Chi ngân sách nhà nước và vai trò của nó đối với sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá

  • 43 trang
  • file .doc
PhÇn I
Mét sè nhËn thøc chñ yÕu vÒ C«ng nghiÖp ho¸ -
hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc
I. TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan cña sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸
Lu chuyÓn hµng ho¸ ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt x· héi ®·
chøng minh r»ng, mçi ph¬ng thøc s¶n xuÊt cña x· héi chØ cã
thÓ ®îc x¸c lËp mét c¸ch v÷ng ch¾c trªn mét c¬ së vËt chÊt
- kü thuËt thÝch øng nhÊt ®Þnh, chÝnh c¬ së vËt chÊt - kü
thuËt nµy lµ mét trong nh÷ng nh©n tè quan träng nhÊt, ®Ó
x¸c ®Þnh ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®ã thuéc lo¹i h×nh x· héi -
lÞch sö nµo vµ thuéc thêi ®¹i kinh tÕ nµo.
C¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña mçi ph¬ng thøc s¶n xuÊt
cña x· héi lµ tæng thÓ h÷u c¬ c¸c yÕu tè vËt chÊt cña lùc l-
îng s¶n xuÊt ®¹t ®îc trong nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö nhÊt
®Þnh cña tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ, dùa trªn ®ã, lùc l-
îng lao ®éng cña x· héi Êy s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt ®Ó
tho¶ m·n nhu cÇu cña x· héi. Trong lÞch sö bao giê ph¬ng
thøc s¶n xuÊt còng kÕ thõa c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña ph-
¬ng thøc s¶n xuÊt tríc nã, trªn c¬ së ®ã, c¶i t¹o, ph¸t triÓn
thµnh c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cho b¶n th©n m×nh. Chñ
nghÜa x· héi ra ®êi vµ ph¸t triÓn còng ph¶i tu©n theo tÝnh
quy luËt ®ã.
C¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi mét mÆt,
kÕ thõa nh÷ng thµnh qu¶ ®· ®¹t ®îc trong x· héi tríc ®ã;
mÆt kh¸c, nã ®îc ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn trªn c¬ së
nh÷ng thµnh tùu cña c¸c cuéc c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng
nghÖ hiÖn ®¹i vµ theo nhu cÇu cña chÕ ®é x· héi míi. §ã
chÝnh lµ nÒn c«ng nghiÖp cã c«ng nghÖ tiªn tiÕn, trong ®ã
ngµnh chÕ t¹o c¬ khÝ gi÷ vÞ trÝ then chèt, cã ®ñ kh¶ n¨ng
trang bÞ kü thuËt hiÖn ®¹i cho c¸c ngµnh kinh tÕ quèc d©n,
nh»m kh«ng ngõng ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ n©ng cao ®êi
1
sèng vÒ mäi mÆt cho nh©n d©n. Trong ®iÒu kiÖn xu híng
quèc tÕ ho¸, s¶n xuÊt ph¸t triÓn ngµy cµng s©u réng th× c¬
cÊu cña nÒn c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i cã sù kÕt hîp chÆt chÏ
ph©n c«ng vµ chuyªn m«n ho¸ trong níc vµ quèc tÕ, nh»m
kÕt hîp tèi u søc m¹nh cña quèc gia vµ quèc tÕ, cña d©n téc
vµ thêi ®¹i.
C¸c níc ®· qua giai ®o¹n ph¸t triÓn t b¶n chñ nghÜa, bíc
vµo thêi kú x©y dùng chñ nghÜa x· héi cÇn ®iÒu chØnh, bæ
sung vµ hoµn thiÖn c¬ së vËt chÊt - kü thuËt ®· ®¹t ®îc
theo yªu cÇu cña chÕ ®é míi, cña c¸c quy luËt kh¸ch quan
t¸c ®éng trong nÒn kinh tÕ cã b¶n chÊt kinh tÕ - x· héi míi,
vµ tiÕp tôc øng dông nh÷ng c«ng nghÖ míi nhÊt, hiÖn ®¹i
nhÊt.
C¸c níc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn cha cao, c¸c níc n«ng
nghiÖp l¹c hËu, s¶n xuÊt nhá cßn phæ biÕn th× tiÕn lªn chñ
nghÜa x· héi nhÊt thiÕt ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ x·
héi chñ nghÜa, ®Ó x©y dùng c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña
chñ nghÜa x· héi, nh»m thay thÕ lao ®éng thñ c«ng b»ng
lao ®éng c¬ khÝ ho¸ vµ mét phÇn tù ®éng ho¸ (khi cã ®iÒu
kiÖn) trong c¸c ngµnh cña nÒn kinh tÕ quèc d©n; ®ång thêi
trªn c¬ së tr×nh ®é ®· ®¹t ®îc cña c¬ së vËt chÊt - kü
thuËt míi mµ c¶i biÕn c¬ cÊu kinh tÕ l¹c hËu, quÌ quÆt, thóc
®Èy qu¸ tr×nh ph©n c«ng lao ®éng x· héi, më réng thÞ tr-
êng, ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ lu th«ng hµng ho¸ trong níc vµ
quèc tÕ. C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa lµ mét tÊt yÕu
kh¸ch quan trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi, lµ con
®êng t¹o ra søc s¶n xuÊt míi nh»m khai th¸c vµ ph¸t huy tèt
nhÊt c¸c nguån lùc bªn trong, sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån
lùc bªn ngoµi. Mçi bíc tiÕn cña qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ lµ
mét bíc t¨ng cêng c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x·
héi; ®ång thêi mçi bíc ph¸t triÓn cña c¬ së vËt chÊt - kü
thuËt l¹i lµm cho quan hª s¶n xuÊt x· héi chñ nghÜa ngµy
cµng ®îc cñng cè vµ hoµn thiÖn, nÒn s¶n xuÊt x· héi kh«ng
2
ngõng ®îc ph¸t triÓn, ®êi sèng vËt chÊt, v¨n ho¸, tinh thÇn
cña nh©n d©n kh«ng ngõng ®îc n©ng cao.
Thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa kh«ng
nh÷ng b¾t nguån tõ yªu cÇu cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ, mµ
cßn b¾t nguån tõ yªu cÇu cña sù ph¸t triÓn c¸c mÆt kh¸c
cña ®êi sèng x· héi, cña toµn bé sù nghiÖp x©y dùng chñ
nghÜa x· héi.
Víi c¬ së vËt chÊt - kü thuËt ngµy cµng cao trong qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa, giai cÊp c«ng nh©n
cã thªm ®iÒu kiÖn ®Ó gióp ®ì n«ng d©n ®i lªn chñ nghÜa
x· héi; liªn minh gi÷a giai cÊp c«ng nh©n vµ n«ng d©n ngµy
cµng ®îc cñng cè, lµm c¬ së v÷ng ch¾c cho chÕ ®é x· héi
míi. G¾n liÒn víi c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp,
giai cÊp c«ng nh©n trëng thµnh c¶ vÒ sè lîng vµ chÊt lîng,
vai trß l·nh ®¹o cña giai cÊp c«ng nh©n ngµy cµng ®îc
n©ng cao trong mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi. Nhê ®ã,
sù gióp ®ì cña c«ng nghiÖp vµ thµnh thÞ ®èi víi n«ng
nghiÖp vµ n«ng th«n ®îc t¨ng cêng vµ cã hiÖu qu¶ h¬n.
Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®îc trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp
ho¸ cßn t¹o ra nhiÒu ®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn sù b×nh
®¼ng vÒ kinh tÕ gi÷a c¸c d©n téc, gi÷a c¸c tÇng líp d©n
c, gi÷a c¸c vïng trong níc. §iÒu ®ã ®a ®Õn sù thèng nhÊt
ngµy cµng cao vÒ chÝnh trÞ vµ tinh thÇn trong x· héi.
TiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ ®Ó x©y dùng c¬ së vËt chÊt
- kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi, ®ßi hái tr×nh ®é gi¸c ngé
c¸ch m¹ng, tr×nh ®é v¨n ho¸, khoa häc, kü thuËt cña ngêi
lao ®éng ngµy cµng cao, trong ®ã cã sù ®ãng gãp tÝch cùc,
to lín cña ®éi ngò trÝ thøc. §ång thêi, mçi bíc ph¸t triÓn míi
cña c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi do qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ®em l¹i, sÏ t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn
míi cho viÖc x©y dùng nÒn v¨n ho¸ míi, con ngêi míi x· héi
chñ nghÜa ph¸t triÓn toµn diÖn.
3
C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa cßn lµ yªu cÇu kh¸ch
quan cña quèc phßng, cña sù thèng nhÊt gi÷a sù nghiÖp x©y
dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc x· héi chñ nghÜa.
C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa cßn lµ yªu cÇu kh¸ch
quan cña viÖc më réng quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i, t¨ng cêng
tham gia vµo ph©n c«ng vµ hîp t¸c kinh tÕ quèc tÕ víi c¸c n-
íc trªn thÕ giíi.
Tõ tÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan nãi trªn, cã thÓ kh¼ng
®Þnh r»ng, thµnh c«ng cña sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ x·
héi chñ nghÜa lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù th¾ng lîi cña chñ
nghÜa x· héi.
ChÝnh v× thÕ, qua c¸c §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn
thø III, IV, V, VI, VII, VIII cña §¶ng lu«n lu«n kh¼ng ®Þnh
c«ng nghiÖp ho¸ lµ nhiÖm vô trung t©m trong suèt thêi kú
qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi ë níc ta. §ång thêi, qua mçi lÇn
®¹i héi, §¶ng ta l¹i nhËn thøc vµ cô thÓ ho¸ thªm nhiÖm vô
nµy cho thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn vµ hoµn c¶nh cña ®Êt níc ta
trong tõng thêi kú. §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII
cña §¶ng ®· x¸c ®Þnh l¹i: "x©y dùng c¬ së vËt chÊt - kü
thuËt cña chñ nghÜa x· héi, thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ x· héi
chñ nghÜa lµ nhiÖm vô trung t©m trong suèt thêi kú qu¸
®é"1 vµ "giai ®o¹n tõ nay ®Õn n¨m 2000 lµ bíc rÊt quan
träng cña thêi kú ph¸t triÓn míi - ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp
ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc"
II. Néi dung c¬ b¶n cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ x·
héi chñ nghÜa ë níc ta
1. C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa
lµ qu¸ tr×nh x©y dùng c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ
nghÜa x· héi, thùc hiÖn c¬ khÝ ho¸ nÒn s¶n xuÊt x· héi vµ
4
øng dông nh÷ng thµnh tùu cña c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng
nghÖ.
C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa vµ c¸ch m¹ng kü
thuËt (ngµy nay gäi lµ c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ) lµ
hai kh¸i niÖm kh¸c nhau. C«ng nghiÖp ho¸ chØ tiÕn hµnh ë
nh÷ng níc kinh tÕ ph¸t triÓn cha cao.
C¸ch m¹ng kü thuËt kh«ng nh÷ng ®îc tiÕn hµnh ë c¸c n-
íc kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, mµ cßn ®îc thùc hiÖn ë c¸c níc cã
nÒn c«ng nghiÖp hoµn chØnh, ph¸t triÓn cao vµ sÏ ®îc tiÕn
hµnh kh«ng ngõng víi t×nh ®é ngµy cµng cao. Tuy nhiªn,
trong ®iÒu kiÖn mét níc s¶n xuÊt nhá, lao ®éng thñ c«ng
cßn phæ biÕn tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi, bá qua chÕ ®é t
b¶n chñ nghÜa nh níc ta th× c¶ c«ng nghiÖp ho¸ vµ c¸ch
m¹ng khoa häc - kü thuËt ®Òu cã mét néi dung quan träng,
gièng nhau vÒ c¬ b¶n. §ã lµ thùc hiÖn c¬ khÝ ho¸ nÒn kinh
tÕ quèc d©n, thay thÕ lao ®éng thñ c«ng b»ng lao ®éng sö
dông m¸y mãc.
C«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa thùc chÊt lµ x©y dùng
c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi. Héi nghÞ lÇn
thø b¶y Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng (kho¸ VII) ®· nªu râ néi
dung c¬ b¶n cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, ®ã lµ "qu¸
tr×nh chuyÓn ®æi c¨n b¶n toµn diÖn c¸c ho¹t ®éng s¶n
xuÊt, kinh doanh, dÞch vô vµ qu¶n lý kinh tÕ, x· héi tõ sö
dông lao ®éng thñ c«ng lµ chÝnh, sang sö dông mét c¸ch
phæ biÕn søc lao ®éng cïng víi c«ng nghÖ, ph¬ng tiÖn vµ
ph¬ng ph¸p tiªn tiÕn, hiÖn ®¹i dùa trªn sù ph¸t triÓn cña
c«ng nghiÖp vµ tiÕn bé khoa häc - c«ng nghÖ, t¹o ra n¨ng
suÊt lao ®éng x· héi cao".
§èi tîng c¬ khÝ ho¸ lµ tÊt c¶ c¸c ngµnh kinh tÕ quèc
d©n, bao gåm c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, giao th«ng vËn
t¶i, x©y dùng c¬ b¶n v.v.. ViÖc c¬ khÝ ho¸ tríc c¸c ngµnh
n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp nhÑ, c«ng nghiÖp thùc phÈm cã
vÞ trÝ quan träng. V× lao ®éng trong c¸c ngµnh nµy ®îc c¬
5
giíi ho¸ cao, n¨ng suÊt lao ®éng cµng t¨ng lªn th× lao ®éng
tÊt yÕu cña x· héi cµng gi¶m, lao ®éng thÆng d - nguån gèc
giµu m¹nh cña ®Êt níc cµng nhiÒu. Tõ ®ã, cã vèn ®Çu t
sang c«ng nghiÖp nÆng. C¬ khÝ ho¸ c¸c ngµnh c«ng
nghiÖp, n«ng nghiÖp ®ßi hái ph¶i c¬ khÝ ho¸ t¬ng øng,
®ång bé c¸c ngµnh kÕt cÊu h¹ tÇng (giao th«ng vËn t¶i,
x©y dùng c¬ b¶n v.v..) vµ tÊt c¶ c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c.
b¶o ®¶m tÝnh t¬ng øng vµ ®ång bé trong viÖc c¬ khÝ ho¸
c¸c ngµnh, c¸c kh©u lµ ®iÒu kiÖn cho nÒn s¶n xuÊt x· héi
ph¸t triÓn thuËn lîi víi tèc ®é nhanh, ®ång thêi míi ph¸t huy
®îc hiÖu qu¶ cña chÝnh qu¸ tr×nh c¬ khÝ ho¸.
Sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa lµ x©y
dùng c¬ së vËt chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi. C¬ khÝ
ho¸ toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n lµ mét qu¸ tr×nh l©u
dµi, ph¶i ®îc thùc hiÖn tõng bíc, cã träng t©m, träng ®iÓm.
Trong bèi c¶nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ, do tr×nh ®é
lùc lîng s¶n xuÊt cña níc ta cßn thÊp, lao ®éng d thõa cßn
nhiÒu, vèn ®Çu t cßn h¹n chÕ, do ®ã §¶ng ta chñ tr¬ng:
- KÕt hîp nh÷ng bíc tiÕn tuÇn tù vÒ c«ng nghÖ víi viÖc
tranh thñ nh÷ng c¬ héi "®i t¾t', "®ãn ®Çu", h×nh thµnh
nh÷ng mòi nhän ph¸t triÓn theo tr×nh ®é tiªn tiÕn cña khoa
häc - c«ng nghÖ thÕ giíi.
- Møc ®é vµ tèc ®é tiÕn hµnh c¬ khÝ ho¸, trang bÞ l¹i
kü thuËt kh«ng gièng nhau gi÷a c¸c ngµnh, c¸c vïng, c¸c
kh©u trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Tuú theo ®iÒu kiÖn, yªu
cÇu vµ kh¶ n¨ng cña tõng thêi kú mµ lùa chän ngµnh, vïng,
kh©u cÇn u tiªn, lùa chän híng kü thuËt, c«ng nghÖ ph¸t
triÓn. Do ®ã, ë níc ta hiÖn nay cÇn gi¶i quyÕt ®óng ®¾n,
s¸ng t¹o c¸c mèi quan hÖ sau ®©y:
Mét lµ, quan hÖ gi÷a øng dông c«ng nghÖ hiÖn ®¹i vµ
c¶i tiÕn c«ng nghÖ hiÖn cã.
Thùc hiÖn c¬ cÊu c«ng nghÖ kÕt hîp nhiÒu tr×nh ®é,
khai th¸c tèi ®a n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ c«ng nghÖ hiÖn cã,
6
tranh thñ ®æi míi, hiÖn ®¹i ho¸ c«ng nghÖ, tríc hÕt ë
nh÷ng kh©u cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh trong viÖc n©ng cao
chÊt lîng s¶n phÈm, nhÊt lµ ®èi víi hµng xuÊt khÈu, nh÷ng
ngµnh t¸c ®éng trùc tiÕp tíi viÖc n©ng cao tr×nh ®é c«ng
nghÖ cña nhiÒu ngµnh kh¸c. KÕt hîp c«ng nghÖ truyÒn
thèng vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, u tiªn lo¹i c«ng nghÖ tèn Ýt
vèn, thu håi vèn nhanh, t¹o nhiÒu viÖc lµm, u tiªn øng dông
vµ ph¸t triÓn c¸c c«ng nghÖ tiªn tiÕn nh c«ng nghÖ th«ng
tin, sinh häc, chÕ t¹o, gia c«ng vËt liÖu...
Hai lµ, quan hÖ gi÷a ph¸t triÓn theo chiÒu réng vµ ph¸t
triÓn theo chiÒu s©u.
KÕt hîp ph¸t triÓn theo chiÒu réng vµ ph¸t triÓn theo
chiÒu s©u, b¶o ®¶m võa më réng x©y dùng c¬ së míi cÇn
thiÕt, võa n©ng cao vµ hiÖn ®¹i ho¸ c¸c c¬ së hiÖn cã. §Çu
t chiÒu s©u ®Ó khai th¸c tèi ®a n¨ng lùc hiÖn cã, thùc hiÖn
mèi quan hÖ nµy cµng vÒ sau cµng híng m¹nh vµo ph¸t
triÓn theo chiÒu s©u.
Ba lµ, mèi quan hÖ gi÷a c¸c lo¹i quy m« cña c¸c ®¬n
vÞ c¬ së.
KÕt hîp x©y dùng c¸c lo¹i quy m«. Trong ph¸t triÓn míi,
cÇn u tiªn quy m« võa vµ nhá, c«ng nghÖ tiªn tiÕn, thu håi
vèn nhanh, ®ång thêi chØ x©y dùng nh÷ng c«ng tr×nh quy
m« lín thËt cÇn thiÕt vµ cã hiÖu qu¶.
ViÖc x©y dùng c¬ së vËt chÊt - kü thuËt míi, thùc hiÖn
c¬ khÝ ho¸ c¸c ngµnh cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, ph¶i gi¶i
quyÕt ®ång bé nhiÒu vÊn ®Ò nh: x©y míi ph¶i ®i ®«i víi
qu¶n lý, sö dông ®Ó ph¸t huy hiÖu qu¶; kÕt hîp chÆt chÏ
gi÷a tæ chøc l¹i s¶n xuÊt víi ph©n c«ng lao ®éng trong tõng
®¬n vÞ kinh tÕ trong ph¹m vi toµn x· héi; gi÷a tæ chøc s¶n
xuÊt vµ ph¬ng thøc ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ ®îc c¬ khÝ
ho¸ víi c¬ chÕ qu¶n lý vµ hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch, ph¸p
luËt, gi÷a s¶n xuÊt c¬ giíi ho¸ víi kÕt cÊu h¹ tÇng s¶n xuÊt
vµ c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c liªn quan ®Õn s¶n xuÊt; gi÷a ®éi
7
ngò c¸n bé qu¶n lý, kinh doanh víi ®éi ngò c¸n bé khoa häc,
kü thuËt vµ c«ng nh©n lµnh nghÒ.
2. C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ x· héi chñ nghÜa
lµ qu¸ tr×nh t¹o lËp c¬ cÊu kinh tÕ míi
Sù ph¸t triÓn cña c¬ së vËt chÊt - kü thuËt trong tiÕn
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ g¾n liÒn mét c¸ch
h÷u c¬ víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ph©n c«ng lao ®éng x· héi;
qu¸ tr×nh h×nh thµnh c¸c ngµnh kinh tÕ trong thêi kú qu¸
®é lªn chñ nghÜa x· héi... C¸c ngµnh, c¸c vïng, c¸c thµnh
phÇn kinh tÕ tån t¹i vµ ho¹t ®éng trong tæng thÓ nÒn kinh
tÕ thèng nhÊt. Chóng cã mèi liªn hÖ tÊt yÕu kh¸ch quan díi
nh÷ng h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh, h×nh thµn
nªn c¬ cÊu cña toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n nh mét chØnh
thÓ.
