Chuyên đề hành chính và cải cách hành chính thi công chức thuề

  • 31 trang
  • file .docx
Chuyên đề hành chính và cải cách hành chính thi công chức thuề...
Tài liệu Chuyên đề hành chính và cải cách hành chính thi công chức thuề
NỀN HÀNH CHÍNH VÀ
CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
(Tài liệu bồi dưỡng thi nâng ngạch chuyên viên chính khối Đảng, đoàn thể
năm 2015).
I. NHẬN THỨC CHUNG VỀ NỀN HÀNH CHÍNH
1. Các yếu tố cấu thành nền hành chính
Có nhiều cách định nghĩa về nền hành chính nhà nước, nhưng phổ biến
hiện nay cho rằng nền hành chính nhà nước là hệ thống các yếu tố hợp thành về
tổ chức (Bộ máy, con người, nguồn lực công) và cơ chế hoạt động để thực thi
quyền hành pháp của nhà nước theo qui định pháp luật.
Như vậy, muốn có nền hành chính nhà nước tồn tại cần phải hội đủ các
yếu tố sau:
- Thứ nhất, hệ thống thể chế hành chính bao gồm Hiến pháp, Luật, Pháp
lệnh và các văn bản qui phạm về tổ chức, hoạt động của hành chính nhà nước và
tài phán hành chính ;
- Thứ hai, cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính nhà
nước các cấp, các ngành phù hợp với yêu cầu thực hiện quyền hành pháp;
- Thứ ba, đội ngũ cán bộ, công chức hành chính được đảm bảo về số
lượng và chất lượng để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của nền hành chính;
Thứ tư, nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất kỹ thuật bảo đảm yêu cầu
thực thi công vụ của các cơ quan và công chức hành chính.
Giữa các yếu tố của nền hành chính có mối quan hệ hữu cơ và tác động
lẫn nhau trong một khuôn khổ thể chế. Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả nền hành
chính nhà nước cần phải cải cách đồng bộ cả bốn yếu tố trên.
Hoạt động của nền hành chính nhà nước được thực hiện dưới sự điều
hành thống nhất của Chính phủ nhằm phát triển hệ thống và đảm bảo sự ổn định
và phát triển kinh tế -xã hội theo định hướng. Trong quá trình đó, các chủ thể
hành chính cần thực hiện sự phân công, phân cấp cho các cơ quan
trong hệ
thống nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo và thế mạnh riêng có của từng
ngành, từng địa phương vào việc thực hiện mục tiêu chung của nền hành chính.
2. Những đặc tính chủ yếu của nền hành chính Nhà nước Việt Nam
Để xây dựng một nền hành chính hiện đại, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả
cần phải hiểu rõ những đặc tính chủ yếu của nền hành chính nhà nước. Những
đặc tính này vừa thể hiện đầy đủ bản chất của Nhà nước cộng hòa XHCN Việt
Nam, vừa kết hợp được những đặc điểm chung của một nền hành chính
phát
triển theo hướng hiện đại.
Như vậy nền hành chính Nhà nước Việt Nam có những đặc tính chủ yếu
sau:
a) Tính lệ thuộc vào chính trị và hệ thống chính trị
Nguồn gốc và bản chất của một nhà nước bắt nguồn từ bản chất chính trị
của chế độ xã hội dưới sự lãnh đạo của một chính đảng. Dưới chế độ tư bản, nhà
nước sẽ mang bản chất tư sản, còn dưới chế xã hội do Đảng cộng sản lãnh đạo
thì nhà nước mang bản chất của giai cấp vô sản. Cả lý luận và thực tiễn đều cho
thấy, Đảng nào cầm quyền sẽ đứng ra lập Chính phủ và đưa người của
đảng
mình vào các vị trí trong Chính phủ. Các thành viên của Chính phủ là các nhà
chính trị (chính khách). Nền hành chính lại được tổ chức và vận hành dưới sự
lãnh đạo, điều hành của Chính phủ, vì vậy dù muốn hay không, nền hành chính
phải lệ thuộc vào hệ thống chính trị, phải phục tùng sự lãnh đạo của đảng cầm
quyền.
Mặc dù lệ thuộc vào chính trị, song nền hành chính cũng có tính độc lập
tương đối về hoạt động chuyên môn nghiệp vụ và kỹ thuật hành chính.
Ở nước ta, nền hành chính nhà nước mang đầy đủ bản chất của một Nhà
nước dân chủ xã hội chủ nghĩa “của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân" dựa
trên nền tảng của liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng
lớp
trí thức do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt
Nam nằm trong hệ thống chính trị, có hạt nhân lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt
Nam, các tổ chức chính trị - xã hội giữ vai trò tham gia và giám sát hoạt động
của Nhà nước, mà trọng tâm là nền hành chính.
b) Tính pháp quyền
Với tư cách là công cụ thực hiện quyền lực nhà nước, nền hành chính nhà
nước được tổ chức và hoạt động tuân theo những quy định pháp luật, đồng thời
yêu cầu mọi công dân và tổ chức trong xã hội phải nghiêm chỉnh chấp
hành
pháp luật. Đảm bảo tính pháp quyền của nền hành chính là một trong
những
điều kiện để xây dựng Nhà nước chính quy, hiện đại, trong đó bộ máy
hành
pháp hoạt động có kỷ luật, kỷ cương.
