Đánh giá tình hình thực hiện một số nội dung quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện kim sơn, tỉnh ninh bình

  • 93 trang
  • file .pdf
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG HÀ NỘI
TRẦN VĂN ĐÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN MỘT SỐ NỘI DUNG
QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN KIM SƠN, TỈNH NINH BÌNH.
Chuyên ngành : Quản lý Đất đai
Mã số : 8850103
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHẠM ANH TUẤN
Hà Nội – Năm 2019
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG HÀ NỘI
Cán bộ hướng dẫn chính: TS. Phạm Anh Tuấn
Cán bộ chấm phản biện 1: TS. Nguyễn Tiến Sỹ
Cán bộ chấm phản biện 2: TS. Nguyễn Tiến Cường
Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại :
HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
Ngày 20 tháng 1 năm 2019
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để
bảo vệ một học vị nào.
Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện đồ án này đã được
cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày…. tháng…. năm 2019.
Tác giả luận văn
Trần Văn Đình
ii
LỜI CẢM ƠN
Sau thời gian nghiên cứu, học tập tại khoa Quản lý Đất đai trường Đại
học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, được sự giúp đỡ quý báu của thầy
giáo, cô giáo và bạn bè đồng nghiệp em đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Cho phép em được bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất đến thầy giáo, cô
giáo trong khoa Quản lý Đất đai trường Đại học Tài nguyên và Môi trường
Hà Nội đã giúp đỡ em hoàn thành luận văn này.
Đồng thời em gửi lời cảm ơn đặc biệt về sự hướng dẫn tận tình và chu
đáo của thầy TS. Phạm Anh Tuấn đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ em trong
suốt quá trình hoàn thành luận văn này. Cùng sự giúp đỡ nhiệt tình, tạo điều
kiện của cán bộ, nhân viên Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Kim Sơn,
tỉnh Ninh Bình. Đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho em trong suốt quá trình
hoàn thành luận văn này.
Mặc dù, đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh
nhất. Song tiếp cận với thực tế cũng như hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm
nên không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định mà bản thân chưa thấy
được. Vì vậy, em rất mong nhận được sự chỉ đạo, đóng góp ý kiến của các
thầy cô cùng toàn thể các bạn để em có điều kiện bổ sung, nâng cao kiến thức
của mình, phục vụ tốt hơn công tác thực tế sau này và để khóa luận được hoàn
chỉnh hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày....tháng....năm 2019.
Sinh viên thực hiện
Trần Văn Đình
iii
THÔNG TIN LUẬN VĂN
1. Họ và tên học viên: Trần Văn Đình
2. Lớp: CH3A.QĐ Khóa : 3A
3. Cán bộ hướng dẫn: TS. Phạm Anh Tuấn
4. Tên đề tài : Đánh giá tình hình thực hiện một số nội dung quản lý nhà
nước về đất đai trên địa bàn huyện kim Sơn, tỉnh Ninh Bình.
5. Những nội dung chính được nghiên cứu trong luận văn và kết quả đạt
được:
- Nội dung chính được nghiên cứu: Đánh giá tình hình thực hiện một số
nội dung quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện kim Sơn, tỉnh Ninh
Bình. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý nhà
nước về đất đai trên địa bàn huyện.
- Kết quả đạt được: Đã đánh giá tình hình thực hiện một số nội dung
quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện kim Sơn, tỉnh Ninh Bình và đề
xuất một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý nhà nước về đất đai
trên địa bàn huyện.
