Đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh hải dương

  • 114 trang
  • file .doc
më ®Çu
1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu
§Çu t trùc tiÕp níc ngoµi (FDI) lµ mét d¹ng ®Çu t quan
träng trong nÒn kinh tÕ cña mçi quèc gia, nhÊt lµ c¸c c¸c
quèc gia ®ang ph¸t triÓn.
§èi víi níc ta h¬n 13 n¨m qua kÓ tõ khi luËt ®Çu t níc
ngoµi ra ®êi, FDI ®· gãp phÇn ®¸ng kÓ trong t¨ng trëng
kinh tÕ ®Êt níc. Trong 10 n¨m (1991-2000) ®Çu t trùc
tiÕp níc ngoµi ®· thùc hiÖn ®îc kho¶ng
15 tû USD chiÕm 1/4 tæng ®Çu t toµn x· héi, thu hót trªn
30 v¹n lao ®éng, riªng 5 n¨m (1995-2000) t¹o ra 22% kim
ng¹ch xuÊt khÈu, 10% GDP. Nh vËy, FDI ®· ®ãng gãp
kh«ng nhá vµo viÖc t¨ng trëng kinh tÕ, t¨ng nguån vèn,
chuyÓn giao c«ng nghÖ, t¨ng xuÊt khÈu, gi¶i quyÕt viÖc
lµm. Tuy nhiªn, cho ®Õn nay do hËu qu¶ cña khñng ho¶ng
tµi chÝnh - tiÒn tÖ ch©u ¸, FDI cã chiÒu híng gi¶m sót,
®iÒu ®ã ®ßi hái ph¶i t¨ng cêng tÝnh hÊp dÉn cña c¸c gi¶i
ph¸p thu hót. Lµ mét tØnh thuéc khu vùc ®ång b»ng B¾c
Bé, H¶i D¬ng cã vÞ trÝ vµ mét sè thÕ m¹nh nhÊt ®Þnh
trong thu hót FDI, nh ®éi ngò lao ®éng trÎ ®«ng ®¶o,
®iÒu kiÖn tù nhiªn, ®Þa lý thuËn lîi, n»m gi÷a hai thµnh
phè lín (vµ hai trung t©m kinh tÕ cña c¶ níc) ®ã lµ Hµ Néi
vµ H¶i Phßng. H¶i D¬ng còng lµ mét tØnh cã sù chuyÓn
dÞch c¬ cÊu sím, qu¸ tr×nh CNH, H§H ®ang ®îc thóc
®Èy, nhÊt lµ CNH, H§H n«ng nghiÖp, n«ng th«n.
1
Tuy nhiªn trong nh÷ng n¨m võa qua, viÖc thu hót FDI
trªn ®Þa bµn tØnh H¶i D¬ng cßn hÕt søc h¹n chÕ c¶ vÒ sè
lîng, còng nh quy m« c¬ cÊu dù ¸n. §Æc biÖt trong lÜnh
vùc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ chÕ biÕn n«ng s¶n, thùc
phÈm lµ lÜnh vùc rÊt cÇn thiÕt ph¶i thu hót ®Çu t, song
vÒ c¬ cÊu míi chiÕm 7,3% tæng vèn ®Çu t.
Nhu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ cña tØnh tõ nay ®Õn n¨m
2010 ®ang ®Æt ra nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch. Theo tÝnh
to¸n cña tØnh, ®Ó ph¸t triÓn, tõ nay ®Õn n¨m 2010 cÇn
mét lîng vèn rÊt lín, song kh¶ n¨ng chØ cã thÓ ®¸p øng
®îc 43% nhu cÇu, sè cßn l¹i 57% ph¶i huy ®éng tõ nguån
bªn ngoµi trong ®ã cã nguån quan träng lµ FDI.
V× vËy viÖc nghiªn cøu ®Ó t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p
nh»m t¨ng cêng thu hót FDI ®èi víi tØnh trë thµnh vÊn ®Ò
cÊp b¸ch. §ã lµ lý do lùa chän ®Ò tµi ''§Çu t trùc tiÕp níc
ngoµi cña tØnh H¶i D¬ng'' lµm ®Ò tµi luËn v¨n th¹c sÜ
khoa häc kinh tÕ, chuyªn ngµnh kinh tÕ chÝnh trÞ.
2. T×nh h×nh nghiªn cøu luËn v¨n
VÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi trªn ph¹m vi c¶ níc ®· cã
nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ ®îc c«ng bè, ch¼ng h¹n
nh:
- NguyÔn Huy Th¸m: Kinh nghiÖm thu hót vèn ®Çu t
níc ngoµi cña c¸c níc ASEAN vµ vËn dông vµo ViÖt Nam,
luËn ¸n tiÕn sÜ kinh tÕ, Hµ Néi, 1999.
- Phan Hy: §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i thµnh phè Hå
ChÝ Minh, luËn ¸n th¹c sÜ kinh tÕ, Hµ Néi, 1996.
2
- Lª Xu©n Trinh: §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi víi ph¸t
triÓn khu c«ng nghiÖp, T¹p chÝ Céng s¶n, sè 1/1998.
- Thóy H¬ng: Tæng quan ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i
ViÖt Nam 11 n¨m qua vµ n¨m 1998, T¹p chÝ Th¬ng m¹i,
sè 3 + 4 th¸ng 2/1999.
Trong c¸c c«ng tr×nh ®ã, c¸c t¸c gi¶ ®· cã nhiÒu
®ãng gãp quan träng, lµm râ tÝnh hai mÆt cña FDI, ®Ò
xuÊt c¸c chÝnh s¸ch, gi¶i ph¸p cèt lâi cña nhµ níc ®èi víi
viÖc thu hót FDI vµo níc ta.