Tính pháp quyền đòi hỏi các cơ quan hành chính, công chức phải nắm
vững qui định pháp luật, sử dụng đúng quyền lực, thực hiện đúng chức năng và
thẩm quyền trong thực thi công vụ. Mỗi cán bộ, công chức cần chú trọng vào
việc nâng cao uy tín về chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực thực thi để
phục vụ nhân dân. Tính pháp quyền của nền hành chính được thể hiện trên cả
hai phương diện là quản lý nhà nước bằng pháp luật và theo pháp luật. Điều đó
có nghĩa là, một mặt các cơ quan hành chính nhà nước sử dụng luật pháp là
công
cụ điều chỉnh các mối quan hệ xã hội mang tính bắt buộc đối với các đối tượng
quản lý; mặt khác các cơ quan hành chính nhà nước cũng như công chức phải
được tổ chức và hoạt động theo pháp luật chứ không được tự do, tuỳ tiện vượt
lên trên hay đứng ngoài pháp luật.
c)Tính phục vụ nhân dân
Hành chính nhà nước có bổn phận phục vụ sự nghiệp phát triển cộng
đồng và nhu cầu thiết yếu của công dân. Muốn vậy, phải xây dựng một nền
hành
chính công tâm, trong sạch, không theo đuổi mục tiêu lợi nhuận, không đòi hỏi
người được phục vụ phải trả thù lao. Đây cũng chính là điểm khác biệt cơ bản
giữa mục tiêu hoạt động của hành chính nhà nước với một doanh nghiệp sản
xuất kinh doanh.
Bản chất của nhà nước ta là nhà nước dân chủ XHCN. Tôn trọng và bảo
vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân là tư tưởng chủ đạo trong xây dựng,
thực hiện hệ thống thể chế hành chính ở nước ta. Cơ quan hành chính và đội
ngũ
công chức không được quan liêu, hách dịch, không được gây phiền hà cho
người
dân khi thi hành công vụ.
d) Tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ
Nền hành chính nhà nước được cấu tạo gồm một hệ thống định chế tổ
chức theo thứ bậc chặt chẽ và thông suốt từ Trung ương tới các địa
phương,
trong đó cấp dưới phục tùng cấp trên, nhận chỉ thị mệnh lệnh và chịu sự kiểm
tra, giám sát của cấp trên. Mỗi cấp hành chính, mỗi cơ quan, công chức hoạt
động trong phạm vi thẩm quyền được trao để cùng thực hiện tốt chức năng hành
chính. Tuy nhiên, để hạn chế việc biến nền hành chính thành hệ thống quan liêu,
thì xác lập thứ bậc hành chính cũng tạo ra sự chủ động sáng tạo, linh hoạt của
mỗi cấp, mỗi cơ quan, công chức hành chính để đưa pháp luật vào đời sống xã
hội một cách hiệu quả.
e) Tính chuyên môn hoá và nghề nghiệp cao
Hoạt động hành chính của các cơ quan thực thi quyền hành pháp là một
hoạt động đặc biệt và cũng tạo ra những sản phẩm đặc biệt. Điều đó được thể
hiện trên cả phương diện nghệ thuật và khoa học trong quản lý nhà nước. Muốn
nâng cao hiệu lực, hiệu quả hành chính nhà nước, yêu cầu những người làm
việc
trong các cơ quan hành chính cần phải có trình độ chuyên môn nghề nghiệp cao
trên các lĩnh vực được phân công quản lý. Tính chuyên môn hoá và nghề nghiệp
cao là đòi hỏi bắt buộc đối với hoạt động quản lý của các cơ quan hành chính
nhà nước và là yêu cầu cơ bản đối với nền hành chính phát triển theo hướng
hiện
đại.
Đối tượng tác động của nền hành chính có nội dung hoạt động phức tạp
và quan hệ đa dạng, phong phú đòi hỏi các nhà hành chính phải có kiến thức xã
hội và kiến thức chuyên môn sâu rộng. Công chức làm việc trong các cơ quan
hành chính nhà nước là những người trực tiếp thi hành công vụ, nên trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ của họ có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng công việc
thực hiện. Vì lẽ đó trong hoạt động hành chính Nhà nước, năng lực chuyên môn
và trình độ quản lý của những người làm việc trong các cơ quan hành chính Nhà
nước phải được coi là tiêu chuẩn hàng đầu.
Xây dựng và tuyển chọn những người vào làm việc trong các cơ quan
hành chính nhà nước đảm bảo yêu cầu “vừa hồng, vừa chuyên” là mục tiêu của
công tác cán bộ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
f) Tính liên tục, tương đối ổn định và thích ứng
Trên thực tế, các mối quan hệ xã hội và hành vi công dân cần được pháp
luật điều chỉnh diễn ra một cách thường xuyên, liên tục theo các quá trình kinh
tế - xã hội. Chính vì vậy nền hành chính Nhà nước phải hoạt động liên tục, ổn
định để đảm bảo hoạt động sản xuất, lưu thông không bị gián đoạn trong bất kỳ
tình huống nào.
