Chế định trách nhiệm hình sự theo luật hình sự việt nam

  • 215 trang
  • file .doc
1
Më ®Çu
1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi
Tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ mét trong nh÷ng chÕ ®Þnh
c¬ b¶n, trung t©m vµ quan träng nhÊt cña luËt h×nh sù
ViÖt Nam. TÝnh chÊt vµ møc ®é thÓ hiÖn cña c¸c nguyªn
t¾c c¬ b¶n cña luËt h×nh sù ViÖt Nam nh ph¸p chÕ, nh©n
®¹o, d©n chñ x· héi chñ nghÜa... phô thuéc chñ yÕu vµo
viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tr¸ch nhiÖm h×nh sù.
Bé luËt h×nh sù n¨m 1999, kÕ thõa vµ ph¸t triÓn Bé
luËt h×nh sù n¨m 1985, lµ bíc ph¸t triÓn míi trong viÖc
gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tr¸ch nhiÖm h×nh sù trong luËt h×nh
sù níc ta. NhiÒu quy ph¹m cña chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm
h×nh sù ®· ®îc söa ®æi, bæ sung cho phï hîp víi thùc
tiÔn, t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c c¬ quan ¸p dông ph¸p luËt
®Êu tranh phßng, chèng téi ph¹m cã hiÖu qu¶. Tuy nhiªn,
mét sè quy ph¹m cña chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù
trong Bé luËt h×nh sù hiÖn hµnh, ë c¸c møc ®é kh¸c
nhau, vÉn béc lé nh÷ng h¹n chÕ, thiÕu sãt nhÊt ®Þnh.
MÆt kh¸c, c«ng t¸c gi¶i thÝch, híng dÉn ¸p dông ph¸p luËt
h×nh sù trong thêi gian qua cha ®îc quan t©m ®óng møc
nªn mét sè quy ph¹m ph¸p luËt h×nh sù, trong ®ã cã c¸c
quy ph¹m cña chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù, cßn cã
nh÷ng nhËn thøc kh«ng thèng nhÊt, g©y khã kh¨n cho
viÖc ¸p dông ph¸p luËt trong ho¹t ®éng thùc tiÔn.
Thêi gian qua ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ
nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm
2
h×nh sù cña c¸c t¸c gi¶ trong vµ ngoµi níc. Tuy nhiªn, cho
®Õn nay, nhiÒu néi dung cña chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh
sù cßn cã nh÷ng nhËn thøc kh¸c nhau. MÆt kh¸c, cïng víi
sù ph¸t triÓn trªn c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi
cña ®Êt níc, nhiÒu vÊn ®Ò cña luËt h×nh sù, trong ®ã cã
vÊn ®Ò tr¸ch nhiÖm h×nh sù, còng lu«n vËn ®éng vµ
ph¸t triÓn ®ßi hái ph¶i ®îc tiÕp tôc nghiªn cøu, gi¶i quyÕt.
Tríc t×nh h×nh ®ã, viÖc nghiªn cøu mét c¸ch cã hÖ
thèng nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn liªn quan ®Õn
chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù, trªn c¬ së ®ã ®a ra
nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó tiÕp tôc hoµn thiÖn Bé luËt h×nh sù
hiÖn hµnh vµ gi¶i quyÕt nh÷ng víng m¾c cña thùc tiÔn ¸p
dông ph¸p luËt h×nh sù lµ viÖc lµm cÇn thiÕt, kh«ng
nh÷ng cã ý nghÜa quan träng vÒ mÆt lý luËn, mµ cßn cã ý
nghÜa c¶ vÒ thùc tiÔn trong giai ®o¹n hiÖn nay ë níc ta.
TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu trªn ®©y lµ lý do luËn chøng ®Ó
chóng t«i lùa chän vÊn ®Ò "ChÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm
h×nh sù theo luËt h×nh sù ViÖt Nam" lµm ®Ò tµi
nghiªn cøu khoa häc cho luËn ¸n tiÕn sÜ cña m×nh.
2. T×nh h×nh nghiªn cøu
Tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò
c¬ b¶n, phong phó vµ phøc t¹p cña luËt h×nh sù nªn tõ tríc
®Õn nay lu«n ®îc c¸c nhµ luËt h×nh sù trªn thÕ giíi vµ
trong níc quan t©m.
ë Liªn X« tríc ®©y ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc
nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò tr¸ch nhiÖm h×nh sù, ®iÓn h×nh
lµ c¸c c«ng tr×nh: "Tr¸ch nhiÖm h×nh sù vµ c¬ së cña
tr¸ch nhiÖm h×nh sù trong luËt h×nh sù X« viÕt" (1963)
3
cña Brainhin Ia. M; "Nh©n th©n ngêi ph¹m téi vµ tr¸ch
nhiÖm h×nh sù" (1968) cña Lªikina N. X; "Tr¸ch nhiÖm
h×nh sù vµ cÊu thµnh téi ph¹m" (1974) cña Karpusin M. P.,
Kurlian®xki V. I; "Tr¸ch nhiÖm h×nh sù vµ h×nh ph¹t"
(1976) cña Bagri-Sakhmat«v L. V; "Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn
cña tr¸ch nhiÖm h×nh sù" (1982) cña Xantal«v A. I. v.v...