VÊn ®Ò thu hót FDI cña H¶i D¬ng cho ®Õn nay cha
®îc nghiªn cøu mét c¸ch ®Çy ®ñ, thêng míi ®îc ®Ò cËp ë
møc ®é c¸c b¸o c¸o cña c¸c c¬ quan chøc n¨ng. Ch¼ng
h¹n nh:
- B¸o c¸o c«ng t¸c ®Çu t níc ngoµi trªn ®Þa bµn
tØnh H¶i D¬ng, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t, 28/02/1997.
- B¸o c¸o ®Çu t níc ngoµi t¹i H¶i D¬ng, Ban kinh tÕ
TØnh ñy, 10/04/1997.
- B¸o c¸o ®Çu t níc ngoµi t¹i H¶i D¬ng, Së KÕ ho¹ch
vµ §Çu t, 14/01/1998.
- Tãm t¾t kÕt qu¶ triÓn khai ®Çu t trùc tiÕp trªn
®Þa bµn tØnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t, 20/03/1998.
- B¸o c¸o ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi trªn ®Þa bµn
tØnh H¶i D¬ng, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t, 18/05/1999.
- B¸o c¸o t×nh h×nh ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi, t¹i
cuéc gÆp mÆt c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi t¹i H¶i D¬ng, ngµy
10/06/1999.
3
Tuy nhiªn, cha cã mét c«ng tr×nh nµo ph©n tÝch mét
c¸ch toµn diÖn, ®Çy ®ñ, s©u s¾c vÊn ®Ò ®Çu t trùc
tiÕp níc ngoµi cña H¶i D¬ng.
3. Môc tiªu vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n
Trªn c¬ së ph©n tÝch vai trß, thùc tr¹ng ®Çu t trùc
tiÕp níc ngoµi cña tØnh, v¹ch ra nh÷ng mÆt ®îc, mÆt cha
®îc, luËn v¨n ®Ò xuÊt nh÷ng ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p
nh»m t¨ng cêng thu hót FDI vµo tØnh H¶i D¬ng.
§Ó ®¹t ®îc môc ®Ých trªn, nhiÖm vô ®Æt ra cña
luËn v¨n lµ:
- §¸nh gi¸ vai trß cña FDI ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
kinh tÕ - x· héi cña H¶i D¬ng.
- Ph©n tÝch thùc tr¹ng thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc
ngoµi trªn ®Þa bµn tØnh trong thêi gian qua vµ nh÷ng vÊn
®Ò cÊp b¸ch ®ang ®Æt ra.
- §Ò xuÊt ph¬ng híng, gi¶i ph¸p nh»m thu hót cã
hiÖu qu¶ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi trong thêi gian tíi.
4. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu
- Nghiªn cøu vÒ thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña
tØnh H¶i D¬ng tõ n¨m 1990 ®Õn nay.
5. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu
- VËn dông ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa duy vËt
biÖn chøng vµ chñ nghÜa duy vËt lÞch sö.
- KÕt hîp lý luËn, quan ®iÓm ®êng lèi cña §¶ng víi
thùc tiÔn ®Þa ph¬ng ®Ó lý gi¶i nh÷ng vÊn ®Ò mµ chñ
®Ò ®Æt ra.
4
- LuËn v¨n sö dông ph¬ng ph¸p ph©n tÝch, ®èi
chiÕu so s¸nh thu hót FDI gi÷a c¸c ®Þa bµn trong tØnh
còng nh H¶i D¬ng víi mét sè tØnh kh¸c... ®Ó lµm râ tÝnh
®Æc thï cña tØnh.
6. ý nghÜa cña luËn v¨n
Qua nghiªn cøu, luËn v¨n ®Ò xuÊt nh÷ng ®Þnh híng
c¬ b¶n vµ gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m t¨ng cêng thu hót ®Çu
t trùc tiÕp níc ngoµi, gãp phÇn thóc ®Èy qu¸ tr×nh ph¸t
triÓn kinh tÕ - x· héi nãi chung cña H¶i D¬ng vµ qu¸ tr×nh
c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa nãi riªng.
LuËn v¨n cã thÓ dïng lµm tµi liÖu tham kh¶o ®èi víi
viÖc gi¶ng d¹y nghiªn cøu vÒ FDI còng nh ®èi víi c¬ quan
ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña tØnh.
7. KÕt cÊu luËn v¨n
Ngoµi lêi më ®Çu, kÕt luËn vµ danh môc tµi liÖu
tham kh¶o, luËn v¨n chia lµm 3 ch¬ng 6 tiÕt
5
Ch¬ng 1
Vai trß cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi
®èi víi H¶i D¬ng vµ nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng
®èi víi viÖc thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi
1.1. ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµ vai trß cña ®Çu t trùc
tiÕp níc ngoµi ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n íc
nãi chung vµ tØnh H¶i D¬ng nãi riªng
1.1.1. Mét sè vÊn ®Ò chung vÒ ®Çu t trùc tiÕp n-
íc ngoµi vµ vai trß cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®èi
víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam
Vèn ®Çu t lµ mét yÕu tè cùc kú cÇn thiÕt ®Ó më
réng quy m« vµ ®æi míi c«ng nghÖ cña c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ - x· héi. Thùc tÕ cho thÊy tÊt c¶ c¸c quèc gia ®ang
ph¸t triÓn ®Òu thiÕu vèn ®Çu t ®Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh
CNH, H§H. NÕu kh«ng cã nguån vèn lín vµ c«ng nghÖ cao
th× kh«ng thÓ khai th¸c triÖt ®Ó c¸c lîi thÕ so s¸nh cña
®Êt níc.