Tính liên tục và ổn định của nền hành chính xuất phát từ hai lý do cơ bản:
Thứ nhất, do xuất phát từ quan điểm phát triển. Muốn phát triển phải ổn
định, ổn định làm nền tảng cho phát triển, vì vậy chủ thể hành chính phải biết kế
thừa giữ cho các đối tượng vận động liên tục, không được ngăn cản hay tuỳ tiện
thay đổi trạng thái tác động.
Thứ hai, do xuất phát từ nhu cầu của đời sống nhân dân. Người dân luôn
luôn mong muốn được sống trong một xã hội ổn định, được đảm bảo những giá
trị văn hóa trong phát triển. Điều đó tạo nên niềm tin của họ vào nhà nước.
Tính liên tục và ổn định không loại trừ tính thích ứng, bởi vậy ổn định ở
đây chỉ mang tính tương đối, không phải là cố định, bất biến. Nhà nước là một
sản phẩm của xã hội, trong khi đời sống kinh tế - xã hội luôn vận động biến đổi,
nên hành chính nhà nước cũng phải thích nghi với hoàn cảnh thực tế để đáp ứng
yêu cầu phát triển.
II. NÂNG CAO NĂNG LỰC, HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ CỦA NỀN
HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
1. Quan niệm về năng lực, hiệu lực và hiệu quả của nền hành chính
nhà nước
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI xác định: Cải cách nền
hành chính nhà nước là trọng tâm của việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà
nước, với mục tiêu là xây dựng một nền hành chính trong sạch có đủ năng lực,
sử dụng đúng quyền lực và từng bước hiện đại hóa để quản lý có hiệu lực và
hiệu quả công việc của nhà nước, thúc đẩy xã hội phát triển lành mạnh, đúng
hướng, phục vụ đắc lực đời sống nhân dân, xây dựng nếp sống và làm việc theo
pháp luật trong xã hội. Như vậy, năng lực, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của nền
hành chính vừa là mục tiêu của cải cách hành chính, vừa là nhiệm vụ hàng đầu
của toàn Đảng, toàn dân trong xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt
Nam.
Để thực hiện thắng lợi mục tiêu cải cách hành chính, trước tiên cần làm rõ
và nhận thức đầy đủ các khái niệm về năng lực, hiệu lực và hiệu quả của nền
hành chính nhà nước.
1.1. Năng lực của nền hành chính nhà nước là khả năng thực hiện chức
năng quản lý xã hội và phục vụ nhân dân của bộ máy hành chính. Nói một cách
khác, đây là khả năng huy động tổng hợp các yếu tố tạo thành sức mạnh thực thi
quyền hành pháp của các chủ thể hành chính.
Các yếu tố cấu thành năng lực của nền hành chính nhà nước gồm:
- Hệ thống tổ chức hành chính được thiết lập trên cơ sở phân định rành
mạch chức năng, thẩm quyền giữa các cơ quan, tổ chức, các cấp trong hệ thống
hành chính;
- Hệ thống thể chế, thủ tục hành chính được ban hành có căn cứ khoa học,
hợp lý, tạo nên khuôn khổ pháp lý và cơ chế vận hành đồng bộ, nhịp nhàng,
nhanh nhạy, thông suốt của bộ máy hành chính nhà nước;
- Đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức,
trình độ và kỹ năng hành chính với cơ cấu, chức danh, tiêu chuẩn đáp ứng các
yêu cầu cụ thể của việc thực thi công vụ;
- Tổng thể các điều kiện vật chất, kỹ thuật, tài chính cần và đủ để đảm bảo
cho hoạt động công vụ có hiệu quả.
Năng lực của nền hành chính nhà nước phụ thuộc vào chất lượng của các
yếu tố trên. Năng lực của nền hành chính nhà nước quyết định hiệu lực và hiệu
quả quản lý của một nhà nước. Hiệu lực, hiệu quả vừa thể hiện vừa là thước đo,
tiêu chuẩn để đánh giá năng lực của nền hành chính nhà nước.
1.2. Hiệu lực của nền hành chính nhà nước là sự thực hiện đúng, kịp thời,
có kết quả chức năng, nhiệm vụ được giao và tuân thủ pháp luật của bộ máy
hành chính nhằm đạt được các mục tiêu đề ra. Ở khía cạnh thực tiễn, hiệu lực
của nền hành chính còn biểu hiện ở sự nghiêm túc, khẩn trương, triệt để của tổ
chức và công dân trong việc thực thi chính sách, pháp luật của Nhà nước trên
phạm vi toàn xã hội.
Hiệu lực của nền hành chính nhà nước phụ thuộc vào các yếu tố sau:
Thứ nhất, năng lực, chất lượng của nền hành chính (tổng hợp các yếu tố
thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ công chức).
Thứ hai, sự ủng hộ của nhân dân, sự tin tưởng của dân càng lớn thì kết
quả hoạt động quản lý của bộ máy hành chính càng cao.
Thứ ba, đặc điểm tổ chức, vận hành của hệ thống chính trị. Hiệu lực quản
lý của bộ máy hành chính phụ thuộc vào nội dung và phương thức lãnh đạo của
Đảng, sự phân công rành mạch giữa các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.