Gi÷a c¸c ngµnh, c¸c vïng vµ gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh
tÕ cã c¸c mèi quan hÖ cã tÝnh c¬ cÊu, t¹o nªn hÖ thèng c¸c
c¬ cÊu nhá n»m trong c¬ cÊu cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. Nãi
c¸ch kh¸c, c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n lµ tæng thÓ c¸c c¬ cÊu
ngµnh, vïng vµ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ... Trong hÖ thèng c¸c
c¬ cÊu ®ã, c¬ cÊu ngµnh lµ quan träng nhÊt.
C¬ cÊu kinh tÕ hîp lý ®ßi hái nh÷ng ngµnh giao th«ng
vËn t¶i, x©y dùng c¬ b¶n vµ c¸c ngµnh trong lÜnh vùc ph©n
phèi, lu th«ng ph¸t triÓn t¬ng øng víi nã, ®ñ søc phôc vô
cho c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp ph¸t triÓn thuËn lîi.
X©y dùng c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n t¬ng øng víi c¬ së
vËt chÊt - kü thuËt hiÖn ®¹i cña chñ nghÜa x· héi lµ mét qu¸
tr×nh cÇn ®îc kÕ ho¹ch ho¸ víi chiÕn lîc cô thÓ, trªn c¬ së
®iÒu tra c¬ b¶n t×nh h×nh tµi nguyªn, khÝ hËu, thêi tiÕt,
thuû v¨n cña c¶ níc còng nh tõng vïng, tÝnh to¸n ®Çy ®ñ
c¸c mèi quan hÖ gi÷a kinh tÕ trong níc víi kinh tÕ ®èi ngo¹i,
gi÷a kinh tÕ víi quèc phßng, gi÷a tÝch luü vµ tiªu dïng, gi÷a
yªu cÇu vµ ®iÒu kiÖn thùc hiÖn v.v.. ChiÕn lîc ®ã sÏ ®îc bæ
sung vµ hoµn thiÖn dÇn dùa trªn nh÷ng ph¸t hiÖn míi vµ
8
nh÷ng biÕn ®æi míi vÒ c¸c nguån lùc bªn trong còng nh bªn
ngoµi.
Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ hoµn thiÖn c¬ cÊu cña toµn bé
nÒn kinh tÕ quèc d©n diÔn ra tõng bíc g¾n liÒn víi c¸c giai
®o¹n cña c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµ mçi bíc tiÕn cña
c¬ së vËt chÊt - kü thuËt. Nãi c¸ch kh¸c, sù chuyÓn dÞch c¬
cÊu kinh tÕ tõ l¹c hËu, quÌ quÆt, Ýt hiÖu qu¶ sang c¬ cÊu
hîp lý, tèi u, cã hiÖu qu¶ cao, g¾n liÒn víi c¸c bíc t¨ng trëng
c¬ së vËt chÊt - kü thuËt do qu¸ tr×n c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn
®¹i ho¸ t¹o ra. §¶ng ta cho r»ng, trong nh÷ng n¨m 90, viÖc
chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña níc ta ®îc tiÕn hµnh theo h-
íng: ph¸t triÓn n«ng - l©m - ng nghiÖp g¾n víi c«ng nghiÖp
chÕ biÕn lµ nhiÖm vô qu¸ tr×nh hµng ®Çu ®Ó æn ®Þnh
t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi; ®ång thêi, t¨ng tèc ®é vµ tû
träng cña c«ng nghiÖp, më réng kinh tÕ dÞch vô ®Ó huy
®éng triÖt ®Ó c¸c kh¶ n¨ng s¶n xuÊt hµng tiªu dïng vµ
hµng xuÊt khÈu; ®Èy m¹nh th¨m dß vµ khai th¸c, chÕ biÕn
dÇu khÝ vµ mét sè lo¹i kho¸ng s¶n; ph¸t triÓn cã chän lùa
mét sè ngµnh c«ng nghiÖp t liÖu s¶n xuÊt kh¸c vµ c¸c c¬ së
thuéc kÕt cÊu h¹ tÇng, trong ®ã u tiªn ph¸t triÓn ®iÖn, giao
th«ng, thuû lîi vµ th«ng tin liªn l¹c. Thùc hiÖn chuyªn m«n
ho¸ vµ liªn kÕt kinh tÕ gi÷a c¸c vïng, c¸c ®Þa ph¬ng. X©y
dùng c¸c trung t©m kinh tÕ cña vïng, ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn liªn
kÕt c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, thµnh thÞ víi n«ng th«n,
ph¸t triÓn giao lu hµng ho¸.
Nh vËy, xÐt vÒ c¬ cÊu ngµnh vµ c¸c lÜnh vùc kinh tÕ,
néi dung c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ trong thËp kû 90 lµ
x©y dùng mét c¬ cÊu kinh tÕ ®a d¹ng:
- Ph¸t triÓn n«ng - l©m - ng nghiÖp g¾n víi c«ng
nghiÖp chÕ biÕn; ph¸t triÓn toµn diÖn kinh tÕ n«ng th«n
cïng víi x©y dùng n«ng th«n míi, nh»m khai th¸c mäi tiÒm
n¨ng vÒ lao ®éng, ®Êt ®ai vµ c¸c nguån tµi nguyªn kh¸c
®Ó ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng trong níc vµ xuÊt khÈu.
9
- Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng tiªu dïng vµ
hµng xuÊt khÈu trªn c¬ së ph¸t huy kh¶ n¨ng cña c¸c thµnh
phÇn kinh tÕ víi nhiÒu h×nh thøc, quy m« vµ c«ng nghÖ
thÝch hîp.
- X©y dùng cã chän läc mét sè c¬ së c«ng nghiÖp nÆng
trong nh÷ng ngµnh träng yÕu mµ nhu cÇu ®ßi hái bøc b¸ch
vµ cã ®iÒu kiÖn vÒ vèn, c«ng nghÖ, thÞ trêng ®Ó ph¸t huy
t¸c dông nhanh vµ cã hiÖu qu¶.
- Ph¸t triÓn kinh tÕ dÞch vô: më réng th¬ng nghiÖp, du
lÞch vµ dÞch vô ë c¶ thµnh thÞ, n«ng th«n, ®Èy m¹nh c¸c
ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i kh¸c.
- X©y dùng vµ ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng: c¶i t¹o, më
réng, n©ng cÊp, x©y dùng míi cã träng ®iÓm kÕt cÊu h¹
tÇng kinh tÕ ë nh÷ng kh©u ¸ch t¾c nhÊt, ®ang c¶n trë sù
ph¸t triÓn. Coi träng x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng x· héi ë c¶
n«ng th«n vµ thµnh thÞ.
VÒ quan hÖ gi÷a c¸c vïng vµ c¸c ®Þa bµn quan träng:
- §ång b»ng gi÷ vÞ trÝ quan träng hµng ®Çu trong viÖc
s¶n xuÊt l¬ng thùc, thùc phÈm, c©y c«ng nghiÖp ng¾n
ngµy, c©y ¨n qu¶, ch¨n nu«i, ph¸t triÓn c«ng nghiÖp n«ng
th«n vµ më mang dÞch vô. §ång b»ng s«ng Cöu Long vµ
§ång b»ng s«ng Hång tËp trung søc ph¸t triÓn l¬ng thùc,
thùc phÈm.
