Chương 3 bê tông bị ép ngang

  • 11 trang
  • file .pdf
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công Nghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
Chương 3: BÊ TÔG BN ÉP GAG (confined)
3.1 THÍ GHIỆM É 3 TRỤC BÊ TÔG
Cường độ và độ bền của bê tông trong thí nghiệm nén 3 trục đã được trình bày ở phần cuối
của Chương 2. Hình vẽ dưới đây dựa trên số liệu TN thực hiện năm 1928 tại Đại học
Illinois (University of Illinois at Urbana-Champaign, UIUC). Hình này biểu diển các đường
quan hệ σ−ε của mẫu BT hình trụ chịu áp lực ngang không đổi (bị ép ngang) trong lúc ứng
suất dọc trục vẫn tăng đến khi mẫu bị phá hủy.
Các nhà nghiên cứu UIUC sử dụng số liệu TN này để thiết lập mối quan hệ giữa ứng suất
dọc trục khi phá hủy (σ1), và cường độ nén của bê tông (f’c), và áp suất nén ngang (σ3):
σ 1 = f c' + 4 ,1σ 3 (3-1)
Ở chương này, chúng ta mở rộng khảo sát trên để nghiên cứu chế độ làm việc của bê tông
bị ép ngang và các quan hệ σ−ε mà được lập dành riêng cho bê tông bị ép ngang.
3.2 BÊ TÔG BN ÉP GAG
N hư đã bàn luận trong lớp trước đây, biến dạng nén cực hạn (ultimate compression strain)
của bê tông tự do nở ngang (unconfined) là không đủ để cho phép một thành phần KC đạt
đến độ dẻo (ductility) cần thiết mà lớp bê tông bảo vệ không bị nứt vỡ (spalling).
 biến dạng nén cực hạn của bê tông tự do nở ngang là bao nhiêu ? 0.001 ; 0.003 ; 0.005 ;
0.010 ; 0.05 ? Ans: 0.003
 Tại sao biến dạng nén cực hạn là quan trọng ?
Chương 3: BÊ TÔNG CỐT THÉP BN ÉP N GAN G
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công N ghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
Áp suất nén ngang được thực hiện ra sao trong các mặt cắt BTCT điển hình? Xem Paulay
and Priestley mô tả ở hình dưới :
Thép đai xoắn hay tròn được đặt bao quanh vùng chịu kéo xuất hiện khi bê tông giãn nở
dưới tải trọng nén, do hình dạng của nó mà tạo thành một đường tải trọng liên tục bao
quanh chu vi của bê tông chịu nén (hình a.). Áp suất nén ngang hiệu quả lớn nhất của bê
tông (maximum effective lateral pressure), fl , xuất hiện khi thép đai xoắn đạt cường độ
chảy dẻo (yield strength), fyh . Từ hình b. ở trên, cân bằng lực đòi hỏi:
2 f yh A sp
fl = (3-2)
d ss h
Với ds là đường kính thép đai, Asp là diện tích thép đai, sh là bước thép đai xoắn hay tròn.
Hình c. ở trên cho thấy thép đai hình vuông không hiệu quả bằng thép đai hình tròn; thép
đai hình vuông chỉ hiệu quả ở vùng lân cận góc đai.
Điều này giải thích tại sao?
 Áp suất nở ngang của bê tông áp vào thép đai có xu hướng đNy các cạnh thép đai ra
phía ngoài
o thép đai hình vuông không đủ cứng bằng thép đai hình tròn : biến dạng uốn
trong thép đai hình vuông so với biến dạng dọc trục trong thép đai hình tròn.
 Sự ép ngang (confinement) do thép đai hình vuông có thể được cải thiện một cách
căn bản khi sử dụng đai giằng (cross-tie) hay đai chéo (diagonal tie) được cấu tạo
băng ngang trong tiết diện tới hạn (critical cross section).
Chương 3: BÊ TÔN G CỐT THÉP BN ÉP N GAN G
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công N ghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
Trong hình vẽ bên trên đây, Paulay and Priestley trình bày với các mức độ ép ngang khác
nhau do thép dọc và thép ngang trong các mặt cắt cột BTCT. Bê tông tự do nở ngang
(unconfined) được đánh dấu dạng gạch chéo. Chú ý rằng trong cột tròn ở hình a, tại vị trí
thép ngang (thép đai) toàn bộ bê tông phía trong là bị ép ngang. Ở hình b và hình c, mức
độ ép ngang của cột vuông có đai giằng là ít hơn so với cột tròn. N hư các hình vẽ, các vòm
bê tông giữa các điểm neo cột (giao điểm của thép dọc và thép đai): vòm càng thấp, bê tông
bị ép ngang càng nhiều. Chú ý rằng nếu đai giằng bị loại bỏ khỏi cột, mức độ ép ngang sẽ
bị giảm như được minh họa ở 1/4 cột trong hình b (màu cam). Sự ép ngang bê tông được
cải thiện rõ ràng nếu bước đai sh đặt gần nhau hơn (xem hình d) và nếu thép dọc được giằng
buộc tại mỗi lớp thép ngang (xem hình e).