ë níc ta, cho ®Õn nay ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh
nghiªn cøu vÒ c¸c néi dung liªn quan ®Õn chÕ ®Þnh tr¸ch
nhiÖm h×nh sù. §¸ng chó ý lµ nh÷ng c«ng tr×nh sau:
- Hoµn thiÖn c¸c quy ph¹m vÒ tr¸ch nhiÖm h×nh sù
- yÕu tè c¬ b¶n vµ quan träng nhÊt trong viÖc b¶o vÖ con
ngêi b»ng ph¸p luËt h×nh sù (T¹p chÝ Tßa ¸n nh©n d©n,
c¸c sè 2, 3, 4/1990); ChÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù
trong Bé luËt h×nh sù n¨m 1999 (T¹p chÝ D©n chñ vµ
ph¸p luËt, sè 4/2000); Tr¸ch nhiÖm h×nh sù cña ph¸p
nh©n: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn (T¹p chÝ Tßa ¸n
nh©n d©n, sè 3/2000); Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ
tr¸ch nhiÖm h×nh sù, Chuyªn kh¶o thø hai (trong s¸ch C¸c
nghiªn cøu chuyªn kh¶o vÒ PhÇn chung LuËt h×nh sù, TËp
III, Nxb C«ng an nh©n d©n, Hµ Néi, 2000) cña TSKH Lª
C¶m.
- Téi ph¹m trong luËt h×nh sù ViÖt Nam, Nxb C«ng
an nh©n d©n, Hµ Néi, 1991; Mét sè h×nh thøc ®Æc biÖt
cña téi ph¹m (trong s¸ch Téi ph¹m häc, luËt h×nh sù vµ
luËt tè tông h×nh sù ViÖt Nam, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ
Néi, 1994); CÊu thµnh téi ph¹m - lý luËn vµ thùc tiÔn, Nxb
T ph¸p, Hµ Néi, 2004 cña PGS.TS NguyÔn Ngäc Hßa.
4
- Hoµn thiÖn chÕ ®Þnh c¬ së ph¸p lý cña tr¸ch
nhiÖm h×nh sù (T¹p chÝ LuËt häc, sè 6/1996); Tr¸ch
nhiÖm h×nh sù vµ miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù (T¹p chÝ
LuËt häc, sè 5/1997); VÒ tr¸ch nhiÖm h×nh sù cña hµnh vi
chuÈn bÞ ph¹m téi vµ ph¹m téi cha ®¹t (T¹p chÝ LuËt häc,
sè 4/2002) cña TS. Lª ThÞ S¬n.
- Tr¸ch nhiÖm h×nh sù vµ h×nh ph¹t cña tËp thÓ t¸c
gi¶ do PGS.TS NguyÔn Ngäc Hßa chñ biªn, Nxb C«ng an
nh©n d©n, Hµ Néi, 2001.
- Tr¸ch nhiÖm h×nh sù vµ h×nh ph¹t cña TS. Tr¬ng
Quang Vinh (trong s¸ch Gi¸o tr×nh LuËt h×nh sù ViÖt
Nam, Trêng §¹i häc LuËt Hµ Néi, Nxb C«ng an nh©n d©n,
Hµ Néi, 2000).
- Tr¸ch nhiÖm h×nh sù cña PGS.TS TrÇn V¨n §é
(trong s¸ch Gi¸o tr×nh luËt h×nh sù ViÖt Nam PhÇn
chung, Khoa LuËt, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, Nxb §¹i häc
Quèc gia Hµ Néi, 2001)...
C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc trªn ®· ®a ra
bµn luËn vµ gi¶i quyÕt nhiÒu vÊn ®Ò bøc xóc mµ lý luËn
vµ thùc tiÔn ¸p dông ph¸p luËt h×nh sù ®Æt ra. Tuy
nhiªn, kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c c«ng tr×nh nµy còng
cho thÊy, chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù mÆc dï lµ mét
trong nh÷ng chÕ ®Þnh c¬ b¶n, quan träng nhÊt cña luËt
h×nh sù nhng còng lµ mét trong nh÷ng chÕ ®Þnh cßn
nhiÒu néi dung cha ®¹t ®Õn sù ®ång thuËn vµ g©y tranh
luËn s«i næi nhÊt trong giíi khoa häc luËt h×nh sù tõ tríc
®Õn nay.
5
3. Môc ®Ých, nhiÖm vô, ®èi tîng vµ ph¹m vi
nghiªn cøu cña luËn ¸n
* Môc ®Ých:
Môc ®Ých cña luËn ¸n lµ lµm s¸ng tá mét c¸ch cã hÖ
thèng vÒ mÆt lý luËn nh÷ng néi dung c¬ b¶n cña chÕ
®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo luËt h×nh sù ViÖt Nam,
x¸c ®Þnh nh÷ng bÊt cËp ®Ó ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p cô
thÓ, gãp phÇn tiÕp tôc hoµn thiÖn chÕ ®Þnh nµy trong
thêi gian tíi. §ång thêi, luËn ¸n còng nh»m gi¶i quyÕt mét
sè víng m¾c trong viÖc ¸p dông c¸c quy ph¹m cña chÕ
®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù, gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶
cña cuéc ®Êu tranh phßng vµ chèng téi ph¹m ë níc ta hiÖn
nay.