1.3. Hiệu quả của nền hành chính nhà nước là kết quả quản lý đạt được
của bộ máy hành chính trong sự tương quan với mức độ chi phí các nguồn lực,
trong mối quan hệ giữa hiệu quả kinh tế với hiệu quả xã hội. Hiệu quả của nền
hành chính được thể hiện trên các phương diện sau:
- Đạt mục tiêu quản lý hành chính tối đa với mức độ chi phí các nguồn lực
nhất định.
- Đạt mục tiêu nhất định với mức độ chi phí các nguồn lực tối thiểu.
- Đạt được mục tiêu không chỉ trong quan hệ với chi phí nguồn lực (tài
chính, nhân lực...) mà còn trong quan hệ với hiệu quả xã hội.
1.4. Quan hệ giữa năng lực, hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính
Giữa năng lực, hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính có mối quan hệ biện
chứng. Hoạt động quản lý hành chính trước hết phải đề cao hiệu lực, phải đảm
bảo được hiệu lực thực hiện. Mặt khác, một nền hành chính tốt hoạt động phải
có hiệu quả. Như vậy cả hiệu lực, hiệu quả quản lý đều được quyết định bởi
năng lực, chất lượng của nền hành chính. Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản

hành chính phải tập trung xây dựng và hoàn thiện các yếu tố cấu thành năng lực
của nền hành chính. Ngược lại, để đánh giá tiến bộ về năng lực của nền hành
chính phải dựa trên những tiêu chí, thước đo cụ thể phản ánh hiệu lực, hiệu quả
của nền hành chính.
Lâu nay trong nhận thức của nhiều người chưa có sự phân định về năng
lực, hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính, dẫn đến sự lẫn lộn, thiếu cụ thế
trong
việc xác định nội dung, giải pháp cũng như trong đánh giá kết quả và mức độ
đạt
được của công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước. Muốn có một nền hành
chính tiến bộ cần thường xuyên cải cách các yếu tố cấu thành nền hành chính
nhà
nước và hoàn thiện các điều kiện về môi trường để nền hành chính có năng lực
thực hiện chức năng quản lý của Nhà nước thực sự có hiệu lực, hiệu quả.
2. Tính tất yếu và yêu cầu nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả của
nền hành chính nhà nước
2.1. Tính tất yếu nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả của nền hành
chính nhà nước
Việc nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính nhà nước
là một yêu cầu tất yếu và cấp bách trong điều kiện nước ta hiện nay. Yêu cầu
này xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn sau:
- Hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước nhằm
hiện thực hóa đường lối, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước. Nâng
cao hiệu lực, hiệu quả hành chính nhà nước chính là nâng cao vai trò lãnh đạo
của Đảng đối với toàn xã hội, là hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa.
- Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, đây là nhiệm vụ vừa mới mẻ, vừa khó khăn, nặng nề. Bản thân bộ máy
nhà nước (mà trong đó trực tiếp là bộ máy hành chính nhà nước) không đổi mới
tổ chức hoạt động theo hướng nâng cao hiệu lực hiệu quả quản lý thì không thể
hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó.
- Thực tiễn tổ chức hoạt động quản lý hành chính nhà nước ta cho thấy, bên
cạnh những ưu điểm, thành tựu đã đạt được trong quá trình xây dựng và bảo vệ
tổ
quốc vẫn còn những yếu kém cần phải khắc phục kịp thời như bệnh quan
liêu,
mệnh lện, vi phạm dân chủ, quản lý thiếu tập trung thống nhất, thiếu trật tự
kỷ
cương, bộ máy cồng kềnh, làm việc kém năng suất... Những yếu kém khuyết
điểm
đó đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu lực, hiệu quả hành chính nhà nước.
- Tình hình chính trị, kinh tế và tiến bộ khoa học - kỹ thuật, công nghệ
trên thế giới thay đổi về cơ bản, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới về tổ chức và
hoạt
động của hành chính nhà nước để có thể đáp ứng kịp với diễn biến của tình hình
và tốc độ phát triển của thời đại.
Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả hành chính nhà nước là những tác
động có chủ định nhằm làm cho hoạt động hành chính nhà nước đạt được những
mục tiêu định hướng.
- Nền hành chính nước ta tuy có nhiều đổi mới nhưng về cơ bản vẫn là
một nền hành chính thực hiện theo cơ chế mệnh lệnh và xin - cho. Nền hành
chính như vậy chưa thể đảm nhiệm vai trò khai thông các nguồn lực trong mỗi
cá nhân, tổ chức và xã hội để phát triển đất nước. Trước yêu cầu phát triển nền
kinh tế thị trường có định hướng XHCN trong bối cảnh hội nhập như hiện nay,
cần thiết phải chuyển từ nền hành chính truyền thống sang nền hành chính phát
triển.
Chuyển sang nền hành chính phát triển là sự nỗ lực từng bước tách dần
các chức năng hành chính khỏi các chức năng kinh doanh, xác định cụ thể các
chức năng hành chính với chức năng dịch vụ công, phân định rành mạch

quan hành chính với tổ chức sự nghiệp. Đây là những nhiệm vụ rất nặng nề để
bộ máy hành chính hoàn thành sứ mệnh của cơ quan thực thi quyền hành pháp.