Trong hîp t¸c ®Çu t quèc tÕ thêng cã nhiÒu nguån
vèn kh¸c nhau. Vèn chÝnh phñ vµ c¸c tæ chøc quèc tÕ, cã
thÓ lµ viÖn trî kh«ng hoµn l¹i, vèn cho vay ng¾n h¹n, vèn
l·i suÊt u ®·i hoÆc cho vay víi l·i suÊt th«ng thêng. Vèn cña
c¸c tæ chøc x· héi (c¸c c¬ quan phi chÝnh phñ) thêng lµ
c¸c kho¶n tiÒn viÖn trî mang tÝnh chÊt nh©n ®¹o cho c¸c
ho¹t ®éng y tÕ, gi¸o dôc, kh¾c phôc hËu qu¶ thiªn tai vµ
nãi chung nã kh«ng ®îc tÝnh vµo c¸c ho¹t ®éng ®Çu t.
6
Vèn t nh©n bao gåm vèn cña ngêi níc ngoµi vµ vèn cña ng-
êi ViÖt Nam ë níc ngoµi thùc hiÖn ®Çu t trùc tiÕp vµo mét
dù ¸n cô thÓ [21, 9].
§Çu t níc ngoµi hay cßn gäi lµ ®Çu t quèc tÕ (xuÊt
khÈu t b¶n) lµ h×nh thøc di chuyÓn vèn tõ níc nµy sang níc
kh¸c nh»m môc ®Ých thu lîi nhuËn. Vèn ®ã cã thÓ lµ vèn
Nhµ níc, vèn t nh©n (cßn gäi lµ c¸c nhµ ®Çu t) hoÆc vèn
cña c¸c tæ chøc tµi chÝnh quèc tÕ.
Vèn ®Çu t níc ngoµi cã thÓ ®ãng gãp díi c¸c d¹ng
tiÒn tÖ (ngo¹i tÖ, néi tÖ), c¸c vËt thÓ h÷u h×nh (hµng
hãa, t liÖu s¶n xuÊt, nhµ xëng, tµi nguyªn thiªn nhiªn)
hoÆc c¸c ph¬ng tiÖn ®Çu t ®Æc biÖt kh¸c nh cæ phiÕu,
tr¸i phiÕu vµ c¸c chøng kho¸n cã gi¸ kh¸c.
Ho¹t ®éng ®Çu t níc ngoµi ®ãng vai trß ngµy cµng
quan träng h¬n ®èi víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ lµ mét ®Æc
trng kinh tÕ cña CNTB. Trong t¸c phÈm chñ nghÜa ®Õ
quèc - giai ®o¹n tét cïng cña CNTB, Lªnin còng ®· chØ râ
viÖc xuÊt khÈu gi¸ trÞ nh»m thu ®îc gi¸ trÞ thÆng d ë
ngoµi biªn giíi quèc gia (xuÊt khÈu t b¶n) ®· trë thµnh mét
®Æc trng kinh tÕ cña CNTB khi bíc sang giai ®o¹n CNTB
®éc quyÒn [30]. §iÒu ®ã kh¼ng ®Þnh sù xuÊt hiÖn vµ
gia t¨ng ®Çu t níc ngoµi lµ mét tÊt yÕu kinh tÕ g¾n liÒn
víi sù ph¸t triÓn LLSX vµ qu¸ tr×nh quèc tÕ hãa ®êi sèng
kinh tÕ thÕ giíi.
Vèn §TNN ®îc biÓu hiÖn ë mét sè d¹ng c¬ b¶n sau:
- Nguån vèn viÖn trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (Official
Development Assistance) gäi t¾t lµ ODA. §©y lµ nguån
7
vèn viÖn trî song ph¬ng hoÆc ®a ph¬ng víi mét tû lÖ lµ
viÖn trî kh«ng hoµn l¹i, phÇn cßn l¹i chÞu l·i suÊt thÊp, cßn
thêi gian dµi hay ng¾n tïy thuéc vµo tõng dù ¸n. §©y còng
lµ nguån vèn cña ChÝnh phñ níc ngoµi hç trî trùc tiÕp hoÆc
gi¸n tiÕp th«ng qua c¸c tæ chøc quèc tÕ, tæ chøc liªn
ChÝnh phñ, phi ChÝnh phñ, hoÆc lµ nguån ODA hçn hîp bao
gåm mét phÇn cña ChÝnh phñ níc ngoµi, mét phÇn do c¸c
doanh nghiÖp hoÆc tæ chøc phi ChÝnh phñ ®ãng gãp. Vèn
ODA cã thÓ ®i kÌm hoÆc kh«ng ®i kÌm ®iÒu kiÖn chÝnh
trÞ hoÆc n¬i chi tiªu, mua s¾m.
- Vèn FDI (Foreign Direct Investment): lµ nguån vèn
®Çu t chñ yÕu cña t nh©n, mét phÇn cña Nhµ níc ®Çu t
vµo mét quèc gia nµo ®ã nh»m kiÕm lîi nhuËn th«ng qua
ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ngay t¹i níc nhËn ®Çu t.
- Nguån vèn tÝn dông th¬ng m¹i: Lµ nguån vèn chñ
yÕu nh»m hç trî cho c¸c ho¹t ®éng th¬ng m¹i, xuÊt nhËp
khÈu gi÷a c¸c níc vµ theo mét nghÜa nµo ®ã th× ®©y
còng lµ hç trî cho ®Çu t níc ngoµi.
- Nguån vèn tõ viÖc b¸n tÝn phiÕu, tr¸i phiÕu, cæ
phiÕu, ®©y ®îc coi lµ nguån vèn mµ trong níc muèn thu
vÒ th«ng qua ho¹t ®éng b¸n c¸c lo¹i giÊy tê cã mÖnh gi¸
cho ngêi níc ngoµi. Cã níc coi viÖc mua chøng kho¸n còng
lµ ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp.