- Trung du, miÒn nói vµ T©y Nguyªn chuyÓn m¹nh sang
kinh tÕ hµng ho¸, ph¸t huy thÕ m¹nh vÒ l©m nghiÖp, c©y
c«ng nghiÖp dµi ngµy, ch¨n nu«i ®¹i gia sóc, kho¸ng s¶n.
H×nh thµnh c¸c vïng nguyªn liÖu tËp trung vµ chuyªn canh
g¾n víi c«ng nghiÖp chÕ biÕn. Khai th¸c ®i ®«i víi b¶o vÖ,
t¸i t¹o nguån tµi nguyªn, b¶o vÖ m«i trêng. H×nh thµnh c¸c
trung t©m c«ng, th¬ng nghiÖp vµ ®« thÞ g¾n víi c¸c tæ hîp
kinh tÕ l·nh thæ.
10
- Vïng biÓn híng vµo khai th¸c, nu«i trång vµ chÕ biÕn
thuû s¶n, khai th¸c vµ chÕ biÕn dÇu khÝ vµ c¸c sa kho¸ng,
ph¸t triÓn c¸c ngµnh vµ s¶n xuÊt dÞch vô vÒ hµng h¶i, më
mang du lÞch. Khai th¸c c¸c tiÒm n¨ng kinh tÕ biÓn, ph¸t
triÓn kinh tÕ ë h¶i ®¶o.
- C¸c thµnh phè, thÞ x·, thÞ trÊn lµ nh÷ng trung t©m
kinh tÕ vµ v¨n ho¸, chñ yÕu lµ trung t©m c«ng nghiÖp vµ
th¬ng m¹i trªn tõng vïng lín, nhá. Ph¬ng híng ph¸t triÓn ®«
thÞ lµ: ph¸t triÓn m¹nh c«ng nghiÖp, dÞch vô ë ®« thÞ cã
c¬ cÊu phï hîp víi vÞ trÝ, ®Æc ®iÓm cña mçi vïng nh»m gi¶i
quyÕt viÖc lµm, t¨ng nhanh s¶n phÈm x· héi, lµm h¹t nh©n
cho sù ph¸t triÓn cña toµn vïng vµ c¶ níc. C¶i t¹o, më réng,
n©ng cÊp c¸c ®« thÞ hiÖn cã, ph¸t triÓn m¹ng líi ®« thÞ
nhá, kh«ng tËp trung qu¸ ®«ng d©n c vµo c¸c thµnh phè lín.
Mét sè ®Þa bµn cã vÞ trÝ quan träng ®èi víi tõng vïng lín
vµ ®èi víi c¶ níc (Hµ Néi, H¶i Phßng, Qu¶ng Ninh, thµnh phè
Hå ChÝ Minh, Biªn Hoµ, Vòng Tµu - C«n §¶o, §µ N½ng...) thu
hót ®Çu t trong níc vµ níc ngoµi ®Ó ph¸t huy m¹nh mÏ vai
trß trung t©m kinh tÕ, v¨n ho¸, khoa häc - kü thuËt, ®Çu
mèi ph¸t triÓn kinh tÕ ®èi ngo¹i... H×nh thµnh trªn c¸c ®Þa
bµn nµy mét sè khu cã quy chÕ ®Æc biÖt vÒ hµnh chÝnh -
kinh tÕ thuËn lîi cho ®Çu t vµ lµm t¨ng hµng xuÊt khÈu vµ
bu«n b¸n víi níc ngoµi.
C¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n cßn ph¶i tr¶i qua nhiÒu bíc
chuyÓn dÞch, thay ®æi vÞ trÝ, vai trß cña tõng ngµnh vµ c¸c
quan hÖ tû lÖ gi÷a c¸c ngµnh nh»m ®¹t ®îc yªu cÇu khai
th¸c tèi ®a vµ sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc bªn trong
vµ nguån lùc bªn ngoµi, t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm hµng ho¸ cho
x· héi, ®ång thêi chuÈn bÞ c¸c ®iÒu kiÖn cho bíc chuyÓn
dÞch c¬ cÊu tiÕp theo, theo híng "h×nh thµnh vÒ c¬ b¶n
nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp víi c¬ cÊu kinh tÕ c«ng - n«ng
nghiÖp - dÞch vô g¾n víi ph©n c«ng vµ hîp t¸c quèc tÕ ngµy
cµng s©u réng".
11
§¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII cña §¶ng ®·
kh¼ng ®Þnh l¹i: "Néi dung c¬ b¶n cña c«ng nghiÖp ho¸,
hiÖn ®¹i ho¸ trong nh÷ng n¨m cßn l¹i cña thËp kû 90 lµ:
§Æc biÖt coi träng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ n«ng
nghiÖp vµ n«ng th«n; ph¸t triÓn toµn diÖn n«ng, l©m, thuû
s¶n; ph¸t triÓn c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng tiªu dïng vµ hµng
xuÊt khÈu. N©ng cÊp, c¶i t¹o, më réng vµ x©y dùng míi cã
träng ®iÓm kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ, tríc hÕt ë nh÷ng kh©u
¸ch t¾c vµ yÕu kÐm nhÊt ®ang c¶n trë sù ph¸t triÓn. X©y
dùng cã chän läc mét sè c¬ së c«ng nghiÖp nÆng träng yÕu
vµ hÕt søc cÊp thiÕt, cã ®iÒu kiÖn vÒ vèn, c«ng nghÖ, thÞ
trêng, ph¸t huy t¸c dông nhanh vµ cã hiÖu qu¶ cao. Më réng
th¬ng nghiÖp, du lÞch, dÞch vô. §Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ ®èi ngo¹i. H×nh thµnh dÇn mét sè ngµnh mòi nhän
nh chÕ biÕn n«ng, l©m, thuû s¶n, khai th¸c vµ chÕ biÕn
dÇu khÝ, mét sè ngµnh c¬ khÝ chÕ t¹o, c«ng nghiÖp ®iÖn tö
vµ c«ng nghÖ th«ng tin, du lÞch. Ph¸t triÓn m¹nh sù nghiÖp
gi¸o dôc vµ ®µo t¹o, khoa häc vµ c«ng nghÖ".
III. Nh÷ng tiÒn ®Ò vµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó thùc hiÖn
qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ x· héi chñ nghÜa
C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ x· héi chñ nghÜa lµ sù
nghiÖp to lín, ®ßi hái mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh vÒ khoa häc
- c«ng nghÖ còng nh vÒ kinh tÕ, x· héi. V× vËy, ph¶i cã
nh÷ng tiÒn ®Ò vµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt b¶o ®¶m triÓn khai
thuËn lîi vµ thùc hiÖn thµnh c«ng sù nghiÖp to lín nµy, cô
thÓ lµ:
1. Ph¶i cã sù æn ®Þnh vÒ chÝnh trÞ - x· héi.
Muèn ph¸t triÓn kinh tÕ, muèn tiÕn hµnh c«ng nghiÖp
ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, tríc hÕt ph¶i cã m«i trêng chÝnh trÞ - x·
héi æn ®Þnh. Nh©n d©n ta díi sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®ang
®æi míi hÖ thèng chÝnh trÞ nh»m cñng cè nhµ níc cña d©n,
do d©n vµ v× d©n, thùc hiÖn d©n chñ réng r·i, n©ng cao
n¨ng lùc l·nh ®¹o cña §¶ng, x©y dùng c¬ng lÜnh, chiÕn lîc
12
æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. §©y lµ tiÒn ®Ò
chÝnh trÞ bªn trong cho c«ng nghiÖp ho¸.