- Kết quả của luận văn là tài liệu có giá trị tham khảo trong đào tạo, nghiên
cứu khoa học tại các trường đại học cũng như những nhà quản lý đất đai.
iv
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
THÔNG TIN LUẬN VĂN ...................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT..................................................................... vi
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................... vii
DANH MỤC HÌNH ............................................................................................... viii
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ..........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu: .............................................................................................2
3. Yêu cầu của đề tài: ..................................................................................................2
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ..................................................................3
1.1 . Cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước về đất đai. ....................................................3
1.1.1. Khái niệm về quản lý Nhà nước về đất đai. ......................................................3
1.1.2. Mục đích, yêu cầu, nguyên tắc quản lý nhà nước về đất đai. ............................4
1.1.3. Các phương pháp quản lý Nhà nước về đất đai. ...............................................5
1.1.4. Các công cụ quản lý nhà nước về đất đai. .........................................................9
1.2 . Cơ sở thực tiễn về quản lý Nhà nước về đất đai và sử dụng đất. ......................13
1.2.1 Công tác quản lý đất đai tại một số nước trên thế giới ....................................13
1.2.2 Công tác quản lý Nhà nước về đất đai ở Việt Nam ........................................17
1.3 Tổng quan các công trình đã nghiên cứu liên quan đến đề tài ...........................23
1.3.1 Các công trình nghiên cứu QLNN về đất đai trên thế giới ..............................23
1.3.2 Các công trình nghiên cứu đối với QLNN về đất đai ở Việt Nam ..................24
CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU ............................................................................................................. 27
2.1. Đối tượng nghiên cứu.........................................................................................27
2.2. Phạm vi nghiên cứu ...........................................................................................27
2.3. Nội dung nghiên cứu ..........................................................................................27
2.4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................28
2.4.1. Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp ..............................................................28
2.4.2. Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu, số liệu ..........................................28
v
2.4.3. Phương pháp so sánh......................................................................................29
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ............................. 30
3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, các nguồn tài nguyên. ................................30
3.1.1. Điều kiện tự nhiên. ..........................................................................................30
3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội. .................................................................................34
3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và ảnh hưởng đến công
tác quản lý đất đai. ....................................................................................................44
3.2. Đánh giá tình hình sử dụng đất của huyện Kim Sơn. ........................................46
3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất trên địa bàn huyện Kim Sơn năm 2017. ....................46
3.2.2. Đánh giá chung. ..............................................................................................49
3.3. Đánh giá tình hình quản lý nhà nước về đất đai. ...............................................51
3.3.1. Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. .....................................................51
3.3.2. Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử
dụng đất. ....................................................................................................... 57
3.3.3. Quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất. ..........................61
3.3.4. Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. ...................................66
3.3.5. Đánh giá chung về công tác quản lý Nhà nước về đất đai ..............................71
3.4. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về đất đai
trên địa bàn huyện Kim Sơn. .....................................................................................73
3.4.1. Giải pháp về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. ..............................................74
3.4.2. Giải pháp về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. ...............................74
3.4.3. Giải pháp về đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác găn liền với đất. .......................75