Bèn nguån vèn kÓ trªn cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi
nhau, nhng quan träng vµ chiÕm tû lÖ cao trong nguån vèn
®Çu t níc ngoµi lµ nguån ODA vµ nguån FDI, trong ®ã
ODA lµ lo¹i ®Çu t gi¸n tiÕp cßn FDI thuéc lo¹i ®Çu t trùc
8
tiÕp. NÕu mét níc ®ang ph¸t triÓn kh«ng nhËn ®îc vèn
ODA ®ñ møc cÇn thiÕt ®Ó hiÖn ®¹i hãa kÕt cÊu h¹ tÇng
kinh tÕ - x· héi th× còng khã cã thÓ thu hót ®îc vèn FDI,
còng nh vay vèn tÝn dông ®Ó s¶n xuÊt kinh doanh. Nhng
nÕu chØ t×m kiÕm c¸c nguån vèn ODA mµ kh«ng t×m
c¸ch thu hót c¸c nguån FDI vµ c¸c nguån tÝn dông kh¸c
th× ChÝnh phñ sÏ kh«ng cã ®ñ thu nhËp tr¶ nî cho c¸c
nguån vèn vay ODA.
Kinh nghiÖm thµnh c«ng trong kinh tÕ cña mét sè níc
cho thÊy cÇn cã chÝnh s¸ch huy ®éng vèn trong níc ®Ó
tiÕp nhËn vµ sö dông cã hiÖu qu¶ nguån ODA cho c¸c dù
¸n, më ®êng cho ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu vµ thu hót
FDI sau nµy, trong ®ã vÊn ®Ò mang tÝnh quyÕt ®Þnh lµ
tÝnh chñ ®éng cña níc tiÕp nhËn vèn vay. ViÖc sö dông
vèn ODA kh«ng ®óng dÔ dÉn ®Õn phô thuéc vµo níc cho
vay kh«ng chØ vÒ kinh tÕ mµ cã khi c¶ vÒ chÝnh trÞ. §iÒu
®ã ®ßi hái ph¶i t×m kiÕm thªm nguån vèn §TNN kh¸c
ngoµi ODA, vµ FDI ®· lµ mét trong nh÷ng nguån ®îc u tiªn
lùa chän.
FDI, mét h×nh thøc hîp t¸c kinh doanh quèc tÕ phæ
biÕn hiÖn nay, ®îc hiÓu mét c¸ch kh¸i qu¸t ®ã lµ lo¹i
h×nh kinh doanh cña nhµ ®Çu t níc ngoµi bá vèn ®Ó thiÕt
lËp c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh ë níc tiÕp nhËn ®Çu t, nhê
®ã cho phÐp hä cã quyÒn qu¶n lý, ®iÒu hµnh ®èi tîng mµ

bá vèn ®Çu t nh»m môc ®Ých thu ®îc lîi nhuËn tõ nh÷ng
ho¹t ®éng ®Çu t ®ã [49, 12].
9
Theo LuËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam (1996), th×
FDI lµ viÖc nhµ ®Çu t níc ngoµi ®a vµo ViÖt Nam vèn
b»ng tiÒn hoÆc b»ng bÊt kú tµi s¶n nµo ®Ó tiÕn hµnh
®Çu t theo quy ®Þnh cña luËt nµy [29, 6].
§Æc ®iÓm næi bËt cña FDI lµ c¸c nhµ §TNN tù kiÓm
so¸t ho¹t ®éng vµ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ kÕt qu¶ s¶n xuÊt,
kinh doanh cña m×nh, môc tiªu chÝnh cña c¸c nhµ ®Çu t
trùc tiÕp lµ tèi ®a hãa lîi nhuËn. Trong c¸c doanh nghiÖp
liªn doanh hoÆc hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh th× l·i hoÆc
lç ®îc chia theo tØ lÖ gãp vèn (theo vèn ph¸p ®Þnh) sau
khi ®· nép thuÕ cho níc chñ nhµ. FDI cã thÕ m¹nh vµ ®Æc
®iÓm riªng cña nã, Ýt lÖ thuéc vµo mèi quan hÖ chÝnh trÞ
gi÷a hai bªn, møc ®é kh¶ thi cña dù ¸n cao, quyÒn lîi c¸c
bªn g¾n chÆt víi dù ¸n.
Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ ViÖt Nam,
FDI cã vai trß quan träng. Vai trß ®ã ®îc biÓu hiÖn trªn
c¸c khÝa c¹nh sau:
Thø nhÊt: FDI cung cÊp mét nguån vèn bï ®¾p sù
thiÕu hôt cña nguån vèn trong níc. Trong mèi quan hÖ gi÷a
c¸c nguån vèn ®Çu t: §Çu t trong níc, ®Çu t níc ngoµi,
®Çu t trùc tiÕp, viÖn trî, hç trî ph¸t triÓn... th× ®Çu t
trong níc lµ nguån ®Çu t chñ yÕu nhÊt ®èi víi nÒn kinh tÕ
®Êt níc. §ã lµ mét vÊn ®Ò cã tÝnh qui luËt, song trong
®iÒu kiÖn nguån ®Çu t trong níc ®ang gÆp khã kh¨n th×
vÊn ®Ò tranh thñ nguån vèn ®Çu t níc ngoµi trªn nguyªn
t¾c b¶o ®¶m chñ quyÒn quèc gia, ®éc lËp d©n téc lµ rÊt
cÇn thiÕt. ë níc ta, FDI trë thµnh nguån vèn bæ sung ®¸p
10
øng nhu cÇu vÒ vèn cho CNH, H§H ®Êt níc. Trong suèt thêi
kú 1995 - 1999 FDI ®· ®ãng gãp b×nh qu©n (kho¶ng
27%/ n¨m) tæng vèn ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n (xem b¶ng
1).