Còn các chức năng sản xuất và lưu thông hàng hóa, chức năng dịch vụ công sẽ
chuyển giao cho các cá nhân và tổ chức được nhà nước ủy quyền theo hướng xã
hội hóa.
Trong nền hành chính phát triển, quan hệ giữa nhà nước với công dân
thực hiện theo nguyên tắc bình đẳng. Các quyền và nghĩa vụ mỗi bên được xác
định rõ ràng, không tuyệt đối hoá, không quá đề cao vai trò của Nhà nước trước
công dân, không xem cơ quan nhà nước như một chủ thể ra lệnh, ban phát
quyền
lợi cho công dân; công chức nhà nước không được quyền sách nhiễu, gây phiền
hà cho dân, mà phải coi công dân là khách hàng, cơ quan hành chính là người
phục vụ và phải thực hiện cam kết phục vụ một cách công khai.
2.2. Yêu cầu nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính
nhà nước
Để xây dựng một nền hành chính phát triển, cần quán triệt và thực hiện tốt
các yêu cầu sau:
- Xây dựng nền hành chính phục vụ. Đối tượng phục vụ là nhân dân, bởi
vậy nền hành chính phải coi công dân là khách hàng để mỗi cơ quan có trách
nhiệm cung ứng những dịch vụ công tốt nhất, có chất lượng và hiệu quả nhất;
- Đảm bảo dân chủ hoá và phân cấp trong hoạt động hành chính nhà nước
yêu cầu các chủ thể phân giao quyền hạn cho các cơ quan trong hệ thống theo
hướng: việc nào cấp dưới làm tốt, làm hiệu quả thì giao cho họ. Nhà nước quản
lý nhằm hướng dẫn, giúp đỡ, tạo môi trường và động lực cho các tổ chức công
thực hiện các dịch vụ. Nhà nước không độc quyền, cản trở, ôm đồm hay làm
thay các tổ chức kinh tế, xã hội khác;
- Xác định rõ quan hệ giữa khu vực công và khu vực tư. Thực hiện xã hội
hoá hoặc sắp xếp lại khu vực công, nhưng không làm giảm vai trò quản lý, điều
hành của Nhà nước;
- Hành chính công thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật, kết hợp với đề
cao đạo đức, phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc và nhân loại...;
- Nền hành chính công gắn bó chặt chẽ với nền kinh tế, thúc đẩy tăng
trưởng và phát triển kinh tế, bảo đảm công bằng xã hội, phục vụ đắc lực cho
việc thực hiện mục tiêu chiến lược trong từng giai đoạn;
- Vận dụng sáng tạo, linh hoạt cơ chế thị trường vào hoạt động hành chính
để xây dựng một nền hành chính năng động, thích ứng và có hiệu quả
nhằm
phục vụ tốt các nhu cầu xã hội;
- Lãnh đạo và quản lý sự thay đổi nền hành chính công trong sự vận động
chung của hệ thống chính trị và xã hội;
- Áp dụng những thành tựu khoa học, công nghệ mới vào tổ chức và vận
hành nền hành chính.
Theo tinh thần đó, để đánh giá trình độ phát triển của một nền hành chính
cần dựa vào các tiêu chí như: Sự năng động và phù hợp của tổ chức bộ máy
hành chính trong hoạt động quản lý xã hội; sự ổn định trật tự xã hội; sự công
bằng trong xã hội; sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Tóm lại, trong quá trình chuyển đổi từ cơ chế quản lý kế hoạch hoá tập
trung bao cấp sang cơ chế thị trường, vai trò của hành chính công ngày càng có
ý nghĩa to lớn. Thời gian qua, Nhà nước ta đã áp dụng cơ chế quản lý mới vào
việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bằng việc tác động đến các thành phần kinh tế,
qui hoạch các vùng kinh tế và các ngành, lĩnh vực kinh tế … nhằm định hướng
cho nền kinh tế vận động đạt được những mục tiêu phát triển.
III. CẢI CÁCH NỀN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
1. Khái quát về chương trình tổng thể cải cách hành chính giai đoạn 2001-
2020
Ngày 17/9/2001, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số
136/2001/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình tổng thể cải cách hành chính
nhà
nước giai đoạn 2001-2010 (sau đây gọi tắt là Chương trình tổng thể).
Mục tiêu chung của Chương trình tổng thể là: “Xây dựng một nền hành
chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hoá, hoạt động
có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ
nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm
chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước.
Đến năm 2010, hệ thống hành chính về cơ bản được cải cách phù hợp với yêu
cầu quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”.
Chương trình tổng thể đã xác định 9 mục tiêu cụ thể, 4 nội dung của cải
cách hành chính, 7 chương trình hành động và 5 giải pháp thực hiện, đồng thời
cũng xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương các cấp trong tổ
chức triển khai thực hiện Chương trình tổng thể.