* NhiÖm vô:
Víi môc ®Ých nghiªn cøu trªn, luËn ¸n tËp trung vµo
viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng nhiÖm vô sau:
VÒ mÆt lý luËn:
Trªn c¬ së nghiªn cøu sù ph¸t triÓn cña chÕ ®Þnh
nµy trong lÞch sö lËp ph¸p h×nh sù ViÖt Nam, ®ång thêi
so s¸nh chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo luËt h×nh sù
ViÖt Nam víi chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù trong luËt
h×nh sù mét sè níc, lµm s¸ng tá b¶n chÊt ph¸p lý cña chÕ
®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo luËt h×nh sù ViÖt Nam.
VÒ mÆt thùc tiÔn:
Nghiªn cøu viÖc ¸p dông c¸c quy ph¹m ph¸p luËt cña
chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù trong thùc tiÔn ¸p dông
6
ph¸p luËt h×nh sù níc ta. Trªn c¬ së ph©n tÝch nh÷ng
thiÕu sãt, khuyÕt ®iÓm vµ nh÷ng víng m¾c cña viÖc ¸p
dông ph¸p luËt h×nh sù liªn quan ®Õn chÕ ®Þnh tr¸ch
nhiÖm h×nh sù, ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p cô thÓ nh»m
gãp phÇn t¹o sù nhËn thøc vµ ¸p dông ph¸p luËt ®îc thèng
nhÊt.
* §èi tîng nghiªn cøu:
LuËn ¸n nghiªn cøu chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù
theo luËt h×nh sù ViÖt Nam. Cô thÓ lµ nghiªn cøu c¸c vÊn
®Ò nh: Kh¸i niÖm tr¸ch nhiÖm h×nh sù; mèi quan hÖ
gi÷a tr¸ch nhiÖm h×nh sù víi miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù;
c¬ së cña tr¸ch nhiÖm h×nh sù; tr¸ch nhiÖm h×nh sù
trong mét sè trêng hîp ®Æc biÖt nh: tr¸ch nhiÖm h×nh sù
cña ngêi ph¹m téi trong trong t×nh tr¹ng say; tr¸ch nhiÖm
h×nh sù cña ngêi chuÈn bÞ ph¹m téi, ph¹m téi cha ®¹t;
tr¸ch nhiÖm h×nh sù trong ®ång ph¹m; tr¸ch nhiÖm h×nh
sù cña ngêi cha thµnh niªn ph¹m téi.
ChÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù liªn quan ®Õn
nhiÒu vÊn ®Ò kh¸c cña luËt h×nh sù vµ luËt tè tông h×nh
sù nh h×nh ph¹t, quyÕt ®Þnh h×nh ph¹t, c¸c giai ®o¹n
thùc hiÖn téi ph¹m, ®ång ph¹m, miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh
sù, miÔn h×nh ph¹t, c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn vµ c¸c biÖn
ph¸p cìng chÕ h×nh sù kh¸c... ViÖc ®Ò cËp ®Õn c¸c vÊn
®Ò trªn cña luËt h×nh sù vµ luËt tè tông h×nh sù còng
chØ nh»m gi¶i quyÕt mét c¸ch cã hÖ thèng vµ lµm râ h¬n
chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo luËt h×nh sù ViÖt
Nam.
7
* Ph¹m vi nghiªn cøu:
LuËn ¸n nghiªn cøu chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù
theo luËt h×nh sù ViÖt Nam díi gãc ®é cña luËt h×nh sù.
§ång thêi, còng ®Ò cËp ®Õn mét sè quy ph¹m cña luËt tè
tông h×nh sù nh»m gi¶i quyÕt nhiÖm vô vµ ®èi tîng
nghiªn cøu.
4. C¬ së lý luËn vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu cña
luËn ¸n
C¬ së lý luËn cña luËn ¸n lµ quan ®iÓm cña chñ
nghÜa M¸c - Lªnin, t tëng Hå ChÝ Minh, ®êng lèi, chÝnh
s¸ch cña §¶ng vÒ Nhµ níc, ph¸p luËt, vÒ téi ph¹m, h×nh
ph¹t; nh÷ng thµnh tùu cña c¸c khoa häc triÕt häc, lÞch sö
c¸c häc thuyÕt chÝnh trÞ vµ ph¸p lý, luËt h×nh sù, luËt tè
tông h×nh sù, l«gÝc häc... LuËn ¸n ®îc tr×nh bµy trªn c¬
së nghiªn cøu c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt h×nh sù, tè tông
h×nh sù; c¸c v¨n b¶n híng dÉn ¸p dông ph¸p luËt cña c¸c
c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn; c¸c v¨n b¶n ph¸p lý
kh¸c; nh÷ng luËn ®iÓm khoa häc trong c¸c c«ng tr×nh
nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ trong vµ ngoµi níc.
Trªn c¬ së ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa duy vËt
biÖn chøng vµ chñ nghÜa duy vËt lÞch sö, luËn ¸n ®Æc
biÖt chó träng c¸c ph¬ng ph¸p nghiªn cøu nh ph¬ng ph¸p
hÖ thèng, lÞch sö, l«gÝc, ph©n tÝch, so s¸nh, tæng hîp ®Ó
chän läc kinh nghiÖm thùc tiÔn, tri thøc khoa häc trong vµ
ngoµi níc.