- M«i trêng quèc vµ xu híng ph¸t triÓn míi cña thÕ giíi
còng t¹o ra tiÒn ®Ò bªn ngoµi thuËn lîi cho qu¸ tr×nh c«ng
nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë níc ta. Tríc hÕt, ®ã lµ m«i trêng
hoµ b×nh víi xu híng hoµ ho·n vµ hîp t¸c quèc tÕ cho phÐp
ta më réng quan hÖ b¹n bÌ vµ hîp t¸c víi nhiÒu níc, nh»m
tranh thñ sù viÖn trî, gióp ®ì ®a ph¬ng cña quèc tÕ. Xu híng
quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ thÕ giíi t¹o ®iÒu kiÖn vµ thêi
c¬ cho nh÷ng níc kÐm ph¸t triÓn, trong ®ã cã ViÖt Nam cã
thÓ sö dông khoa häc, c«ng nghÖ míi, nguån vèn cña c¸c níc
giµu vµo sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ b»ng
c¸ch tham gia vµo sù ph©n c«ng vµ hîp t¸c quèc tÕ. Sù lín
m¹nh cña c¸c lùc lîng ®Êu tranh cho hoµ b×nh, d©n chñ vµ
tiÕn bé, sù thøc tØnh cña nh©n lo¹i vÒ mét thÕ giíi míi còng
lµ hoµn c¶nh thuËn lîi cho c¸c níc kÐm ph¸t triÓn ®Èy nhanh
c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, ph¸t triÓn kinh tÕ. Vµi chôc
n¨m qua, mét sè níc ®· biÕt vËn dông hoµn c¶nh vµ tiÒn ®Ò
quèc tÕ ®Èy nhanh qu¸ tr×nh nµy trong thêi gian ng¾n, tõ
mét níc l¹c hËu kÐm ph¸t triÓn trë thµnh níc c«ng nghiÖp.
Héi nghÞ ®¹i biÓu toµn quèc gi÷a nhiÖm kú kho¸ VII ®·
kh¼ng ®Þnh: "nh÷ng thµnh tùu quan träng ®· vµ ®ang t¹o
ra nh÷ng tiÒn ®Ò ®a ®Êt níc chuyÓn dÇn sang mét thêi kú
ph¸t triÓn míi"1, thêi kú ®Èy tíi mét bíc c«ng nghiÖp ho¸,
hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. Nh÷ng tiÒn ®Ò Êy bao gåm mét lo¹t
nh©n tè c¶ vÒ thÕ vµ lùc, c¶ vÒ chÊt vµ tinh thÇn, vÒ kinh
tÕ, chÝnh trÞ, x· héi vµ v¨n ho¸, trong níc vµ níc ngoµi.
2. TÝch luü vèn
TÝch luü vèn lµ ®iÒu kiÖn cã tÇm quan träng nhÊt.
Cã hai nguån kh¶ n¨ng ®Ó tÝch luü vèn
Mét lµ, tÝch luü vèn tõ néi bé nÒn kinh tÕ quèc d©n.
13
Hai lµ, tÝch luü vèn dùa vµo sù viÖn trî vµ ®i vay níc
ngoµi vµ c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ.
Trong hai nguån ®ã, nguån tÝch luü tõ néi bé nÒn kinh
tÕ quèc d©n, xÐt vÒ l©u dµi, lµ nguån chñ yÕu. Song,
nguån vèn tõ bªn ngoµi còng rÊt quan träng, nhÊt lµ trong
chÆng ®êng ®Çu cña thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi.
TÝch luü vèn tõ néi bé nÒn kinh tÕ quèc d©n ®îc thùc
hiÖn trªn c¬ së hiÖu qu¶ s¶n xuÊt: nguån cña nã lµ lao
®éng thÆng d cña ngêi lao ®éng thuéc tÊt c¶ c¸c thµnh
phÇn kinh tÕ tån t¹i trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x·
héi.
Con ®êng c¬ b¶n ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tÝch luü vèn
trong níc lµ t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng x· héi trªn c¬ së øng
dông tiÕn bé khoa häc - kü thuËt, c«ng nghÖ míi, hîp lý ho¸
s¶n xuÊt, xo¸ bá c¬ chÕ kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý cò,
chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ trêng cã sù qu¶n lý cña Nhµ níc.
ë níc ta hiÖn nay, ®Ó t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng x· héi,
t¹o ra nguån vèn cho tÝch luü, tríc hÕt vµ chñ yÕu lµ ph¶i
khai th¸c vµ sö dông tèt quü lao ®éng, tËp trung søc ph¸t
triÓn n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp hµng tiªu dïng vµ s¶n xuÊt
hµng xuÊt khÈu; ®Èy m¹nh mét sè ngµnh c«ng nghiÖp khai
th¸c; ph¸t huy n¨ng lùc cña c«ng nghiÖp hiÖn cã vµ x©y
dùng míi nh÷ng c¬ së cÇn thiÕt, trùc tiÕp phôc vô chiÕn lîc
ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ®· ho¹ch ®Þnh; tÝch cùc thùc
hiÖn cã hiÖu qu¶ cuéc ®Êu tranh chèng tham nhòng, chèng
xa hoa, l·ng phÝ, triÖt ®Ó thùc hµnh tiÕt kiÖm s¶n xuÊt vµ
tiªu dïng. Cïng víi viÖc t¹o ra vèn, vÊn ®Ò quan träng lµ ph¶i
cã ph¬ng thøc huy ®éng, sö dông vµ qu¶n lý tèi u, ®em l¹i
hiÖu qu¶ cao, lµm cho tÝch luü trë thµnh tÝch luü kÐp.
3. X©y dùng ®éi ngò c¸n bé vµ c«ng nh©n
14
C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®ßi hái ph¶i cã mét ®éi
ngò c¸n bé, c«ng nh©n ®ñ vÒ sè lîng vµ chÊt lîng b¶o ®¶m
cho viÖc tæ chøc, triÓn khai vµ thùc hiÖn thµnh c«ng nh÷ng
chñ tr¬ng, biÖn ph¸p x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ.
C¬ cÊu ®éi ngò nµy ph¶i ®ång bé, bao gåm c¸n bé khoa
häc tù nhiªn, khoa häc x· héi, khoa häc - kü thuËt, c¸n bé
qu¶n lý, c¸n bé nghiÖp vô kinh tÕ, c¸n bé trong c¸c ngµnh
kinh doanh, c«ng nh©n kü thuËt... Nh÷ng c¸n bé vµ c«ng
nh©n nµy ph¶i giái vÒ chuyªn m«n, trung thµnh víi môc tiªu
x· héi chñ nghÜa, tËn tuþ phÊn ®Êu gãp phÇn cho d©n giµu
níc m¹nh.
