Đà Nẵng
2.1.1. Khách du lịch
Năm 2011, Đà Nẵng có 278 khách sạn với 8.683 buồng phòng, tăng 97
khách sạn với 2574 buồng phòng so với năm 2010. Trong số đó có 07 khách
sạn đạt tiêu chuẩn 5 sao và tương đương, 03 khách sạn đạt tiêu chuẩn 4 sao và
tương đương và 27 khách sạn đạt tiêu chuẩn 3 sao và tương đương. Đến năm
2013, thị trường khách sạn ở Đà Nẵng chào đón thêm 65 cơ sở lưu trú với
3.064 phòng, nâng tổng số cơ sở lưu trú trên địa bàn thành phố lên 391 cơ sở
với 13.634 phòng...
2.1.2. Doanh thu du lịch
Khách quan cho thấy, sự khởi sắc về số lượng khách đến Đà Nẵng mỗi
năm đã nâng tổng doanh thu ngành du lịch của thành phố tăng lên đều đặn.
Cụ thể như sau:
19
Bảng 2.1. Doanh thu du lịch tại Đà Nẵng từ năm 2007-2013
DOANH THU DU LỊCH TẠI ĐÀ NẴNG TỪ NĂM 2007-2013 (Đvt: tỷ đồng)
Năm 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Doanh thu 625.79 874.46 900 1,239 1,692 6,002 7,784
(Nguồn: Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Đà Nẵng)
2.1.3. Lao động du lịch
Hiện tại, tỷ lệ lao động được đào tạo đúng chuyên môn còn thấp,
chiếm 40,6% số lao động toàn ngành. Đơn cử như đội ngũ lao động trong
hoạt động lữ hành của thành phố chỉ có 796 người, chiếm 5,7%, trong đó
chưa kể rằng số lao động sau khi được tuyển dụng có thể sử dụng ngay đối
với lĩnh vực lữ hành chỉ có 41,5%, khách sạn là 62,6%, và thấp nhất là lĩnh
vực nhà hàng chỉ có 28,8%. Đội ngũ hướng dẫn viên du lịch có 560 người,
chiếm 4,2% nguồn nhân lực thành phố Đà Nẵng; trong khi đó, số lượng
hướng dẫn viên được học đúng chuyên ngành hướng dẫn viên, được cấp thẻ
chỉ chiếm 5% trên tổng số hướng dẫn viên hiện có. Bên cạnh đó, lực lượng
lao động du lịch trên địa bàn thành phố đã được đào tạo ngoại ngữ, nhưng chủ
yếu chỉ có trình độ A, B, phổ biến với ngoại ngữ tiếng Anh; còn số lượng
hướng dẫn viên du lịch ở các tiếng như Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản,
Nga, Hàn Quốc thì không có nhiều, chưa đáp úng đủ nhu cầu thị trường
nguồn khách đến Đà Nẵng, khó khăn nhất ở trong thời vụ du lịch. Đặc biệt,
các báo cáo cũng cho biết số lao động có trình độ ngoại ngữ chỉ chiếm 38%
trên tống số lao động du lịch toàn thành phố.
2.1.4. Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
Cơ sở hạ tầng: Có thể nói cơ sở hạ tầng của Đà Nẵng khá hoàn thiện,
gồm:
- Hệ thống đường giao thông, hệ thống cảng biển, hệ thống sân bay, hệ
thống cấp nước và cấp điện, hệ thống thông tin liên lạc và viễn thông quốc tế:
Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch: Song song với cơ sở vật chất kỹ thuật
của thành phố, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch trên địa bàn Đà Nẵng cũng
được đầu tư và bước đầu có được những khả quan sau:
20