5. Nh÷ng ®ãng gãp míi cña luËn ¸n
8
§©y lµ luËn ¸n tiÕn sÜ luËt häc ®Çu tiªn trong khoa
häc luËt h×nh sù ®Ò cËp ®Õn viÖc nghiªn cøu mét c¸ch
cã hÖ thèng chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo luËt
h×nh sù ViÖt Nam. LuËn ¸n ®· cã mét sè ®ãng gãp sau
®©y:
- Ph©n tÝch mét c¸ch cã hÖ thèng vµ cè g¾ng lµm râ
nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh
sù nh: Kh¸i niÖm tr¸ch nhiÖm h×nh sù; mèi quan hÖ gi÷a
tr¸ch nhiÖm h×nh sù vµ miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù; c¬ së
cña tr¸ch nhiÖm h×nh sù; tr¸ch nhiÖm h×nh sù trong mét
sè trêng hîp ®Æc biÖt nh: tr¸ch nhiÖm h×nh sù cña ngêi
ph¹m téi trong t×nh tr¹ng say; tr¸ch nhiÖm h×nh sù cña
ngêi chuÈn bÞ ph¹m téi, ph¹m téi cha ®¹t; tr¸ch nhiÖm
h×nh sù trong ®ång ph¹m; tr¸ch nhiÖm h×nh sù cña ngêi
cha thµnh niªn ph¹m téi theo luËt h×nh sù ViÖt Nam. Víi
viÖc ph©n tÝch, lý gi¶i vµ rót ra mét sè kÕt luËn khoa häc,
luËn ¸n gãp phÇn x¸c ®Þnh c¬ së khoa häc cho viÖc nhËn
thøc chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo luËt h×nh sù
ViÖt Nam ®îc thèng nhÊt, qua ®ã gãp phÇn n©ng cao
hiÖu qu¶ cña cuéc ®Êu tranh phßng, chèng téi ph¹m ë níc
ta.
- LuËn ¸n nghiªn cøu kh¸i qu¸t viÖc ¸p dông chÕ
®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù trong ho¹t ®éng thùc tiÔn ë n-
íc ta, ph©n tÝch mét sè ®iÓm cha phï hîp cña Bé luËt
h×nh sù vµ mét sè víng m¾c trong qu¸ tr×nh ¸p dông
ph¸p luËt h×nh sù liªn quan ®Õn viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò
tr¸ch nhiÖm h×nh sù, qua ®ã gãp phÇn ®¸nh gi¸ ®óng
thùc tr¹ng t×nh h×nh ¸p dông ph¸p luËt h×nh sù liªn quan
®Õn viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tr¸ch nhiÖm h×nh sù ë níc ta
9
trong thêi gian qua. LuËn ¸n còng ®Ò xuÊt mét sè gi¶i
ph¸p cô thÓ nh»m gãp phÇn gi¶i thÝch, híng dÉn ¸p ph¸p
luËt h×nh sù ®îc thèng nhÊt, ®ång thêi nªu ra kiÕn nghÞ
söa ®æi, bæ sung mét sè ®iÒu cña Bé luËt h×nh sù hiÖn
hµnh liªn quan ®Õn chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù nh»m
®¸p øng ngµy cµng tèt h¬n yªu cÇu cña thùc tiÔn ®Êu
tranh phßng vµ chèng téi ph¹m.
6. ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn cña luËn ¸n
Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu cña luËn ¸n cã ý nghÜa lý
luËn vµ thùc tiÔn quan träng sau:
VÒ mÆt lý luËn:
LuËn ¸n nµy lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu chuyªn kh¶o ®Ò
cËp riªng ®Õn viÖc ph©n tÝch cã hÖ thèng nh÷ng néi dung
c¬ b¶n cña chÕ ®Þnh tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo luËt h×nh
sù ViÖt Nam víi nh÷ng ®ãng gãp vÒ mÆt khoa häc ®· nªu
trªn.
VÒ mÆt thùc tiÔn:
LuËn ¸n gãp phÇn vµo viÖc x¸c ®Þnh ®óng ®¾n néi
dung, c¬ së, ®iÒu kiÖn cña viÖc truy cøu, ¸p dông tr¸ch
nhiÖm h×nh sù ®èi víi ngêi ph¹m téi trong ho¹t ®éng
®iÒu tra, truy tè, xÐt xö cña c¸c c¬ quan nhµ níc cã thÈm
quyÒn trong ho¹t ®éng tè tông h×nh sù nh»m gãp phÇn
n©ng cao hiÖu qu¶ cña cuéc ®Êu tranh phßng vµ chèng téi
ph¹m ë níc ta.
Ngoµi ra, luËn ¸n cã thÓ ®îc sö dông lµm tµi liÖu
tham kh¶o trong viÖc nghiªn cøu, gi¶ng d¹y, häc tËp t¹i c¸c
c¬ së nghiªn cøu vµ ®µo t¹o chuyªn ngµnh luËt ë níc ta.
10
7. KÕt cÊu cña luËn ¸n
Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn vµ danh môc tµi liÖu
tham kh¶o, luËn ¸n gåm cã 3 ch¬ng, 8 môc.
11
Ch¬ng 1
Kh¸i niÖm tr¸ch nhiÖm h×nh sù vµ mèi quan hÖ gi÷a
tr¸ch nhiÖm h×nh sù víi miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù
1.1. Kh¸i niÖm tr¸ch nhiÖm h×nh sù
Trong s¸ch b¸o còng nh thùc tiÔn chÝnh trÞ, ph¸p lý,
thuËt ng÷ "tr¸ch nhiÖm" thêng ®îc hiÓu theo hai nghÜa.