B¶ng 1: Vèn ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n toµn x· héi 1995-
1999
theo gi¸ hiÖn hµnh ph©n theo nguån vèn
§¬n vÞ tÝnh: Tû
®ång
1995 1996 1997 1998 1999
Tæng sè 68.047 79.367 96.870 97.336 103.90
,8 ,4 ,4 ,1 0,0
1- Vèn Nhµ níc
26.047, 35.894, 46.570, 52.536, 64.000,
+ Vèn ng©n s¸ch Nhµ níc
8 4 4 1 0
- Trung ¬ng
13.575, 16.544, 20.570, 22.208, 26.000,
- §Þa ph¬ng 0 2 4 9 0
+ Vèn tÝn dông 7.828,0 8.968,6 9.861,3 10.076, 16.000,
5 0
+ Vèn tù cã cña c¸c 5.747,0 7.575,6 10.709,
doanh nghiÖp Nhµ níc 1 12.132, 10.000,
3.064,0 8.280,0
4 0
2- Vèn ngoµi quèc 12.700,
9.408,8 11.070,
doanh 0 10.214, 19.000,
0
8 0
3- Vèn ®Çu t trùc tiÕp 13.300,
20.000,
cña níc ngoµi 0 20.112, 19.000,
0 20.773,
4 0
0
22.000,
20.000,
0 22.700,
0 20.500, 21.000,
0
0 0
30.300,
0 24.300, 18.900,
0 0
Nguån: [34].
11
Thùc tÕ nh÷ng n¨m qua FDI ®· ®ãng gãp vai trß quan
träng trong viÖc cung cÊp nguån vèn cho qu¸ tr×nh CNH,
H§H ®Êt níc víi trªn 15 tû USD, chiÕm 1/4 tæng vèn ®Çu t
cña toµn x· héi. Sau khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ FDI vµo
níc ta cã bÞ gi¶m sót song ®©y vÉn lµ mét nguån vèn
quan träng. Theo b¸o c¸o cña Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t, ®Õn
ngµy 27-6-2000 vèn ®Çu t thùc hiÖn t¹i c¸c dù ¸n ®Çu t
trùc tiÕp níc ngoµi (FDI) íc ®¹t 600 triÖu USD so víi cïng
kú n¨m ngo¸i, doanh thu cña c¸c doanh nghiÖp FDI íc ®¹t
2,6 tû USD, t¨ng 33%; kim ng¹ch xuÊt khÈu ®¹t 1,592 tû
USD, t¨ng 36%; nhËp khÈu 1,905 tû USD, t¨ng 27%. 6
th¸ng ®Çu n¨m 2000, cã 53 dù ¸n bæ sung vèn ®Çu t 136
triÖu USD. Nh vËy FDI gióp ViÖt Nam gi¶i quyÕt mét phÇn
khã kh¨n vÒ vèn cho ®Çu t ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi [11,
4]
Thø hai: Cïng víi tiÕp nhËn FDI cã thÓ tiÕp thu c«ng
nghÖ hiÖn ®¹i, kinh nghiÖm, tr×nh ®é chuyªn m«n, tr×nh
®é qu¶n lý tiªn tiÕn cña c¸c níc ®i tríc th«ng qua c¸c dù
¸n ®Çu t. §øng vÒ l©u dµi ®©y chÝnh lµ lîi Ých c¨n b¶n
nhÊt ®èi víi c¸c níc nhËn ®Çu t, FDI cã thÓ thóc ®Èy sù
®æi míi kü thuËt c«ng nghÖ trong c¸c níc nhËn ®Çu t, gãp
phÇn t¨ng søc s¶n xuÊt cña lao ®éng, thóc ®Èy ph¸t triÓn
c¸c nghÒ míi ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c ngµnh kinh tÕ míi, cã
hµm lîng kü thuËt cao, v× thÕ nã cã vai trß lín ®èi víi qu¸
tr×nh CNH, H§H, chuyÓn dÞch c¬ cÊu, t¨ng trëng kinh tÕ
nhanh ë c¸c níc nhËn ®Çu t. MÆc dï trong qu¸ tr×nh
chuyÓn giao c«ng nghÖ hiÖn ®¹i cßn cã nh÷ng mÆt h¹n
chÕ do cã nh÷ng yÕu tè kh¸ch quan vµ chñ quan chi phèi,
song ®iÒu dÔ dµng nhËn thÊy lµ chÝnh nhê cã sù chuyÓn
giao ®ã mµ c¸c níc chñ nhµ cã ®îc kü thuËt tiªn tiÕn, kinh
12
nghiÖm qu¶n lý vµ n¨ng lùc Maketing, ®éi ngò lao ®éng
®îc ®µo t¹o, båi dìng vÒ nhiÒu mÆt.
Thø ba: Bíc ®Çu t¹o ra mét sè lîng lín viÖc lµm gãp
phÇn gi¶i quyÕt khã kh¨n vÒ viÖc lµm cho ngêi lao ®éng.
TÝnh ®Õn ngµy 30-9-2000, c¸c xÝ nghiÖp cã vèn ®Çu t n-
íc ngoµi ®· t¹o viÖc lµm trùc tiÕp cho trªn 335 ngh×n lao
®éng, nh÷ng níc vµ khu vùc cã nhiÒu dù ¸n ®Çu t t¹i ViÖt
Nam còng lµ nh÷ng níc vµ khu vùc dÉn ®Çu vÒ tuyÓn
dông lao ®éng ViÖt Nam. ChØ riªng sè lao ®éng trong c¸c
dù ¸n ®Çu t cña §µi Loan, Hång K«ng, NhËt, Hµn Quèc ®·
chiÕm tíi 71% tæng sè lao ®éng cña toµn bé khu vùc kinh
tÕ nµy. Trong sè ®ã c¸c dù ¸n cña Hång K«ng sö dông
74.500 lao ®éng, Hµn Quèc 67.900 lao ®éng, §µi Loan
65.000 lao ®éng [12]. Nh vËy, c¸c dù ¸n FDI gãp phÇn t¹o
thªm nhiÒu chç lµm viÖc míi vµ t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm cho
ngêi lao ®éng. Thu nhËp cña ngêi lao ®éng trong c¸c doanh
nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi t¬ng ®èi cao so víi c¸c khu
vùc kh¸c, møc l¬ng tèi thiÓu tõ 40 - 45 USD/ ngêi/ th¸ng.