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................77
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................80
vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT Chữ viết tắt Ý nghĩa của chữ viết tắt
1 CN Công nghiệp
2 DV Dịch vụ
3 GCN Giấy chứng nhận
4 GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
5 GPMB Giải phóng mặt bằng
6 HĐND Hội đồng nhân dân
7 KHSDĐ Kế hoạch sử dụng đất
8 KTXH Kinh tế xã hội
9 MTTQ Mặt trận tổ quốc
10 N - L - TS Nông nghiệp – lâm nghiệp – thủy sản
11 NXB Nhà xuất bản
12 QĐ Quyết định
13 QH Quy hoạch
14 QHSDĐ Quy hoạch sử dụng đất
15 QLNN Quản lý nhà nước
16 QSDĐ Quyền sử dụng đất
17 SDĐ Sử dụng đất
18 TM Thương mại
19 TTCN Tiểu thủ công nghiệp
20 TTTM Trung tâm thương mại
21 UBND Ủy ban nhân dân
22 VLXD Vật liệu xây dựng
23 VPĐK Văn phòng đăng ký
24 XD Xây dựng
25 XHCN Xã hội chủ nghĩa
vii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1: Cơ cấu GTSX năm 2014 - 2017 (%) ............................................. 35
Bảng 3.2: Cơ sở sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế giai đoạn
2013 – 2017. .................................................................................................... 36
Bảng 3.3 : Dân số trung bình 5 năm huyện Kim Sơn (2013 - 20107) phân theo
giới tính và địa bàn cư trú. .............................................................................. 43
Bảng 3.4 : Hiện trạng sử dụng các loại đất chính năm 2017. ......................... 47
Bảng 3.5 : Chỉ tiêu kế hoạch sử dụng đất đến từng năm kỳ đầu. ................... 53
Bảng 3.6: Tình hình lập và tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng
đất. ................................................................................................................... 54
Bảng 3.7. Kết quả giao đất, cho thuê đất trên địa bàn huyện Kim Sơn giai
đoạn 2014 – 2017. ........................................................................................... 58
Bảng 3.8. Kết quả chuyển mục đích sử dụng đất trên địa bàn huyện Kim Sơn
giai đoạn 2014 – 2017. .................................................................................... 59
Bảng 3.9. Kết quả thu hồi đất trên địa bàn huyện Kim Sơn giai đoạn 2014 –
2017. ................................................................................................................ 60
Bảng 3.10. Tỷ lệ người lao động được trợ giúp sau khi thu hồi đất. .............. 62
Bảng 3.11. Tình hình thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. . 64
Bảng 3.12. Tình hình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ...................... 70
viii
DANH MỤC HÌNH
Hình 3.1 Cơ cấu ngành kinh tế huyện Kim Sơn giai đoạn 2014 - 2017. ....... 34
Hình 3.2 : Cơ cấu sử dụng đất năm 2017 của huyện Kim Sơn. ...................... 48
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia mà thiên nhiên
đã ban tặng cho con người. Đất đai là tự liệu sản xuất đặc biệt không gì có thể
thay thế được của ngành nông - lâm nghiệp, là thành phần vô cùng quan trọng
của môi trường sống, là địa bàn phân bố khu dân cư, kinh tế, xã hội và quốc
phòng an ninh.
Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là
thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân
cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, văn minh, quốc phòng. Do vậy,
đất đai luôn là yếu tố không thể thiếu được đối với bất cứ quốc gia nào. Ngay
từ khi loài người biết đến chăn nuôi, trồng trọt, thì vấn đề sử dụng đất đai
không còn đơn giản nữa bởi nó phát triển song song với những tiến bộ của
nền khoa học kỹ thuật, kinh tế, xã hội, chính trị... Khi xã hội càng phát triển
thì tầm ảnh hưởng của đất đai ngày càng cao và luôn giữ được vị trí quan
trọng như Mác đã khẳng định: “Lao động là cha, đất là mẹ sản sinh ra của
cải vật chất”. Do đó, việc quản lý đất đai luôn là mục tiêu Quốc gia của mọi
thời đại nhằm nắm chắc và quản lý chặt quỹ đất đai đảm bảo việc sử dụng đất
đai tiết kiệm và có hiệu quả.
Kim Sơn là một huyện thuộc tỉnh Ninh Bình. Trong những năm gần
đây nền kinh tế của huyện đang từng bước phát triển. Do đang trong giai đoạn
của quá trình đô thị hóa nên nhu cầu về đất và nhà ở trên đại bàn là một vấn
đề rất quan trọng. Vì vậy, việc đánh giá nội dung quản lý Nhà nước về đất đai
có ý nghĩa và tầm quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến định hướng phát triển
kinh tế - xã hội của huyện Kim Sơn, ổn định đời sống của nhân dân, khai thác
tốt tiềm năng đất đai, bảo vệ quyền lợi hài hòa của Nhà nước và nhân dân
trong việc sử dụng quỹ đất hiện có của huyện. Bởi vậy, việc nghiên cứu thực
trạng và việc đưa ra các giải pháp nhằm đẩy nhanh công tác quản lý nhà nước
về đất đai trên địa bàn huyện Kim Sơn là rất cần thiết.
2
Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn và nhu cầu quản lý, sử dụng đất, được sự
đồng ý của khoa Quản lý đất đai – Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà
Nội, đồng thời dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo TS.Phạm Anh Tuấn
cùng với sự giúp đỡ của UBND huyện Kim Sơn, tôi tiến hành nghiên cứu đề
tài: “Đánh giá tình hình thực hiện một số nội dung quản lý Nhà nước về
đất đai trên địa bàn huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình”.