Để nhanh chóng đưa Chương trình vào cuộc sống, ngay trong năm 2001,
Ban Chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ đã ban hành Kế hoạch triển
khai Chương trình tổng thể, tổ chức hội nghị quán triệt và hướng dẫn lập
kế
hoạch triển khai Chương trình tổng thể và phân công các bộ chủ trì xây dựng Đề
án thực hiện 7 chương trình hành động thuộc Chương trình tổng thể trình Thủ
tướng Chính phủ phê duyệt, cụ thể là:
- Chương trình 1: Đổi mới công tác xây dựng, ban hành và nâng cao chất
lượng văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan chủ trì thực hiện là Bộ Tư pháp và
Văn phòng Chính phủ.
- Chương trình 2: Nghiên cứu xác định vai trò, chức năng và cơ cấu tổ
chức của các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước, cơ quan chủ trì thực
hiện là Bộ Nội vụ và Văn phòng Chính phủ.
- Chương trình 3: Tinh giản biên chế, cơ quan chủ trì là Bộ Nội Vụ.
- Chương trình 4: Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công
chức nhà nước, cơ quan chủ trì thực hiện là Bộ Nội vụ.
- Chương trình 5: Cải cách tiền lương do Ban chỉ đạo nghiên cứu và thực
hiện cải cách chính sách tiền lương nhà nước thực hiện, Bộ Nội vụ là cơ quan
thường trực.
- Chương trình 6: Đổi mới cơ chế quản lý tài chính đối với các cơ quan
hành chính, đơn vị sự nghiệp công, cơ quan chủ trì là Bộ Tài chính.
- Chương trình 7: Hiện đại hoá hành chính do Văn phòng Chính phủ chủ
trì thực hiện.
Sau khi kết thúc giai đoạn I (2001-2005), Thủ tướng Chính phủ đã yêu
cầu tổng kết thực hiện giai đoạn I (2001-2005) và xây dựng kế hoạch CCHC
giai
đoạn II (2006-2010). Để thực hiện giai đoạn II, Thủ tướng Chính phủ đã ban
hành Quyết định số 94/2006/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch CCHC nhà nước giai
đoạn 2006-2010, kế hoạch gồm 69 đầu việc thuộc các nội dung: cải cách thể
chế; cải cách tổ chức bộ máy hành chính; xây dựng và nâng cao chất lượng đội
ngũ cán bộ, công chức (CBCC); cải cách tài chính công; hiện đại hóa nền hành
chính và công tác chỉ đạo, điều hành CCHC.
2. Đánh giá việc thực hiện chương trình tổng thể chương trình cải
cách hành chính giai đoạn 2001-2010
2.1. Về cải cách thể chế hành chính
a. Xây dựng và hoàn thiện thể chế
Chính phủ đã tập trung chỉ đạo xây dựng và hoàn thiện thể chế phục vụ
trực tiếp cho cải cách hành chính; chú trọng công tác xây dựng luật, pháp lệnh
và ban hành một số lượng lớn nghị định hướng dẫn thi hành luật, pháp
lệnh.
Trong nhiệm kỳ Quốc Hội khoá XI, khoá XII tính đến tháng 10/2010, Chính
phủ
đã trình Quốc hội trên 100 dự án luật. Mỗi năm trung bình Chính phủ ban hành
gần 200 nghị định, thông qua đó đã tạo lập cơ sở vững chắc cho cải cách thể
chế, thực hiện sự kết hợp giữa cải cách lập pháp và cải cách hành chính. Điều
cần nhấn mạnh là về cơ bản, tinh thần cải cách hành chính, các quan điểm, chủ
trương của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế, tạo sự bình đẳng giữa các
thành phần kinh tế, sắp xếp và đổi mới doanh nghiệp nhà nước, giảm sự
can
thiệp bằng các biện pháp hành chính của các cơ quan nhà nước vào các quan hệ
dân sự, kinh tế, thương mại nói chung và hoạt động của doanh nghiệp nói riêng,
giảm thiểu cơ chế “xin – cho”... được thể hiện khá rõ trong các văn bản quy
phạm pháp luật đã được ban hành.
Chính quyền địa phương các cấp cũng tăng cường công tác cải cách thể
chế, ban hành các văn bản qui phạm theo thẩm quyền để tổ chức thực hiện và cụ
thể hoá các thể chế do trung ương ban hành vào điều kiện cụ thể của từng địa
phương.
Thể chế về tổ chức bộ máy của hệ thống hành chính tiếp tục được hoàn
thiện, đổi mới, thể hiện trong một loạt các văn bản như Luật tổ chức Chính phủ,
Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân, Luật cán bộ, công chức,
30 Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của
các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, các văn bản về tổ chức và
hoạt động của Uỷ ban nhân dân và các cơ quan chuyên môn của Uỷ ban nhân
dân ở cấp tỉnh, huyện v.v…
Thể chế về mối quan hệ giữa nhà nước với dân, trong đó đáng chú ý là lấy
ý kiến dân trước khi quyết định các chủ trương, chính sách quan trọng, giám sát
của dân đối với hoạt động của cơ quan nhà nước, xử lý các hành vi trái pháp
luật
của cơ quan và cán bộ, công chức trong thi hành công vụ, thẩm quyền, trách
nhiệm của cơ quan hành chính trong giải quyết khiếu nại của dân v.v.. tiếp tục
được xây dựng và hoàn thiện.