Trong qu¸ tr×nh lao ®éng t¹i c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu
t níc ngoµi, ngêi lao ®éng ph¸t huy ®îc n¨ng lùc, v¬n lªn
®¶m nhËn ®îc nh÷ng c«ng viÖc cã tr×nh ®é chuyªn m«n,
kü thuËt cao, cã kinh nghiÖm, qu¶n lý giái, cã uy tÝn ®èi
víi ®èi t¸c bªn ngoµi.
Bèn lµ: FDI ®· gãp phÇn t¨ng trëng kinh tÕ, t¨ng
xuÊt khÈu, tõ ®ã t¨ng thªm nguån thu tõ xuÊt khÈu, dÞch
vô thu ngo¹i tÖ vµ ®ãng gãp vµo thu ng©n s¸ch Nhµ níc.
13
Tõ n¨m 1995 - 1999 ®· ®ãng gãp vµ chiÕm tû lÖ trong
GDP kho¶ng tõ 6,3% ®Õn 11,75%/ n¨m (xem b¶ng 2).
B¶ng 2: Tæng s¶n phÈm trong níc theo gi¸ hiÖn hµnh
ph©n theo thµnh phÇn kinh tÕ (1995 - 1999)
§¬n vÞ tÝnh: Tû ®ång
Thµnh phÇn kinh tÕ 1995 1996 1997 1998 1999
Tæng sè 228.8 272.0 313.6 361.0 399.9
92 36 23 16 42
- Kinh tÕ Nhµ níc 91.977 108.63 126.97 144.40 157.89
4 0 6 4
- Kinh tÕ tËp thÓ 23.020 27.271 27.946 32.131 34.401
- Kinh tÕ t nh©n 7.139 9.103 10.590 12.325 13.574
- Kinh tÕ hçn hîp 9.881 11.026 12.035 13.802 14.528
- Kinh tÕ cã vèn ®Çu t níc 14.428 10.106 28.450 36.214 47.007
ngoµi
Nguån: [34,
21]
Víi vai trß quan träng cña FDI, §¶ng ta x¸c ®Þnh:
"Kinh tÕ cã vèn ®Çu t níc ngoµi lµ mét bé phËn cña nÒn
kinh tÕ ViÖt Nam", vµ chiÕn lîc ph¸t triÓn lµ:
"Híng vµo môc tiªu ph¸t triÓn cña c¸c s¶n phÈm xuÊt
khÈu, t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ x©y dùng kÕt cÊu h¹
tÇng kinh tÕ - x· héi g¾n víi thu hót c«ng nghÖ hiÖn ®¹i,
t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm" [19, 74, 25].
FDI cã t¸c ®éng tÝch cùc ®èi víi nÒn kinh tÕ ViÖt
Nam, song FDI còng cã nh÷ng mÆt h¹n chÕ. §ã lµ:
- Nguån vèn do FDI mang l¹i cho nÒn kinh tÕ ViÖt
Nam trªn thùc tÕ do chñ ®Çu t qu¶n lý trùc tiÕp vµ sö
14
dông theo nh÷ng môc tiªu cô thÓ cña m×nh n»m trong
khu«n khæ ph¸p luËt cña níc chñ nhµ.
- NhiÒu nhµ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®· lîi dông chç
s¬ hë trong luËt ph¸p vµ trong qu¶n lý ®Ó trèn thuÕ, g©y
t¸c h¹i ®Õn m«i trêng sinh th¸i vµ lîi Ých cña nÒn kinh tÕ.
- ViÖc chuyÓn giao kü thuËt - c«ng nghÖ cßn cã
nhiÒu tiªu cùc nh chuyÓn giao tõng phÇn, kh«ng ®ång bé,
c«ng nghÖ l¹c hËu, m¸y mãc thÕ hÖ cò g©y « nhiÔm lín,
gi¸ c¶ cao h¬n so víi gi¸ mÆt b»ng quèc tÕ (thêng lµ 20%).
Nh×n chung ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i ViÖt Nam cã
nh÷ng thuËn lîi, nh t×nh h×nh chÝnh trÞ - x· héi æn ®Þnh,
chÝnh s¸ch vµ ph¸p luËt vÒ ®Çu t ®· cã nh÷ng ®iÒu ®¸p
øng ®îc yªu cÇu, nguyÖn väng cña c¸c nhµ ®Çu t níc
ngoµi. Víi nguån lao ®éng dåi dµo, cã tay nghÒ vµ b¶n
chÊt th«ng minh, cÇn cï chÞu khã, gi¸ nh©n c«ng t¬ng ®èi
rÎ vµ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ®a d¹ng, phong phó.
§ång thêi còng cÇn nh×n nhËn thÊy nh÷ng khã kh¨n h¹n
chÕ ®Ó kh¾c phôc nh»m t¨ng cêng thu hót FDI nh c¬ së
h¹ tÇng yÕu kÐm, kh¶ n¨ng vÒ thÞ trêng néi ®Þa cßn h¹n
hÑp do mét phÇn d©n c ®ang cã thu nhËp thÊp. HÖ thèng
tæ chøc tµi chÝnh, ng©n hµng, tÝn dông cßn béc lé nh÷ng
yÕu kÐm cha ®¸p øng kÞp thêi yªu cÇu cña nÒn kinh tÕ
®ang ®æi míi theo c¬ chÕ thÞ trêng, hÖ thèng chÝnh s¸ch
ph¸p luËt, qu¶n lý cha hoµn chØnh, kh¶ n¨ng ®Çu t cña n-
íc ngoµi cã giíi h¹n v.v...
ViÖc thu hót vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cã ý nghÜa
chiÕn lîc ®èi víi ViÖt Nam, cã thÓ coi ®ã lµ mét lÜnh vùc
15
quan träng trong quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i. Song, trong
nh÷ng trêng hîp nhÊt ®Þnh, viÖc thu hót vèn ®Çu t trùc
tiÕp kh«ng tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ, tiªu cùc nh c«ng
nghÖ nhËp l¹c hËu g©y « nhiÔm, nhµ ®Çu t vi ph¹m LuËt
®Çu t, ngêi lao ®éng bÞ bãc lét nÆng nÒ, bÞ xóc ph¹m
danh dù...