2. Mục đích nghiên cứu:
- Đi sâu đánh giá tình tình quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn
huyện theo các khoản 4,5,6,7 điều 22 Luật đất đai 2013.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả quản lý
Nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện Kim Sơn.
3. Yêu cầu của đề tài:
- Đánh giá thực trạng công tác quản lý đất đai trên địa bàn huyện Kim
Sơn, nghiên cứu sâu vào những vấn đề trọng tâm về quản lý quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất; quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển
mục đích sử dụng đất; quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất;
đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.
- Phát hiện được những bất cập trong công tác quản lý nhà nước về đất
đai trên địa bàn huyện Kim Sơn trong thời gian qua; đồng thời rút ra được
những tồn tại cần giải quyết.
- Giải pháp đề xuất phải có cơ sở khoa học, có tính khả thi phù hợp với
thực tế của địa phương, quy định của Nhà nước về quản lý sử dụng đất.
3
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1 . Cơ sở lý luận về quản lý Nhà nƣớc về đất đai.
1.1.1. Khái niệm về quản lý Nhà nước về đất đai.
Quản lý đất đai (Land Administration) là một khái niệm đa nghĩa. Theo
nghĩa rộng, quản lý đất đất đai (QLĐĐ) bao hàm cả việc bảo vệ lẫn việc kiểm
soát sử dụng đất đai sao cho đất đai phục vụ con người tốt nhất trong hiện tại
và tương lai. Theo nghĩa này QLĐĐ bao gồm nhiều việc như bảo vệ lãnh thổ
chủ quyền quốc gia, chống lại mọi sự xâm phạm; kiểm kê, đo vẽ, lập bản đồ
địa chính; phân bổ đất đai cho các ngành, nghề lĩnh vực khác nhau; sử dụng
đất đai hiệu quả, bền vững; tổ chức không gian trên đất một cách hợp lý, phù
hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất , phù hợp với phong tục, tập quán
từng vùng, miền; khuyến khích đầu tư vào đất và bảo vệ đất… Nói cách khác,
theo nghĩa rộng, QLĐĐ là quản lý lãnh thổ quốc gia. QLĐĐ theo nghĩa hẹp là
công việc của ngành QLĐĐ trong phân hệ quản lý nhà nước (QLNN). Theo
nghĩa này, QLĐĐ là quá trình thu thập, điều tra mô tả những tài liệu chi tiết
về thửa đất; xác định hoặc điều chỉnh các quyền và các thuộc tính khác của
đất; lưu trữ cập nhật và cung cấp những thông tin về sở hữu, giá trị, sử dụng
đất cũng như các nguồn thông tin khác liên quan đến thị trường bất động sản
và giao dịch có tính thị trường về đất đai (thế chấp đất, chuyển đổi đất). Tuy
nhiên, khi đề cập đến nội dung quản lý đất đai của Nhà nước, không thể thoát
lý khỏi chế độ sở hữu đất đai do chế độ chính trị quy định, không thể không
chịu sự chế định của hệ thống luật pháp, từ văn bản có tính pháp lý cao nhất là
Hiến pháp, đến các văn bản có tính chất điều hành như nghị định, quyết định,
thông tư của các cơ quan có thẩm quyền[2].
QLNN về đất đai là tổng hợp các hoạt động của các cơ quan nhà nước
có thẩm quyền để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu của Nhà nước đối với đất
đai; đó là các hoạt động nhằm nắm chắc tình hình sử dụng đất; phân phối và
4
phân phối lại quỹ đất đai theo quy hoạch, kế hoạch; kiểm tra giám sát quá trình
quản lý và sử dụng đất; điều tiết các nguồn lợi từ đất đai[14].
1.1.2. Mục đích, yêu cầu, nguyên tắc quản lý nhà nước về đất đai.
 Mục đích
 Bảo vệ quyền sở hữu nhà nước đối với đất đai, bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của người sử dụng đất;
 Đảm bảo sử dụng hợp lý quỹ đất đai của quốc gia;
 Tăng cường hiệu quả sử dụng đất;
 Bảo vệ đất, cải tạo đất, bảo vệ môi trường.