ViÖc x©y dùng ®éi ngò c¸n bé vµ c«ng nh©n ph¶i tiÕn
hµnh víi tèc ®é vµ quy m« thÝch hîp, ®¸p øng yªu cÇu cña
mçi thêi kú trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸. §i ®«i víi viÖc
®µo t¹o, båi dìng, bè trÝ vµ sö dông tèt ®éi ngò c¸n bé,
c«ng nh©n, ph¸t huy ®Çy ®ñ kh¶ n¨ng, së trêng vµ nhiÖt
t×nh lao ®éng s¸ng t¹o cña hä ®Ó t¹o ra n¨ng suÊt, chÊt l-
îng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, ®ãng gãp xøng ®¸ng vµo sù
nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc.
4. §iÒu tra c¬ b¶n, n¾m v÷ng tµi nguyªn vµ t×nh
h×nh kinh tÕ - x· héi
§©y lµ mét trong nh÷ng c¨n cø rÊt quan träng ®Ó ho¹ch
®Þnh chiÕn lîc, chñ tr¬ng, biÖn ph¸p x©y dùng vµ ph¸t
triÓn n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp vµ c¸c ngµnh cña nÒn kinh
tÕ quèc d©n. Do ®ã, c«ng t¸c ®iÒu tra c¬ b¶n, n¾m v÷ng
tµi nguyªn vµ t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi cña ®Êt níc vÉn
ph¶i ®i tríc nhiÒu bíc, ph¶i ®¹t chÊt lîng cao, b¶o ®¶m
chÝnh x¸c, cô thÓ, kÞp thêi... ®Ó ho¹ch ®Þnh ®óng vµ triÓn
khai tèt sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ níc nhµ.
5. §Èy m¹nh c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc - c«ng
nghÖ vµ øng dông c«ng nghÖ míi
15
C«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc - kü thuËt vµ c«ng nghÖ
cÇn ®îc xóc tiÕn m¹nh mÏ nh»m v¹ch ra ph¬ng híng chÝnh
x¸c cho viÖc t×m tßi, lùa chän vµ øng dông nh÷ng thµnh tùu
cña c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ, x©y dùng c¬ së vËt
chÊt - kü thuËt cña chñ nghÜa x· héi.
Khoa häc bao gåm khoa häc tù nhiªn, khoa häc x· héi,
khoa häc - kü thuËt vµ c«ng nghÖ..., ph¶i b¶o ®¶m c¬ së
khoa häc cho c¸c quyÕt ®Þnh quan träng cña c¸ cÊp l·nh
®¹o, qu¶n lý, lµ c«ng cô chñ yÕu ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt,
chÊt lîng, hiÖu qu¶ cña mäi ho¹t ®éng kinh tÕ - x· héi. Trong
viÖc ph¸t triÓn nghiªn cøu khoa häc - c«ng nghÖ hiÖn nay,
cÇn chó träng nghiªn cøu øng dông nh÷ng c«ng nghÖ thÝch
hîp víi ®iÒu kiÖn cña níc ta, ®ång thêi nghiªn cøu øng dông
cã träng ®iÓm mét sè c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, h×nh thµnh
nh÷ng ngµnh míi víi c«ng nghÖ cao nh c«ng nghiÖp dÇu khÝ,
ho¸ dÇu, ®iÖn tö, tin häc, sinh häc, vËt liÖu míi, c«ng nghÖ
gia c«ng chÕ biÕn tiªn tiÕn.
6. Më réng quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i
TiÕn hµnh qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ë c¸c níc kinh tÕ
kÐm ph¸t triÓn lµ nhiÖm vô v« cïng khã kh¨n, gian khæ, xÐt
vÒ mÆt t¹o ra c¸c tiÒn ®Ò còng nh mÆt triÓn khai nã trong
thùc tÕ.
Ngµy nay, cuéc c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ hiÖn
®¹i vµ xu híng quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ ngµy cµng s©u
réng, ®· vµ ®ang t¹o ra mèi liªn hÖ vµ sù phô thuéc lÉn
nhau gi÷a c¸c nÒn kinh tÕ d©n téc; ®ång thêi, còng t¹o ra
kh¶ n¨ng vµ ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c níc tham gia vµo ph©n c«ng
hîp t¸c quèc tÕ. §Æc ®iÓm ®ã cña thêi ®¹i cho phÐp c¸c níc
chËm ph¸t triÓn më réng c¸c quan hÖ kinh tÕ víi níc ngoµi
®Ó tranh thñ vèn, kü thuËt, kinh nghiÖm tæ chøc qu¶n lý,
®µo t¹o c¸n bé, c«ng nh©n... th«ng qua viÖc ®a ph¬ng ho¸
c¸c quan hÖ, vµ ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc ho¹t ®éng kinh
tÕ ®èi ngo¹i trªn nguyªn t¾c b×nh ®¼ng cïng cã lîi. Cã thÓ
16
nãi, biÕt khai th¸c vµ sö dông khÐo lÐo c¸c nguån lùc bªn
ngoµi ®Ó huy ®éng tèi ®a mäi nguån lùc vµ lîi thÕ bªn
trong sÏ t¹o ra c¸c tiÒn ®Ò cÇn thiÕt còng nh c¸c ®iÒu kiÖn
cã liªn quan ®Ó ®Èy nhanh qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸,
hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. Song, vÊn ®Ò hÕt søc quan träng lµ
ph¶i võa tranh thñ, võa sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc
bªn ngoµi, v× c¸c nguån lùc nµy cã nhiÒu hay Ýt tuú thuéc
vµo sù hÊp thô bªn trong. Do ®ã, tù lùc tù cêng, chuÈn bÞ
tèt c¸c ®iÒu kiÖn vÒ mäi mÆt ë trong níc lµ yªu cÇu c¬ b¶n
®Ó thu hót vµ sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc bªn ngoµi.
17
PhÇn II
Chi ng©n s¸ch nhµ níc vµ vai trß cña nã ®èi víi sù
nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸
I. Chi ng©n s¸ch nhµ níc vµ vÊn ®Ò béi chi ng©n s¸ch
nhµ níc
1. Kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm vµ néi dung kinh tÕ cña
chi ng©n s¸ch
nhµ níc.
Chi ng©n s¸ch nhµ níc thÓ hiÖn c¸c quan hÖ tiÒn tÖ
h×nh thµnh trong qu¸ tr×nh ph©n phèi vµ sö dông quü
ng©n s¸ch nhµ níc nh»m trang tr¶i cho c¸c chi phÝ bé m¸y
nhµ níc vµ thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kinh tÕ - x· héi mµ nhµ
níc ®¶m nhËn theo nh÷ng nguyªn t¾c nhÊt ®Þnh.
Chi ng©n s¸ch nhµ níc lµ sù phèi hîp gi÷a hai qu¸ tr×nh
ph©n phèi vµ sö dông quü ng©n s¸ch nhµ níc.
Qu¸ tr×nh ph©n phèi lµ qu¸ tr×nh cÊp ph¸t kinh phÝ tõ
ng©n s¸ch nhµ níc ®Ó h×nh thµnh c¸c lo¹i quü tríc khi ®a
vµo sö dông.