1.1.2. H¶i D¬ng vµ vai trß cña ®Çu t trùc tiÕp níc
ngoµi ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña tØnh
- §Æc ®iÓm tù nhiªn, x· héi:
H¶i D¬ng lµ mét tØnh thuéc khu vùc ®ång b»ng B¾c
Bé, n»m gi÷a c¶ng H¶i Phßng vµ Thñ ®« Hµ Néi, tiÕp gi¸p
víi 6 tØnh: B¾c Ninh, B¾c Giang, Qu¶ng Ninh, Th¸i B×nh,
Hng Yªn, H¶i Phßng.
N»m ë trung t©m cña vïng ®ång b»ng B¾c Bé vµ
®Þa bµn träng ®iÓm phÝa B¾c, H¶i D¬ng cã kh¶ n¨ng
ph¸t triÓn kinh tÕ nhanh. §Þa h×nh ®îc chia lµm hai phÇn:
phÇn ®Êt nói (chiÕm kho¶ng 10%), phÇn cßn l¹i lµ ®ång
b»ng cã ®é cao trung b×nh 3 - 4m, ®Êt ®ai b»ng ph¼ng,
mµu mì phï hîp víi viÖc trång c©y thùc phÈm vµ c©y c«ng
nghiÖp ng¾n ngµy. §Þa h×nh b»ng ph¼ng ®· t¹o cho
tØnh ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn giao th«ng, ®êng
quèc lé sè 5, 18, 183, nèi liÒn c¸c tØnh phÝa B¾c víi H¶i
Phßng vµ Qu¶ng Ninh, ®êng s¾t Hµ Néi - H¶i Phßng ®i
qua tØnh lµ cÇu nèi gi÷a thñ ®« Hµ Néi vµ c¸c tØnh phÝa
B¾c ra biÓn. S«ng ngßi cña tØnh kh¸ dµy ®Æc cã kh¶
n¨ng båi ®¾p phï sa cho ®ång b»ng cña tØnh, ®ång thêi
16
vËn t¶i ®êng s«ng còng lµ ®iÒu kiÖn tèt cho viÖc giao lu
hµng hãa gi÷a H¶i D¬ng vµ c¸c tØnh kh¸c trong vïng.
Còng nh c¸c tØnh thuéc ®ång b»ng s«ng Hång, H¶i
D¬ng n»m trong vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa, nãng Èm,
víi 4 mïa râ rÖt. Lîng ma vµo lo¹i trung b×nh (1500-
1700mm), nhiÖt ®é trung b×nh hµng n¨m lµ 23 0C, thuËn
lîi cho viÖc canh t¸c n«ng nghiÖp.
DiÖn tÝch tù nhiªn cña H¶i D¬ng lµ 1.660,78 km2,
trong ®ã ®Êt n«ng nghiÖp chiÕm 59,52%, ®Êt l©m
nghiÖp chiÕm 7,3%, ®Êt chuyªn dïng 14,19%, ®Êt ë
6,25%, ®Êt cha sö dông 14,03%, s«ng ngßi tù nhiªn chiÕm
11.055 ha.
Tuy tØnh kh«ng cã nhiÒu lo¹i kho¸ng s¶n, song l¹i cã
mét sè kho¸ng s¶n víi gi¸ trÞ kinh tÕ cao nh: ®¸ v«i, xi
m¨ng, cã tr÷ lîng kho¶ng 200 triÖu tÊn ®ñ s¶n xuÊt 5-6
triÖu tÊn xi m¨ng/ n¨m (HiÖn nay s¶n lîng xi m¨ng H¶i D-
¬ng s¶n xuÊt b»ng 1/4 s¶n lîng xi m¨ng c¶ níc). Cao lanh
40 v¹n tÊn, ®Êt sÐt chÞu löa kho¶ng 8 triÖu tÊn.v.v. §©y
lµ nguån nguyªn liÖu quý gi¸ ®Ó ph¸t triÓn c«ng nghiÖp
[40,8].
Theo ®iÒu tra d©n sè n¨m 1999, d©n sè H¶i D¬ng
cã 1.652.992 ngêi. Lao ®éng ®ang lµm viÖc trong c¸c
ngµnh kinh tÕ 878.698 ngêi, trong ®ã tû lÖ lao ®éng phæ
th«ng cßn cao (kho¶ng h¬n 80%), tû lÖ lao ®éng kü thuËt
thÊp so víi møc trung b×nh cña c¶ níc. C¸n bé khoa häc - kü
thuËt còng ®· ®îc quan t©m ®µo t¹o nhng vÒ phôc vô cho
tØnh cha nhiÒu. Lùc lîng c¸n bé qu¶n lý hiÖn nay cha cã
17
®ñ kinh nghiÖm ®Ó ®¸p øng ®ßi hái cña nÒn kinh tÕ thÞ
trêng. Trong nh÷ng n¨m qua sè lao ®éng ®îc thu hót vµo
lµm viÖc trong c¸c ngµnh kinh tÕ cã t¨ng lªn, song lao
®éng d thõa vÉn cßn nhiÒu (íc kho¶ng 10-13%). Nguån
lao ®éng d thõa vµ cha cã tr×nh ®é ë møc cao nh vËy lµ
mét vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra cho toµn tØnh trong giai
®o¹n tíi. CÇn t¨ng cêng ®µo t¹o båi dìng n©ng cao tr×nh
®é nghÒ nghiÖp (chÊt lîng lao ®éng) cho ngêi lao ®éng,
khuyÕn khÝch ®Çu t b»ng mäi h×nh thøc t¹o thªm c¸c
ngµnh nghÒ ®Ó thu hót lùc lîng lao ®éng d thõa.