b. Cải cách thủ tục hành chính và thực hiện cơ chế một cửa và cơ chế một
cửa liên thông
Cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính là một trong những lĩnh vực
được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quan tâm chỉ đạo, nhất là trong giai đoạn
2007-2010 với Đề án 30 về đơn giản hóa thủ tục hành chính. Kết thúc giai đoạn
1 của Đề án 30 đã thống kê được trên 5.700 thủ tục hành chính, trên 9.000 văn
bản quy định và trên 100.000 biểu mẫu thống kê thủ tục hành chính. Giai đoạn 2
các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành việc tự rà soát theo đúng tiến độ và đạt
chỉ tiêu đơn giản hoá tối thiểu 30% thủ tục hành chính. Đến nay, đã có
trên
5.500 thủ tục hành chính được rà soát, có 453 thủ tục hành chính được kiến nghị
bãi bỏ, hủy bỏ, có 3749 thủ tục hành chính được kiến nghị sửa đổi, bổ sung theo
hướng tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp, có 288 thủ tục hành
chính được kiến nghị thay thế, đạt tỉ lệ đơn giản hóa 81%.
UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã quan tâm chỉ đạo
thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông theo Quyết định số 93 của Thủ
tướng Chính phủ. Đến nay, đã có 86,6% cơ quan cấp tỉnh, 98,5% cấp huyện,
96,2% cấp xã triển khai thực hiện cơ chế này. Ở nhiều tỉnh, thành phố, bộ phận
một cửa, một cửa liên thông cấp huyện đã được hiện đại hóa với việc ứng dụng
công nghệ thông tin, người dân, cán bộ có thể kiểm tra được quá trình giải quyết
thủ tục tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả một cách thuận tiện, đơn giản qua hệ
thống máy tính, phần mềm tra cứu thủ tục và thời gian giải quyết hồ sơ.
2.1.2. Những tồn tại, hạn chế
Bên cạnh những kết quả và tiến bộ đã đạt được, cải cách thể chế trong
những năm qua vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập, cụ thể là:
- Số lượng văn bản được ban hành nhiều, nhưng chất lượng chưa cao,
chưa thể hiện nhất quán và thấu suốt tinh thần cải cách hành chính. Hệ thống
văn bản còn thiếu tính toàn diện, đồng bộ, tính cục bộ ngành, lĩnh vực chậm
được khắc phục.
- Một số thể chế cơ bản còn chậm được xây dựng, sửa đổi, hoàn thiện.
Một số thể chế cơ bản về hoạt động công vụ, về trách nhiệm thực thi công vụ
của từng cơ quan hành chính, chức trách của từng vị trí cán bộ, công chức chưa
đủ rõ và cụ thể. Tình trạng luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư vẫn chưa
được khắc phục triệt để.
- Tổ chức thực hiện thể chế vẫn là khâu còn nhiều yếu kém. Nhiều thể chế
không được tổng kết, sửa đổi, bổ sung kịp thời thông qua cơ chế kiểm tra quá
trình thực hiện. Điều này đã được phát hiện từ lâu nhưng chậm được khắc phục.
- Thủ tục hành chính cho dù được cải cách từ nhiều năm nay, nhưng vẫn
còn phức tạp, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp. Vẫn còn tồn tại xu
hướng cơ quan hành chính giành thuận lợi về cho mình, đẩy khó khăn về cho
người dân trong giải quyết công việc của dân, doanh nghiệp.
- Việc triển khai thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông vẫn còn
thiếu đồng bộ, quan hệ phối hợp trong giải quyết hồ sơ giữa các cấp, các ngành
còn tồn tại, ý thức cộng đồng trách nhiệm giữa các bên chưa cao, còn tình trạng
đùn đẩy giữa các bên.
- Ý thức trách nhiệm thi hành công vụ, thái độ phục vụ nhân dân của cán
bộ, công chức tuy có chuyển biến nhưng vẫn còn chậm. Một bộ phận cán bộ,
công chức làm việc tại Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả còn thiếu trách nhiệm,
hạn chế về năng lực, làm người dân phải đi lại nhiều lần.
- Công tác tuyên truyền thiếu sâu dắc, toàn diện nên chưa tạo ra những
chuyển biến căn bản trong nhận thức về trách nhiệm thực hiện công vụ cho đội
ngũ cán bộ, công chức và hiểu biết của nhân dân về cải cách hành chính theo cơ
chế một cửa, một cửa liên thông.
- Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động các cơ quan hành
chính, nhất là cấp cơ sở chưa được quan tâm đầy đủ.
- Công khai thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa ở một số địa phương
chưa đáp ứng yêu cầu giải quyết từng công việc.