Thø nhÊt, tr¸ch nhiÖm lµ nghÜa vô, bæn phËn cña mét ng-
êi tríc ngêi kh¸c, tríc x· héi hoÆc Nhµ níc. VÝ dô, tr¸ch
nhiÖm cña c«ng d©n trong viÖc b¶o vÖ m«i trêng sèng;
tr¸ch nhiÖm cña bè mÑ trong viÖc ch¨m sãc, gi¸o dôc con
c¸i v.v... Thø hai, tr¸ch nhiÖm lµ hËu qu¶ bÊt lîi mµ mét
ngêi ph¶i g¸nh chÞu tríc ngêi kh¸c, tríc x· héi hoÆc Nhµ níc
do ®· cã hµnh vi vi ph¹m nghÜa vô, bæn phËn nµo ®ã.
Tr¸ch nhiÖm ph¸p lý, trong ®ã cã tr¸ch nhiÖm h×nh
sù, ®îc dïng theo nghÜa thø hai. Tuy nhiªn, cho ®Õn nay,
xung quanh kh¸i niÖm tr¸ch nhiÖm h×nh sù vÉn cßn
nh÷ng quan ®iÓm kh¸c nhau.
Quan ®iÓm thø nhÊt: Tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ mét
lo¹i quan hÖ ph¸p luËt gi÷a Nhµ níc vµ ngêi ph¹m téi.
Tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ nghÜa vô ph¶i chÞu c¸c biÖn ph¸p
cìng chÕ nhµ níc cña ngêi ph¹m téi do viÖc ngêi ®ã thùc
hiÖn téi ph¹m. Thêi ®iÓm ngêi ph¹m téi thùc hiÖn téi
ph¹m lµ thêi ®iÓm b¾t ®Çu tr¸ch nhiÖm h×nh sù [55, tr.
73], [66, tr. 32], [67, tr. 31-32].
12
Quan ®iÓm thø hai: Tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ mét
d¹ng tr¸ch nhiÖm ph¸p lý, lµ tæng hîp c¸c quyÒn vµ
nghÜa vô cña Nhµ níc vµ ngêi ph¹m téi, ®îc thÓ hiÖn ë c¸c
biÖn ph¸p t¸c ®éng cã tÝnh chÊt ph¸p lý h×nh sù mµ luËt
h×nh sù quy ®Þnh, ¸p dông ®èi víi ngêi thùc hiÖn téi
ph¹m, bao gåm h×nh ph¹t vµ c¸c biÖn ph¸p t¸c ®éng cã
tÝnh chÊt ph¸p lý h×nh sù kh¸c kh«ng ph¶i h×nh ph¹t vµ
®îc b¾t ®Çu tõ khi truy cøu tr¸ch nhiÖm h×nh sù ®èi víi
mét ngêi [27, tr. 8], [79, tr. 335; 348].
Quan ®iÓm thø ba: Tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ viÖc
thùc hiÖn chÕ tµi ph¸p lý h×nh sù, ph¸t sinh tõ khi ¸p
dông h×nh ph¹t ®èi víi ngêi ph¹m
téi [49, tr. 59], [75, tr. 61].
Quan ®iÓm thø t: Tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ hËu qu¶
ph¸p lý cña viÖc ph¹m téi, kÕt qu¶ cña viÖc ¸p dông c¸c
quy ph¹m ph¸p luËt h×nh sù vµ ®îc thÓ hiÖn tríc hÕt ë
viÖc kÕt ¸n cña Tßa ¸n, nh©n danh Nhµ níc, ®èi víi ngêi
ph¹m téi [13, tr. 124], [20, tr. 91], [32, tr.14], [62, tr. 39-
40], [81, tr. 24].
VÒ vÊn ®Ò ¸n tÝch cã thuéc néi dung cña tr¸ch
nhiÖm h×nh sù kh«ng, trong khoa häc luËt h×nh sù còng
cã hai quan ®iÓm kh¸c nhau.
Quan ®iÓm thø nhÊt: ¸n tÝch kh«ng ph¶i lµ sù thÓ
hiÖn néi dung cña tr¸ch nhiÖm h×nh sù. Tr¸ch nhiÖm
h×nh sù kÕt thóc tõ thêi ®iÓm mét ngêi ®· chÊp hµnh
xong h×nh ph¹t hoÆc ®îc miÔn chÊp hµnh h×nh ph¹t [20,
13
tr. 89], [53, tr. 166], [60, tr. 92], [65, tr. 124], [69, tr. 9],
[71, tr. 44], [74, tr. 12].
Quan ®iÓm thø hai: ¸n tÝch lµ mét trong nh÷ng
h×nh thøc thÓ hiÖn tr¸ch nhiÖm h×nh sù. Thêi ®iÓm mét
ngêi ®îc xãa ¸n tÝch lµ thêi ®iÓm kÕt thóc cña tr¸ch
nhiÖm h×nh sù [13, tr. 128], [26, tr. 126], [55, tr. 61-62],
[80, tr. 30], [88, tr.155], [90, tr. 35-38].
Tríc hÕt, vÒ quan ®iÓm coi tr¸ch nhiÖm h×nh sù lµ
nghÜa vô ph¶i chÞu c¸c biÖn ph¸p cìng chÕ nhµ níc cña ngêi
ph¹m téi do viÖc ngêi ®ã thùc hiÖn téi ph¹m vµ b¾t ®Çu tõ
thêi ®iÓm ngêi ph¹m téi thùc hiÖn téi ph¹m.