Nh×n chung, H¶i D¬ng ë vµo ®Þa thÕ kh¸ thuËn lîi
cho viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, phÇn lín ®Êt ®ai thuéc
vïng ®ång b»ng, gÇn trung t©m ph¸t triÓn lín cña c¶ níc lµ
Thñ ®« Hµ Néi, ®ång thêi còng gÇn c¶ng biÓn H¶i Phßng,
C¸i L©n (Qu¶ng Ninh) vµ c¸c c¶ng hµng kh«ng Néi Bµi (Hµ
Néi), C¸t Bi (H¶i Phßng). Lµ tØnh n»m trong ®Þa bµn träng
®iÓm ph¸t triÓn kinh tÕ phÝa B¾c, cã c¸c ®Ønh lµ Hµ
Néi, H¶i Phßng vµ Qu¶ng Ninh. V× vËy, tØnh cã ®iÒu kiÖn
thuËn lîi ®Ó më réng thÞ trêng trong níc vµ trªn thÕ giíi.
Trong 10 n¨m qua H¶i D¬ng ®· tËn dông ®îc lîi thÕ
®ã ®Ó thu hót FDI, FDI ®· gi÷ mét vai trß quan träng vµ
cã nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc cho ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi
cña tØnh.
- Vai trß cña FDI ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x·
héi H¶i D¬ng:
N¨m 1990 ®¸nh dÊu bíc më ®Çu cña viÖc hîp t¸c níc
ngoµi trªn ®Þa bµn tØnh b»ng sù ra ®êi cña liªn doanh chÕ
18
t¸c Kim c¬ng (ViÖt Nam - BØ) vµ liªn doanh t¬ lôa ViÖt -
TriÒu. Trong nh÷ng n¨m qua lÜnh vùc nµy ®· cã nh÷ng b-
íc ph¸t triÓn quan träng, bíc ®Çu gãp phÇn vµo sù ph¸t
triÓn kinh tÕ - x· héi cña tØnh.
Vai trß cña FDI ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña
tØnh thÓ hiÖn trªn nh÷ng lÜnh vùc chñ yÕu sau:
+ FDI ®· gãp mét phÇn quan träng kh¾c phôc t×nh
tr¹ng thiÕu vèn cho nhu cÇu CNH, H§H cña tØnh: MÆc dï
H¶i D¬ng lµ mét tØnh ®îc ®¸nh gi¸ cao vÒ kinh tÕ, song
so víi nhu cÇu cña sù ph¸t triÓn th× tû lÖ ®Çu t vµ tiÕt
kiÖm trªn ®Þa bµn cßn rÊt thÊp. Trong tæng ®Çu t x©y
dùng, nguån FDI chiÕm tû lÖ n¨m cao nhÊt lµ 62,07%
(1996) vµ n¨m thÊp nhÊt lµ 1,23%. Tõ n¨m 1996 -
1999 FDI ®· ®ãng gãp trong tæng vèn ®Çu t x©y dùng
(b¶ng 3).
B¶ng 3: Vèn ®Çu t x©y dùng trªn ®Þa bµn cña tØnh
H¶i D¬ng
(ph©n theo h×nh thøc qu¶n lý).
§¬n vÞ tÝnh: triÖu ®ång
Vèn ®Çu t vµ x©y dùng 1996 1997 1997 1999
Tæng sè 1.439,00 1.272,06 1.542,93 4.442,76
2 3 2 7
- Trung ¬ng 285,084 2.41,794 1.086,89 4.153,73
5 7
- §Þa ph¬ng 260,672 260,109 257,332 234,494
- §Çu t níc ngoµi 893,246 770,160 198,805 54,533
19
Nguån: [33,
109].
MÆc dï, do ¶nh hëng cña cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh
tiÒn tÖ ch©u ¸, nhÞp ®é thu hót vèn ®Çu t vµo ®Þa bµn
cã gi¶m sót, song FDI ®· bæ sung mét nguån vèn quan
träng cho ®Çu t ph¸t triÓn, khai th¸c néi lùc vÒ vèn ®Êt
®ai, lao ®éng. Trong ®iÒu kiÖn vèn ®Çu t tõ ng©n s¸ch
cßn h¹n hÑp, c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc cßn cã nh÷ng khã
kh¨n, nguån vèn trong d©n cha huy ®éng ®îc nhiÒu th×
viÖc bæ sung ®îc mét lîng vèn FDI còng ®· gi¶i quyÕt vµ
gi¶m bít phÇn nµo nh÷ng khã kh¨n vÒ vèn cho nhu cÇu
ph¸t triÓn kinh tÕ thùc hiÖn CNH, H§H.
+ FDI ®· gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña
tØnh: C¬ cÊu c¸c ngµnh trong GDP ®îc chuyÓn dÞch theo
híng ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, dÞch vô vµ gi¶m dÇn tû träng
n«ng nghiÖp trong GDP, ®©y lµ híng chuyÓn dÞch lµnh
m¹nh. Tuy nhiªn, tû träng c¸c ngµnh n«ng, l©m nghiÖp
vÉn cßn cao trong khi ®ã c«ng nghiÖp cha ph¸t triÓn
m¹nh, lµm cho tû träng dÞch vô trong GDP vÉn cßn thÊp.
Trong nh÷ng n¨m tíi chuyÓn ®æi c¬ cÊu theo híng CNH,
H§H lµ mét môc tiªu cÊp b¸ch cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ
cña tØnh. Cã thÓ thÊy nhÞp ®é t¨ng trëng vµ c¬ cÊu c¸c
ngµnh tõ 1996 - 2000 qua c¸c sè liÖu sau (xem b¶ng 4).
B¶ng 4: Tèc ®é t¨ng trëng vµ c¬ cÊu ngµnh kinh tÕ tõ
1996 - 2000
20