2.2. Về cải cách tổ chức bộ máy nhà nước
2.2.1. Những kết quả chủ yếu đạt được
a. Điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang
bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và chính quyền địa phương các cấp, theo hướng
khắc phục những chồng chéo, trùng lắp. Một số loại công việc trước
đây do
Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giải quyết, nay đã được chuyển cho các bộ,
ngành trung ương và phân cấp cho chính quyền địa phương thực hiện; phân
định
rõ thẩm quyền của bộ, cơ quan ngang bộ; làm rõ chức năng, nhiệm vụ của cơ
quan hành chính nhà nước với các đơn vị sự nghiệp, dịch vụ công…
b. Phân cấp quản lý giữa trung ương - địa phương
Quá trình triển khai phân cấp Trung ương – Địa phương đã được đẩy
mạnh với việc thực hiện Nghị quyết số 08/2004/NQ-CP ngày 30/6/2004 về tiếp
tục đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước giữa Chính phủ và chính quyền tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương. Thực hiện phân cấp quản lý đã góp phần tạo ra
những chuyển biến tích cực trong hoạt động của các Bộ ngành ở trung ương và
chính quyền địa phương. Quá trình thực hiện phân cấp đã gắn với cải cách thủ
tục hành chính, giảm phiền hà và giải quyết nhanh gọn hơn các yêu cầu
của
công dân.
c. Sắp xếp, bố trí cơ cấu tổ chức của Chính phủ, các bộ, ngành trung ương
và chính quyền địa phương các cấp
Vận dụng nguyên tắc tổ chức cơ quan nhà nước quản lý đa ngành, đa lĩnh
vực vào bố trí cơ cấu tổ chức của Chính phủ, các bộ, ngành trung ương và chính
quyền địa phương các cấp nên đã giảm đáng kể đầu mối các cơ quan chuyên
môn thuộc chính phủ và UBND các cấp trong 10 năm qua như sau:
- Năm 2001 có 48 cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực ở trung ương nay
giảm xuống còn 30 cơ quan (bao gồm 22 bộ, cơ quan ngang bộ và 8 cơ quan
thuộc Chính phủ).
- Năm 2001 có 20-24 sở và tương đương, nay còn 17-20.
- Năm 2001 có 20-24 phòng ở cấp huyện, nay còn 12-14.
2.2.2 Những tồn tại, hạn chế
a. Mặc dù đã có điều chỉnh, nhưng vẫn còn sự chồng chéo về chức năng,
nhiệm vụ giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành;
b. Phân cấp được thực hiện khá mạnh, nhưng điều kiện để thực hiện chưa
được đảm bảo, nhất là công tác kiểm tra của bộ, ngành trung ương đối với thực
hiện phân cấp chưa sâu sát.
c. Triển khai thực hiện phân cấp quản lý các đơn vị sự nghiệp còn chậm
và chưa triệt để.
d. Cơ cấu tổ chức trong nội bộ cơ quan bộ, ngành trung ương và các sở có
xu hướng gia tăng về qui mô
e. Số lượng các đơn vị hành chính gia tăng đáng kể trong 10 năm qua.
2.3. Về xây dựng và nâng cao chất lương đội ngũ cán bộ, công chức
2.3.1. Những kết quả chủ yếu đạt được
a. Đổi mới công tác quản lý cán bộ, công chức
- Đã có sự phân định khá rõ về trách nhiệm, thẩm quyền quản lý đội ngũ
cán bộ, công chức hành chính của Thủ tướng Chính phủ, của các bộ và chính
quyền địa phương theo Luật, trong đó cũng làm rõ thẩm quyền và trách nhiệm
của người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp, dịch vụ công được nâng cao đáng kể
phù hợp với các cơ chế đã có về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đơn
vị sự nghiệp, dịch vụ công.
- Có sự phân biệt rõ hơn đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính.
Trên cơ sở đó đã xác định những yêu cầu, tiêu chuẩn về trình độ, năng lực phẩm
chất, cơ chế quản lý và chế độ, chính sách đãi ngộ thích hợp.
- Đã tiến hành rà soát, đánh giá lại hệ thống các tiêu chuẩn chức danh
công chức hiện có để từ đó có những điều chỉnh cũng như ban hành mới một số
chức danh, tiêu chuẩn nghiệp vụ các ngạch công chức, viên chức. Đặc biệt Luật
cán bộ, công chức năm 2008 đã ban hành chức danh tiêu chuẩn công
chức
chuyên môn của chính quyền cấp xã, thông qua đó đẩy nhanh quá trình chuẩn
hoá và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức ở cấp này.
- Thay đổi cơ bản trong chế độ tuyển dụng cán bộ, công chức theo hướng
chuyển từ xét tuyển sang thi tuyển chung bắt buộc với công chức, còn viên chức
sự nghiệp được áp dụng cả 2 hình thức là thi tuyển và xét tuyển theo chế độ hợp
đồng.
- Việc thi nâng ngạch đối với chuyên viên, chuyên viên chính, chuyên
viên cao cấp và các ngạch tương đương có nhều cải tiến góp phần nâng cao chất
lượng của đội ngũ cán bộ, công chức.
b. Cải cách tiền lương và các chế độ, chính sách đãi ngộ cán bộ, công
chức đã có những cải cách bước đầu, góp phần ổn định đời sống của cán bộ,
công chức.
c. Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức bao gồm đổi
mới nội dung chương trình theo hướng chuẩn hoá các chương trình đào tạo cho
từng loại đối tượng chuyên viên cao cấp, chuyên viên chính, chuyên
viên,