 Yêu cầu
Yêu cầu của công tác quản lý đất đai là phải đăng ký, thống kê đất đai
đầy đủ theo đúng quy định của pháp luật đất đai ở từng địa phương theo các
cấp hành chính.
 Nguyên tắc
 Đảm bảo sự quản lý tập trung và thống nhất của Nhà nước Đất đai là tài
nguyên của quốc gia, là tài sản chung của toàn dân. Vì vậy, không thể có bất
kỳ một cá nhân hay một nhóm người nào chiếm đoạt tài sản chung thành tài
sản riêng của mình được. Chỉ có Nhà nước - chủ thể duy nhất đại diện hợp
pháp cho toàn dân mới có toàn quyền trong việc quyết định số phận pháp lý
của đất đai, thể hiện sự tập trung quyền lực và thống nhất của Nhà nước trong
quản lý nói chung và trong lĩnh vực đất đai nói riêng. Vấn đề này được quy
định tại Điều 53, 54, Hiến pháp 2013 "Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ
đất đai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và có
hiệu quả" và được cụ thể hơn tại Điều 4, Luật Đất đai 2013 "Đất đai thuộc sở
hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà
nước trao quyền sử dụng đất theo quy định".
 Đảm bảo sự kết hợp hài hoà giữa quyền sở hữu đất đai và quyền sử
dụng đất đai, giữa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người trực tiếp sử dụng
5
Theo Luật dân sự thì quyền sở hữu đất đai bao gồm quyền chiếm hữu đất đai,
quyền sử dụng đất đai, quyền định đoạt đất đai của chủ sở hữu đất đai. Quyền
sử dụng đất đai là quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ đất đai
của chủ sở hữu đất đai hoặc chủ sử dụng đất đai khi được chủ sở hữu chuyển
giao quyền sử dụng. Từ khi Hiến pháp 1980 ra đời quyền sở hữu đất đai ở
nước ta chỉ nằm trong tay Nhà nước còn quyền sử dụng đất đai vừa có ở Nhà
nước, vừa có ở trong từng chủ sử dụng cụ thể. Nhà nước không trực tiếp sử
dụng đất đai mà thực hiện quyền sử dụng đất đai thông qua việc thu thuế, thu
tiền sử dụng... từ những chủ thể trực tiếp sử dụng đất đai. Vì vậy, để sử dụng
đất đai có hiệu quả Nhà nước phải giao đất cho các chủ thể trực tiếp sử dụng
và phải quy định một hành lang pháp lý cho phù hợp để vừa đảm bảo lợi ích
cho người trực tiếp sử dụng, vừa đảm bảo lợi ích của Nhà nước. Vấn đề này
được thể hiện ở Điều 5, Luật Đất đai 2013 "Người sử dụng đất được Nhà
nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất theo quy định của
Luật này".
 Tiết kiệm và hiệu quả là nguyên tắc của quản lý kinh tế. Thực chất
quản lý đất đai cũng là một dạng của quản lý kinh tế nên cũng phải tuân theo
nguyên tắc này. Tiết kiệm là cơ sở, là nguồn gốc của hiệu quả. Nguyên tắc
này trong quản lý đất đai được thể hiện bằng việc:
 Xây dựng các phương án quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, có tính khả
thi cao; Quản lý và giám sát việc thực hiện các phương án quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất. Có như vậy, quản lý Nhà nước về đất đai mới phục vụ cho
chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo sử dụng tiết kiệm đất đai nhất
mà vẫn đạt được mục đích đề ra.
1.1.3. Các phương pháp quản lý Nhà nước về đất đai.
Các phương pháp quản lý Nhà nước về đất đai là tổng thể những cách
thức tác động có chủ đích của Nhà nước lên hệ thống đất đai và chủ sử dụng
đất nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra trong những điều kiện cụ thể về không
gian và thời gian nhất định. Các phương pháp quản lý nhà nước nói chung và
6
quản lý nhà nước về đất đai nói riêng có vai trò rất quan trọng trong hệ thống
quản lý. Nó thể hiện cụ thể mối quan hệ qua lại giữa Nhà nước với đối tượng
và khách thể quản lý. Mối quan hệ giữa Nhà nước với các đối tượng và khách
thể quản lý rất đa dạng và phức tạp. Vì vậy, các phương pháp quản lý thường
xuyên thay đổi tuỳ theo tình huống cụ thể nhất định, tuỳ thuộc vào đặc điểm
của từng đối tượng.