3.3 MÔ HÌH QUA HỆ (σ−ε) CỦA BÊ TÔG BN ÉP GAG
N hiều nghiên cứu đã thực hiện nhằm thiết lập quan hệ (σ−ε) của bê tông bị ép ngang. Một
số mô hình tiên tiến cho các loại bê tông được liệt kê dưới đây:
 Bê tông thông thường
o Scott et al., J. ACI, January 1982
o Sheikh et al., J. Structural Division, ASCE, December 1982
o Mander et al., J. Structural Division, ASCE, August 1988
 Bê tông nhẹ
o Manrique et al., UCB/EERC Report 79/05, May 1979
o Shah et al., J. Structural Division, ASCE, July 1983
 Bê tông cường độ cao
o Yung et al., J. Structural Division, ASCE, February 1988
o Martinez et al., J. ACI, September 1984
o Bing et al., Proceedings, Pacific Conference on Earthquake Engineering, N ovember 1991
Chương 3: BÊ TÔN G CỐT THÉP BN ÉP N GAN G
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công N ghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
Trong giáo trình này, chúng ta tập trung vào mô hình Mander về quan hệ (σ−ε) của bê tông
thông thường bị ép ngang.
3.4 MÔ HÌH MADER VỀ QUA HỆ (σ−ε) CỦA BÊ TÔG BN ÉP GAG
Trước hết xem xét mô hình (σ−ε) khái quát dưới đây của bê tông tự do nở ngang và bê tông
bị ép ngang trong thí nghiệm nén (theo Mander et al.; Paulay and Priestley; Priestley,
Seible, and Calvi).
Diện tích gạch chéo của quan hệ (σ−ε) đặc trưng cho năng lượng cộng thêm mà có thể
được tiêu tán trong một tiết diện bị ép ngang. N hư được trình bày ở phần sau đây, tỷ số
giữa biến dạng max bê tông bị ép ngang và biến dạng max bê tông không ép ngang khoảng
εcu/esp = 4-15, mà chỉ thị ưu thế quan trọng của bê tông bị ép ngang trong vùng kết cấu
BTCT đòi hỏi cần tiêu tán năng lượng trong tương lai.
Mô hình Mander có thể áp dụng cho tất cả các dạng tiết diện và cho tất cả mức độ ép
ngang. Quan hệ ứng suất-biến dạng (fc−εc) của bê tông bị ép ngang được xác định bằng hệ
phương trình (3-3) sau đây :
'
f cc xr f 'cc
fc = ε cc = ε co [1+ 5( - 1)] (3-3e)
r (3-3a) f 'c
r −1+ x
f 'c
ε Ec ε co = 2 (3-3f)
x= c r= Ec
ε cc E c - E sec (ACI 318: thông thường εco ≈ 0,002)
(3-3b) (3-3c)
E c = 60000 f c' (psi) = 5000 f c' (MPa )
 7,94f l' 2f l' 
'
fcc = f c'  2.254 1 + − − 1, 254  (3-3g)
 '
fc '
fc 
  f 'cc
(3-3h)
E sec =
ε cc
(3-3d)
Chương 3: BÊ TÔN G CỐT THÉP BN ÉP N GAN G
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công N ghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
Trong hệ phương trình trên, cường độ bê tông bị ép ngang (peak concrete stress), f’cc, là
hàm số của áp suất nén ngang hiệu quả (effective lateral confining pressure), f’l .
Với f’l = 0, phương trình (3-3b) dNn đến f’cc = f’c mà phù hợp với trường hợp bê tông tự do
nở ngang (không thép đai).