VÒ b¶n chÊt, nghÜa vô ph¸p lý vµ tr¸ch nhiÖm ph¸p
lý lµ kh¸c nhau. Khi ®Ò cËp ®Õn nghÜa vô ph¸p lý cña
mét ngêi lµ ®Ò cËp ®Õn kh¶ n¨ng ngêi ®ã cã thÓ ph¶i
chÞu tr¸ch nhiÖm ph¸p lý, cßn khi nãi ®Õn tr¸ch nhiÖm
ph¸p lý cña mét ngêi chÝnh lµ nãi ®Õn viÖc thùc hiÖn
nghÜa vô ph¸p lý cña ngêi ®ã tr¸i víi ý chÝ cña hä. Tr¸ch
nhiÖm h×nh sù, víi tÝnh c¸ch lµ mét d¹ng cña tr¸ch nhiÖm
ph¸p lý, kh«ng ph¶i lµ nghÜa vô mµ mét ngêi cã thÓ ph¶i
chÞu hËu qu¶ ph¸p lý bÊt lîi do viÖc ngêi ®ã thùc hiÖn téi
ph¹m mµ chÝnh lµ viÖc ph¶i chÞu hËu qu¶ ph¸p lý bÊt lîi
cña ngêi ph¹m téi tríc Nhµ níc trong t×nh tr¹ng bÞ cìng chÕ
do viÖc ngêi ®ã ®· thùc hiÖn téi ph¹m. §óng nh Bratux X.
N. ®· viÕt:
14
Tr¸ch nhiÖm - ®ã kh«ng ph¶i lµ nghÜa vô
ph¶i chÞu nh÷ng hËu qu¶ ph¸t sinh tõ sù vi ph¹m
ph¸p luËt mµ chÝnh lµ hËu qu¶ cña nã trong t×nh
tr¹ng bÞ cìng chÕ... Tr¸ch nhiÖm - ®ã lµ nghÜa vô
®· ®îc thùc hiÖn b»ng cìng chÕ. NghÜa vô th× cã
thÓ ®îc thùc hiÖn hoÆc kh«ng ®îc thùc hiÖn, nhng
khi ®· b¾t ®Çu tr¸ch nhiÖm, nghÜa lµ khi bé m¸y
cìng chÕ ®· ®i vµo ho¹t ®éng th× ngêi cã tr¸ch
nhiÖm kh«ng ®îc lùa chän. Ngêi ®ã kh«ng thÓ
kh«ng thùc hiÖn hµnh vi t¹o thµnh néi dung cña
nghÜa vô ph¶i thùc hiÖn [57, tr. 103].
Thêi ®iÓm ngêi ph¹m téi thùc hiÖn téi ph¹m lµ thêi
®iÓm b¾t ®Çu ph¸t sinh mèi quan hÖ ph¸p luËt h×nh sù
gi÷a Nhµ níc vµ ngêi ph¹m téi. Tõ khi ®ã, Nhµ níc cã
quyÒn ¸p dông c¸c biÖn ph¸p cìng chÕ cÇn thiÕt, cã
quyÒn buéc ngêi ph¹m téi ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù.
Ngêi ph¹m téi cã nghÜa vô ph¶i chÞu c¸c biÖn ph¸p cìng
chÕ, chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù do Nhµ níc ¸p dông. Nhng
nghÜa vô ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù cña ngêi ph¹m
téi sÏ kh«ng ®îc thùc hiÖn trªn thùc tÕ nÕu téi ph¹m
kh«ng bÞ ph¸t hiÖn, téi ph¹m ®· hÕt thêi hiÖu truy cøu
tr¸ch nhiÖm h×nh sù hoÆc ngêi ph¹m téi ®îc miÔn tr¸ch
nhiÖm h×nh sù theo quy ®Þnh cña luËt h×nh sù.
Ngêi ph¹m téi cã thÓ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù
vµ cã thÓ ®îc miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù. Gièng víi ngêi
ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù, ngêi ®îc miÔn tr¸ch
nhiÖm h×nh sù lµ ngêi ®· thùc hiÖn téi ph¹m, nghÜa lµ ®·
15
thùc hiÖn hµnh vi tháa m·n c¸c dÊu hiÖu cña mét cÊu
thµnh téi ph¹m ®îc luËt h×nh sù quy ®Þnh. Tõ thêi ®iÓm
thùc hiÖn téi ph¹m, ngêi ph¹m téi cã nghÜa vô ph¶i g¸nh
chÞu hËu qu¶ bÊt lîi lµ tr¸ch nhiÖm h×nh sù, nhng v× cã
nh÷ng c¨n cø ®Ó ®îc miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo quy
®Þnh cña luËt h×nh sù, ngêi ®ã l¹i ®îc miÔn tr¸ch nhiÖm
h×nh sù. §èi víi ngêi ®îc miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù,
nghÜa vô ph¶i chÞu hËu qu¶ bÊt lîi ®· kh«ng trë thµnh hËu
qu¶ bÊt lîi thùc tÕ mµ ngêi ®ã ph¶i chÞu.