Các phương pháp quản lý nhà nước về đất đai được hình thành từ các
phương pháp quản lý nhà nước nói chung. Vì vậy, về cơ bản nó bao gồm các
phương pháp quản lý nhà nước nhưng được cụ thể hoá trong lĩnh vực đất đai.
Trong quản lý nhà nước có rất nhiều phương pháp nên trong quản lý nhà nước
về đất đai cũng sử dụng các phương pháp cơ bản đó. Có thể chia thành 2
nhóm phương pháp sau:
 Các phương pháp thu nhập thông tin về đất đai:
Phương pháp thống kê: là phương pháp được sử dụng rộng rãi trong
quá trình nghiên cứu các vấn đề kinh tế, xã hội. Đây là phương pháp mà các
cơ quan quản lý nhà nước tiến hành điều tra, khảo sát, tổng hợp và sử dụng
các số liệu trên cơ sở đã tính toán các chỉ tiêu. Qua số liệu thống kê phân tích
được tình hình, nguyên nhân của sự vật và hiện tượng có thể tìm ra được tính
quy luật và rút ra những kết luận đúng đắn về sự vật, hiện tượng đó.
Trong công tác quản lý đất đai các cơ quan quản lý sử dụng phương
pháp thống kê để nắm được tình hình số lượng, chất lượng đất đai, nắm bắt
đầy đủ các thông tin về đất đai cho phép các cơ quan có kế hoạch về quản lý
đất đai.
Phương pháp toán học: là phương pháp quan trọng do sự tác động của
tiến bộ khoa học công nghệ và ngày càng chứng tỏ tính cấp thiết của nó trong
công tác quản lý nói chung và quản lý đất đai nói riêng. Phương pháp toán
học sử dụng ở đây là phương pháp toán kinh tế, các công cụ tính toán hiện đại
được dùng để thu thập, xử lý và lưu trữ thông tin... giúp cho việc nghiên cứu
các vấn đề xã hội phức tạp. Trong công tác quản lý đất đai, phương pháp toán
7
học được sử dụng nhiều ở các khâu công việc như: thiết kế, quy hoạch, tính
toán quy mô, loại hình sử dụng đất tối ưu...
Phương pháp điều tra xã hội học: Đây là phương pháp hỗ trợ, bổ
sung, nhưng rất quan trọng. Thông qua điều tra xã hội học, Nhà nước sẽ nắm
bắt được tâm tư, nguyện vọng của các tổ chức và các cá nhân sử dụng đất đai.
Mặt khác qua điều tra xã hội học, Nhà nước có thể biết sâu hơn diễn biến tình
hình đất đai, đặc biệt là nguyên nhân của tình hình đó. Tuỳ theo mục tiêu, nội
dung, phạm vi, quy mô về vốn và người thực hiện mà trong điều tra có thể lựa
chọn các hình thức như: điều tra chọn mẫu, điều tra toàn diện, điều tra nhanh,
điều tra ngẫu nhiên...[7].
 Các phương pháp tác động đến con người trong quản lý đất đai:
Phương pháp hành chính: là phương pháp tác động mang tính trực
tiếp. Phương pháp này dựa vào mối quan hệ tổ chức của hệ thống quản lý, mà
thực chất đó là mối quan hệ giữa quyền uy và sự phục tùng.
Phương pháp quản lý hành chính về đất đai của Nhà nước là cách thức
tác động trực tiếp của Nhà nước đến các chủ thể trong quan hệ đất đai, bao
gồm các chủ thể là cơ quan quản lý đất đai của Nhà nước và các chủ thể là
người sử dụng đất (các hộ gia đình, các cá nhân, các tổ chức, các pháp nhân)
bằng các biện pháp, các quyết định mang tính mệnh lệnh bắt buộc. Nó đòi hỏi
người sử dụng đất phải chấp hành nghiêm chỉnh, nếu vi phạm sẽ bị xử lý theo
pháp luật.