Qu¸ tr×nh sö dông lµ qu¸ tr×nh trùc tiÕp chi dïng kho¶n
tiÒn cÊp ph¸t tõ ng©n s¸ch nhµ níc kh«ng tr¶i qua viÖc
h×nh thµnh c¸c lo¹i quü tríc khi ®a vµo sö dông. VÝ dô viÖc
chi dïng quü ng©n s¸ch nhµ níc cho ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n,
hoÆc c¸c ch¬ng tr×nh kinh tÕ cã môc tiªu.
ViÖc ph©n biÖt hai qu¸ tr×nh nµy trong chi tiªu ng©n
s¸ch nhµ níc cã ý nghÜa quan träng trong qu¶n lý ng©n s¸ch
nhµ níc.
Mçi mét chÕ ®é x· héi, mçi mét giai ®o¹n lÞch sö, chi
ng©n s¸ch nhµ níc cã nh÷ng néi dung c¬ cÊu kh¸c nhau,
song chóng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chung. Cã thÓ kh¸i qu¸t
18
nh÷ng ®Æc ®iÓm chung ®ã trªn nh÷ng khÝa c¹nh chñ yÕu
sau ®©y:
- Chi ng©n s¸ch nhµ níc g¾n chÆt víi bé m¸y nhµ níc vµ
nh÷ng nhiÖm vô kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi mµ nhµ níc ®¶m
®¬ng tríc mçi quèc gia. Nhµ níc víi bé m¸y cµng lín, ®¶m ®-
¬ng nhiÒu nhiÖm vô th× møc ®é, ph¹m vi chi cña ng©n
s¸ch nhµ níc cµng lín.
- C¬ quan quyÒn lùc cao nhÊt cña nhµ níc lµ chñ thÓ duy
nhÊt quyÕt ®Þnh c¬ cÊu, néi dung, møc ®é c¸c kho¶n chi
cña ng©n s¸ch nhµ níc. Bëi v× c¬ quan ®ã quyÕt ®Þnh c¸c
nhiÖm vô kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi cña quèc gia, c¬ quan
®ã thÓ hiÖn ý chÝ, nguyÖn väng cña mét d©n téc. NhËn
thøc ®Çy ®ñ ®Æc ®iÓm nµy cã ý nghÜa quan träng trong
viÖc ®iÒu hµnh c¸c kho¶n chi cña ng©n s¸ch nhµ níc, tr¸nh
sù ph©n t¸n quyÒn lùc trong ®iÒu hµnh ng©n s¸ch nhµ níc.
- Th«ng thêng c¸c kho¶n chi cña ng©n s¸ch nhµ níc ®îc
xem xÐt hiÖu qu¶ trªn tÇm vÜ m«. §iÒu ®ã cã nghÜa r»ng
hiÖu qu¶ cña c¸c kho¶n chi ng©n s¸ch nhµ níc ph¶i ®îc xem
xÐt toµn diÖn dùa vµo viÖc hoµn thµnh c¸c môc tiªu kinh tÕ
- x· héi mµ c¸c kho¶n chi ng©n s¸ch ®¶m nhiÖm. Do ®ã,
kh¶ n¨ng dïng c¸c chØ tiªu ®Þnh lîng ®Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶
cña c¸c kho¶n chi ng©n s¸ch nhµ níc gÆp ph¶i khã kh¨n vµ
kh«ng toµn diÖn.
- C¸c kho¶n chi cña ng©n s¸ch nhµ níc mang tÝnh chÊt
kh«ng hoµn tr¶ trùc tiÕp. TÝnh kh«ng hoµn tr¶ trùc tiÕp thÓ
hiÖn ë chç kh«ng ph¶i mäi kho¶n thu víi møc ®é vµ sè lîng
cña nh÷ng ®Þa chØ cô thÓ ®Òu ®îc hoµn l¹i díi c¸c kho¶n
chi cña ng©n s¸ch nhµ níc. §iÒu nµy ®îc quyÕt ®Þnh bëi
nh÷ng chøc n¨ng tæng hîp vÒ kinh tÕ, x· héi cña nhµ níc. Tõ
tÝnh chÊt nµy nã ph©n biÖt c¸c kho¶n chi ng©n s¸ch nhµ n-
íc víi c¸c kho¶n tÝn dông.
- C¸c kho¶n chi cña ng©n s¸ch nhµ níc ®îc g¾n chÆt víi
sù vËn ®éng cña c¸c ph¹m trï gi¸ trÞ kh¸c nh tiÒn l¬ng, gi¸
19
c¶, l·i suÊt, tû gi¸ hèi ®o¸i, vµ nãi chung lµ ph¹m trï thuéc
lÜnh vùc tiÒn tÖ.
NhËn thøc râ mèi quan hÖ nµy cã ý nghÜa quan träng
trong viÖc kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a chÝnh s¸ch ng©n s¸ch víi
chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, chÝnh s¸ch thu nhËp trong qu¸ tr×nh
thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña kinh tÕ vÜ m« (t¨ng trëng, c«ng
¨n viÖc lµm, æn ®Þnh gi¸ c¶, c©n b»ng c¸n c©n thanh
to¸n).
§Ó ®¸nh gi¸ tÝnh tÝch cùc, tiÕn bé cña ng©n s¸ch cña
mét níc ngêi ta thêng xem xÐt ®Õn c¬ cÊu néi dung thu chi
cña nã.
Néi dung, c¬ cÊu c¸c kho¶n chi cña ng©n s¸ch nhµ níc lµ
sù ph¶n ¸nh nh÷ng nhiÖm vô kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi cña
nhµ níc trong tõng giai ®o¹n lÞch sö.
Néi dung, c¬ cÊu chi ng©n s¸ch nhµ níc ®èi víi mçi quèc
gia trong tõng giai ®o¹n lÞch sö chÞu sù chi phèi cña nhiÒu
nh©n tè kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi.
- ChÕ ®é x· héi lµ nh©n tè c¬ b¶n ¶nh hëng quyÕt
®Þnh ®Õn néi dung c¬ cÊu chi ng©n s¸ch nhµ níc. ChÕ ®é
x· héi quyÕt ®Þnh ®Õn b¶n chÊt vµ nhiÖm vô kinh tÕ - x·
héi cña nhµ níc. Nhµ níc lµ chñ thÓ cña chi ng©n s¸ch nhµ n-
íc, v× thÕ lÏ ®¬ng nhiªn néi dung c¬ cÊu chi ng©n s¸ch nhµ
níc chÞu sù rµng buéc cña chÕ ®é x· héi. Nh×n vµo néi dung
c¬ cÊu chi cña ng©n s¸ch nhµ níc trªn mét khÝa c¹nh nµo
®ã cã thÓ cho ta mét ý niÖm râ nÐt vÒ b¶n chÊt cña x· héi
®ã.
- Nh©n tè thø hai ¶nh hëng ®Õn néi dung c¬ cÊu chi
ng©n s¸ch nhµ níc lµ sù ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt. Sù
ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt võa t¹o kh¶ n¨ng vµ ®iÒu
kiÖn cho viÖc h×nh thµnh néi dung c¬ cÊu chi mét c¸ch hîp
lý, võa ®Æt ra yªu cÇu thay ®æi néi dung c¬ cÊu chi trong
tõng thêi kú nhÊt ®Þnh.
20