Nh vËy, tr¸ch nhiÖm h×nh sù chØ cã thÓ ¸p dông ®èi
víi ngêi ph¹m téi nhng kh«ng cã nghÜa ngêi ph¹m téi nµo
còng ®Òu ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù. Trong nhiÒu tr-
êng hîp, theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt h×nh sù, ngêi ph¹m
téi kh«ng bÞ buéc ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù. Do vËy,
kh«ng thÓ ®ång nhÊt nghÜa vô ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm
h×nh sù víi tr¸ch nhiÖm h×nh sù mµ mét ngêi ph¶i chÞu
trªn thùc tÕ do viÖc thùc hiÖn téi ph¹m.
VÒ quan ®iÓm cho r»ng, tr¸ch nhiÖm h×nh sù bao
gåm c¸c biÖn ph¸p t¸c ®éng cã tÝnh chÊt ph¸p lý h×nh
sù, b¾t ®Çu tõ khi truy cøu tr¸ch nhiÖm h×nh sù.
Theo chóng t«i, quan ®iÓm nµy còng cÇn ®îc xem
xÐt l¹i v× chøa ®ùng nh÷ng m©u thuÉn khã gi¶i quyÕt.
§óng lµ tõ thêi ®iÓm khëi tè bÞ can, nghÜa lµ thêi ®iÓm
b¾t ®Çu cña ho¹t ®éng truy cøu tr¸ch nhiÖm h×nh sù
®èi víi mét ngêi, c¸c c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn ®·
cã thÓ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p cìng chÕ ®èi víi ngêi ph¹m
téi (thËm chÝ cã nh÷ng biÖn ph¸p cìng chÕ cßn ®îc ¸p
16
dông ®èi víi mét ngêi tríc khi ngêi ®ã cã thÓ bÞ khëi tè bÞ
can. VÝ dô, biÖn ph¸p b¾t ngêi trong trêng hîp khÈn cÊp,
b¾t ngêi ph¹m téi qu¶ tang, t¹m gi÷). Tuy nhiªn, c¸c biÖn
ph¸p cìng chÕ mµ c¸c c¬ quan cã thÈm quyÒn ¸p dông
®èi víi mét ngêi tríc khi ngêi ®ã cã thÓ bÞ Tßa ¸n kÕt ¸n
b»ng b¶n ¸n kÕt téi kh«ng ph¶i lµ sù thÓ hiÖn néi dung
cña tr¸ch nhiÖm h×nh sù nÕu sau ®ã c¸c c¬ quan cã
thÈm quyÒn tiÕn hµnh tè tông ®· ra c¸c quyÕt ®Þnh nh:
quyÕt ®Þnh ®×nh chØ ®iÒu tra hoÆc ®×nh chØ vô ¸n
v× hµnh vi cña bÞ can kh«ng cÊu thµnh téi ph¹m; quyÕt
®Þnh ®×nh chØ ®iÒu tra hoÆc ®×nh chØ vô ¸n v× cã
c¨n cø ®Ó miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù cho bÞ can hoÆc
Tßa ¸n tuyªn bè bÞ c¸o v« téi hoÆc tuyªn bÞ c¸o ®îc miÔn
tr¸ch nhiÖm h×nh sù t¹i phiªn tßa.
NÕu nh chÊp nhËn quan ®iÓm cho r»ng, tr¸ch
nhiÖm h×nh sù b¾t ®Çu tõ khi truy cøu tr¸ch nhiÖm h×nh
sù ®èi víi mét ngêi, nghÜa lµ tõ khi khëi tè bÞ can, th×
trong trêng hîp nµy, ph¶i ch¨ng tríc khi cã b¶n ¸n mµ Tßa
¸n tuyªn miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù ®èi víi mét ngêi, ngêi
®ã ®· ph¶i chÞu mét phÇn tr¸ch nhiÖm h×nh sù? §iÒu
nµy khã cã thÓ ®îc coi lµ phï hîp. Khi nãi ®Õn miÔn tr¸ch
nhiÖm h×nh sù lµ nãi ®Õn miÔn toµn bé hËu qu¶ ph¸p lý
thÓ hiÖn néi dung cña tr¸ch nhiÖm h×nh sù mµ ®¸ng ra
ngêi ph¹m téi ph¶i chÞu tríc Nhµ níc chø kh«ng ph¶i lµ
miÔn mét phÇn tr¸ch nhiÖm h×nh sù. Mét ngêi ®· ph¶i
chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù th× kh«ng thÓ nãi ®Õn miÔn
tr¸ch nhiÖm h×nh sù ®èi víi ngêi ®ã n÷a. NÕu ngêi ph¹m
téi ®· ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù tríc khi cã b¶n ¸n
17
cña Tßa ¸n, th× Tßa ¸n sÏ kh«ng thÓ nh©n danh Nhµ níc
tuyªn miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù ®èi ngêi ®ã t¹i phiªn
tßa.
Theo quy ®Þnh cña Bé luËt tè tông h×nh sù níc ta,
tríc khi bÞ kÕt téi, mét ngêi cã thÓ ®· bÞ c¸c c¬ quan tiÕn
hµnh tè tông ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p ng¨n chÆn nh:
b¾t, t¹m gi÷, t¹m giam, cÊm ®i khái n¬i c tró, b¶o lÜnh,
®Æt tiÒn hoÆc tµi s¶n cã gi¸ trÞ ®Ó b¶o ®¶m. Nh÷ng
biÖn ph¸p nµy ®îc ¸p dông nh»m môc ®Ých ng¨n chÆn
téi ph¹m hoÆc khi cã c¨n cø chøng tá bÞ can, bÞ c¸o sÏ
g©y khã kh¨n cho viÖc ®iÒu tra, truy tè, xÐt xö hoÆc sÏ
tiÕp tôc ph¹m téi, còng nh khi cÇn b¶o ®¶m thi hµnh ¸n.