Trong quản lý nhà nước về đất đai phương pháp hành chính có vai trò
to lớn, xác lập được kỷ cương trật tự trong xã hội. Nó khâu nối được các hoạt
động giữa các bộ phận có liên quan, giữ được bí mật hoạt động và giải quyết
được các vấn đề đặt ra trong công tác quản lý một cách nhanh chóng kịp thời.
Khi sử dụng phương pháp hành chính phải gắn chặt chẽ quyền hạn và
trách nhiệm của các cấp quản lý nhà nước về đất đai khi ra quyết định. Đồng
thời phải làm rõ, cụ thể hoá chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ
quan nhà nước và từng cá nhân. Mọi cấp chính quyền, mọi tổ chức, mọi cá
8
nhân khi ra quyết định phải hiểu rõ quyền hạn của mình đến đâu và trách
nhiệm của mình như thế nào khi sử dụng quyền hạn đó. Các quyết định hành
chính do con người đặt ra muốn có kết quả và đạt hiệu quả cao thì chúng phải
là các quyết định có tính khoa học, có căn cứ khoa học, tuyệt đối không thể là
ý muốn chủ quan của con người. Để quyết định có căn cứ khoa học người ra
quyết định phải nắm vững tình hình, thu thập đấy đủ các không tin cần thiết
có liên quan, cân nhắc tính toán đầy đủ các lợi ích, các khía cạnh khác chịu
ảnh hưởng đảm bảo quyết định hành chính có căn cứ khoa học vững chắc[14].
Phương pháp kinh tế: là phương pháp tác động gián tiếp lên đối tượng
bị quản lý không trực tiếp như phương pháp hành chính.
Phương pháp quản lý kinh tế của Nhà nước về quản lý đất đai là cách
thức tác động của Nhà nước một cách gián tiếp vào đối tượng bị quản lý,
thông qua các lợi ích kinh tế để đối tượng bị quản lý tự lựa chọn phương án
hoạt động của mình sao cho có hiệu quả nhất.
Trong công tác quản lý, phương pháp kinh tế là phương pháp mềm dẻo
nhất, dễ thu hút đối tượng quản lý, do vậy nó ngày càng mang tính phổ biến
và được coi trọng. Mặt mạnh của phương pháp kinh tế là ở chỗ nó tác động
vào lợi ích của đối tượng bị quản lý làm cho họ phải suy nghĩ, tính toán và lựa
chọn phương án hoạt động có hiệu quả nhất vừa đảm bảo lợi ích của mình,
vừa đảm bảo lợi ích chung của toàn xã hội.
Phương pháp kinh tế nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân giúp
cho Nhà nước giảm bớt được nhiều công việc hành chính như công tác kiểm
tra, đôn đốc có tính chất sự vụ hành chính. Vì vậy, sử dụng phương pháp này
vừa tiết kiệm được chi phí quản lý, vừa giảm được tính chất cứng nhắc hành
chính, vừa tăng cường tính sáng tạo của các cơ quan, tổ chức, cá nhân. Một
trong những thành công lớn của Nhà nước trong công tác quản lý đất đai là
việc áp dụng phương pháp khoán trong nông nghiệp và giao quyền sử dụng
đất ổn định lâu dài cho các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân, đã tạo ra động lực
to lớn cho phát triển sản xuất nông nghiệp và cho phép sử dụng có hiệu quả
9
đất đai. Đây chính là Nhà nước đã áp dụng phương pháp kinh tế trong quản lý
đất đai.
Phương pháp tuyên truyền, giáo dục: là cách thức tác động của Nhà
nước vào nhận thức và tình cảm của con người nhằm nâng cao tính tự giác và
lòng nhiệt tình của họ trong quản lý đất đai nói riêng và trong hoạt động kinh
kế -xã hội nói chung. Tuyên truyền, giáo dục là một trong các phương pháp
không thể thiếu được trong công tác quản lý nhà nước bởi vì mọi đối tượng
quản lý suy cho cùng cũng chỉ là quản lý con người mà con người là tổng hoà
của nhiều mối quan hệ xã hội và ở họ có những đặc trưng tâm lý rất đa dạng.