Áp suất nén ngang hiệu quả f’l , tính theo áp suất nén ngang trung bình fl của tiết diện tròn:
 2 f yh A sp 
f l' = K e f l = K e   (3-4)
 d ss h 
với Ke là hệ số hiệu quả nén ngang (confinement effectiveness coefficient), mà liên quan
trực tiếp đến diện tích lõi nén ngang hiệu quả so với diện tích lõi danh nghĩa được bao vây
bởi tâm chu vi các thép đai. Giá trị điển hình của hệ số này là:
o Ke = 0.95 cho m/c cột tròn
o Ke = 0.75 cho m/c cột chữ nhật
o Ke = 0.6 cho m/c tường chữ nhật
Đối với m/c chữ nhật do tỷ số thép ngang theo hai phương chính x và y nhìn chung khác
nhau (ρx ≠ ρy), các ứng suất nén ngang cũng được tính toán khác nhau:
' '
f lx = K e ρ x f yh (3-5a) ; f ly = K e ρ y f yh (3-5b)
Trong trường hợp f ’lx ≠ f ’ly , hệ số cường độ nén ngang K (confined strength ratio) của bê
tông bị ép ngang (K = f’cc/f’c) có thể nội suy từ hình vẽ dưới đây do Mander cung cấp,
trong đó lưu ý f'lx > f'ly
Chương 3: BÊ TÔN G CỐT THÉP BN ÉP N GAN G
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công N ghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
Biến dạng nén cực hạn (ultimate compressive strain), εcu, có thể tính theo đề nghị của
Mander như sau:
1, 4ρs f yh ε sm
ε cu = 0,004 + (3-6)
'
f cc
với ρs = ρx + ρy (tỷ số thể tích của thép ngang) và εsm là biến dạng thép tại vị trí có ứng suất
kéo maximum (giới hạn bền – TS). Thép thanh Grade 40 có εsm ≈ 0.15 ; thép thanh Grade
60 có εsm ≈ 0.10 . Một dạng khác của phương trình trên là:
0,14ρs f yh
ε cu = 0,004 + ≤ 0,020 (3-7)
f c'
với biến dạng giới hạn thép là εsm ≈ 0.10 and f'cc qui định lấy bằng f'c . Giá trị giới hạn 0.02
qui định là xác đáng.
Chương 3: BÊ TÔN G CỐT THÉP BN ÉP N GAN G
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công N ghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
3.5 TÍH TOÁ CÁC TỶ SỐ THÉP GAG
Để tính áp lực nén ngang hiệu quả f’l , phải xác định trước các tỷ số ρx và ρy cho tiết diện
chữ nhật, và tỷ số ρs cho tiết diện tròn.
 Trước hết xét tiết diện tròn bên dưới. Dh là đường kính của vòng thép xoắn hay đai
tròn; Asp là diện tích m/c ngang thép đai . Giả sử rằng bước thép đai là sh
Tỷ số thể tích thép đai là :
πD h A sp 4A sp
ρs = = (3-8)
s h πD 2h / 4 sh D h
 Bây giờ xét tiết diện chữ nhật bên dưới, thép đai gồm một đai vòng theo chu vi và một
đai giằng ở giữa tiết diện như hình vẽ. Giả sử rằng diện tích mỗi thép đai là At và bước
thép đai là st .
hc
bc /2
Tổng diện tích thép đai băng qua tiết diện cắt ngang là Ash = nAt , với n là số thép đai ( = 3
theo phuơng khảo sát). Tỷ số thể tích thép đai ρy theo phương y là :
A sh 3A t
ρy = = (3-9a)
h cs t h cs t
Tương tự, tỷ số thể tích thép đai ρx theo phương x là :
A sh 2 A t
ρx = = (3-9b)
b c s t b cs t
Chương 3: BÊ TÔN G CỐT THÉP BN ÉP N GAN G
Cao học: Xây Dựng Dân Dụng và Công N ghiệp Bài giảng: Prof. Andrew Whittaker
Môn học: Phân Tích Ứng Xử & Thiết Kế Kết Cấu BTCT Biên dịch: PhD Hồ Hữu Chỉnh
3.6 THỐG SỐ KHỐI ỨG SUẤT É CỦA BÊ TÔG BN ÉP GAG
Các thông số khối ứng suất chữ nhật tương đương được dùng trong thiết kế bê tông tự do
nở ngang có thể mở rộng dùng cho bê tông bị ép ngang. Paulay và Priestley trình bày trong
hình vẽ dưới đây các thông số khối ứng suất chữ nhật (stress block parameters) cho tiết
diện bê tông bị ép ngang bởi thép đai kín.
NA
Ứng suất trung bình lấy bằng αf'c cho bê tông tự do nở ngang được thay thế bằng αf'cc hay
αKf'c , với K = f'cc/f'c . Với một giá trị chọn trước của biến dạng nén tại đĩnh (peak
compression strain) εcm , được thể hiện ở dạng tỷ số εcm/εcc , một giá trị β được xác định từ
hình (a); và một giá trị α cũng được suy ra từ hình (b) ở trên.
Đối với các tiết diện phức tạp, các phần mềm tính toán như BIAX hay UCFyber, chia tiết
diện thành nhiều lớp để tính toán. Tương ứng với các giá trị cho trước của trục trung hoà
(N A) và độ cong (φ), các biến dạng (εi) được tính tại tâm mỗi lớp, và các ứng suất tương
ứng (σi) sẽ được tính trực tiếp từ quan hệ (σ−ε) đã lập trình sẳn. Các nội lực (Fi) trong mỗi
lớp tương ứng với các ứng suất σi sẽ được xác định bằng tích phân trên toàn bộ chiều cao
tiết diện và từ đó tính được mômen tính toán trên tiết diện đó (xem phần 4.4, trong chưong
4 sẽ trình bày sau).
Chương 3: BÊ TÔN G CỐT THÉP BN ÉP N GAN G