Do đó, cần phải có nhiều phương pháp tác động khác nhau trong đó có
phương pháp giáo dục.
Trong thực tế, phương pháp giáo dục thường được kết hợp với các
phương pháp khác, hỗ trợ cùng với phương pháp khác để nâng cao hiệu quả
công tác. Nếu chúng ta tách rời phương pháp giáo dục với các phương pháp
khác, tách rời giáo dục với khuyến khích lợi ích vật chất, tách rời giáo dục với
sự cưỡng chế bắt buộc thì hiệu quả của công tác quản lý không cao, thậm chí
có những việc còn không thực hiện được. Nhưng nếu chúng ta kết hợp tốt, kết
hợp một cách nhịp nhàng, linh hoạt phương pháp giáo dục với các phương
pháp khác thì hiệu quả của công tác quản lý sẽ rất cao.
Nội dung của phương pháp giáo dục rất đa dạng, nhưng trước hết phải
giáo dục đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nói chung;
chính sách, pháp luật về đất đai nói riêng thể hiện qua các luật và các văn bản
dưới luật[7].
1.1.4. Các công cụ quản lý nhà nước về đất đai.
 Công cụ pháp luật.
Pháp luật là công cụ quản lý không thể thiếu được của một Nhà nước.
Từ xưa đến nay, Nhà nước nào cũng luôn thực hiện quyền cai trị của mình
trước hết bằng pháp luật. Nhà nước dùng pháp luật tác động vào ý chí con
người để điều chỉnh hành vi của con người.
10
Theo Lê Đình Thắng (2000), pháp luật có những vai trò chủ yếu đối với
công tác quản lý đất đai như sau:
 Pháp luật là công cụ duy trì trật tự an toàn xã hội trong lĩnh vực đất
đai. Trong hoạt động xã hội, vấn đề đất đai gắn chặt với lợi ích vật chất và
tinh thần của mọi chủ thể sử dụng đất nên vấn đề này dễ nảy sinh nhiều mâu
thuẫn. Trong các mâu thuẫn đó có những vấn đề phải dùng đến pháp luật mới
xử lý được.
 Pháp luật là công cụ bắt buộc các tổ chức và cá nhân thực hiện nghĩa
vụ thuế đối với Nhà nước và các nghĩa vụ khác. Trong sử dụng đất đai, nghĩa
vụ nộp thuế là nghĩa vụ bắt buộc, nhưng không phải lúc nào nghĩa vụ đó cũng
được thực hiện một cách đầy đủ có rất nhiều trường hợp phải dùng biện pháp
cưỡng chế và bắt buộc thì nghĩa vụ đó mới được thực hiện.
 Pháp luật là công cụ mà qua đó Nhà nước bảo đảm sự bình đẳng, công
bằng giữa những người sử dụng đất. Nhờ những điều khoản bắt buộc, thông
qua các chính sách miễn giảm, thưởng, phạt cho phép Nhà nước thực hiện
được sự bình đẳng cũng như giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích trong lĩnh
vực đất đai giữa những người sử dụng đất.
 Pháp luật là công cụ tạo điều kiện cho các công cụ quản lý khác, các
chế độ, chính sách của Nhà nước được thực hiện có hiệu quả hơn.
Trong hệ thống pháp luật của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam có các công cụ pháp luật liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến quản
lý đất đai cụ thể như: Hiến pháp, Luật đất đai, Luật dân sự, các pháp lệnh, các
nghị định, các quyết định, các thông tư, các chỉ thị, các nghị quyết... của Nhà
nước, của Chính phủ, của các bộ, các ngành có liên quan đến đất đai một cách
trực tiếp hoặc gián tiếp và các văn bản quản lý của các cấp, các ngành ở chính
quyền địa phương.
 Công cụ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai.
Trong công tác quản lý nhà nước về đất đai, công cụ quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất là công cụ quản lý quan trọng và là một nội dung không