VÒ b¶n chÊt, c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn kh«ng ph¶i lµ sù
thÓ hiÖn cña tr¸ch nhiÖm h×nh sù mµ chØ lµ c¸c biÖn
ph¸p cìng chÕ cã tÝnh chÊt tè tông h×nh sù ®Ó ng¨n
chÆn téi ph¹m, b¶o ®¶m hiÖu qu¶ cña viÖc ®iÒu tra, truy
tè, xÐt xö hoÆc b¶o ®¶m cho viÖc thùc hiÖn tr¸ch nhiÖm
h×nh sù sau nµy (b¶o ®¶m thi hµnh ¸n). MÆc dï c¸c biÖn
ph¸p ng¨n chÆn chØ cã thÓ ®îc ¸p dông ®èi víi ngêi ph¹m
téi, nhng chóng kh«ng ph¶i lµ hËu qu¶ tÊt yÕu cña viÖc
ph¹m téi. ViÖc c¸c c¬ quan tiÕn hµnh tè tông cã ¸p dông
biÖn ph¸p ng¨n chÆn ®èi víi mét ngêi hay kh«ng kh«ng
ph¶i lµ do ®· x¸c ®Þnh ®îc ngêi ®ã ph¹m téi hay kh«ng
ph¹m téi mµ lµ ë chç cã c¨n cø ®Ó chøng tá, nÕu kh«ng
¸p dông c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn th× ngêi ®ã cã thÓ sÏ
g©y khã kh¨n cho viÖc ®iÒu tra, truy tè, xÐt xö hoÆc cã
thÓ tiÕp tôc ph¹m téi hoÆc sau nµy viÖc thi hµnh ¸n sÏ
gÆp khã kh¨n. Mét ngêi ®· bÞ ¸p dông biÖn ph¸p ng¨n
18
chÆn vÉn cã thÓ ®îc miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù nÕu sau
®ã x¸c ®Þnh ®îc cã c¨n cø ®Ó miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh
sù ®èi víi ngêi ®ã. Ngîc l¹i, mét ngêi cã thÓ kh«ng bÞ ¸p
dông biÖn ph¸p ng¨n chÆn nhng vÉn cã thÓ ph¶i chÞu
tr¸ch nhiÖm h×nh sù, nÕu sau ®ã Tßa ¸n tuyªn b¶n ¸n
kÕt téi ®èi víi ngêi ®ã vµ b¶n ¸n ®ã cã hiÖu lùc ph¸p
luËt. B¶n th©n thuËt ng÷ "c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn" ®·
nãi lªn tÝnh chÊt phßng ngõa cña c¸c biÖn ph¸p nµy, ®óng
nh Enhikªev Z. §. ®· viÕt: "C¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn lµ
mét ph¹m trï tè tông thuÇn tóy, cã ý nghÜa phßng ngõa"
[61, tr. 64].
Tuy nhiªn, ®iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµ c¸c biÖn
ph¸p ng¨n chÆn mµ c¸c c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn
tiÕn hµnh tè tông ¸p dông ®èi víi ngêi ph¹m téi tríc khi cã
b¶n ¸n kÕt téi cña Tßa ¸n kh«ng cã ¶nh hëng g× ®Õn
tr¸ch nhiÖm h×nh sù mµ ngêi ph¹m téi ph¶i chÞu sau ®ã.
Mét sè biÖn ph¸p ng¨n chÆn ¸p dông ®èi víi ngêi ph¹m téi
còng cã thÓ chuyÓn thµnh bé phËn cÊu thµnh cña viÖc
thùc hiÖn tr¸ch nhiÖm h×nh sù nÕu ngêi ®· bÞ ¸p dông
c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn sau ®ã ®· bÞ Tßa ¸n kÕt ¸n
b»ng b¶n ¸n kÕt téi cã kÌm theo viÖc quyÕt ®Þnh mét sè
lo¹i h×nh ph¹t nhÊt ®Þnh. Theo §iÒu 31 Bé luËt h×nh sù,
nÕu ngêi bÞ kÕt ¸n c¶i t¹o kh«ng giam gi÷ ®· bÞ t¹m gi÷,
t¹m giam tríc khi chÊp hµnh h×nh ph¹t c¶i t¹o kh«ng giam
gi÷ th× thêi gian t¹m gi÷, t¹m giam ®îc trõ vµo thêi gian
chÊp hµnh h×nh ph¹t c¶i t¹o kh«ng giam gi÷, cø mét ngµy
t¹m gi÷, t¹m giam b»ng ba ngµy c¶i t¹o kh«ng giam gi÷.
19
Cßn theo §iÒu 33 Bé luËt h×nh sù, nÕu ngêi bÞ kÕt ¸n
ph¹t tï cã thêi h¹n ®· bÞ t¹m gi÷, t¹m giam tríc khi chÊp
hµnh h×nh ph¹t tï th× thêi gian t¹m gi÷, t¹m giam ®îc trõ
vµo thêi h¹n chÊp hµnh h×nh ph¹t tï, cø mét ngµy t¹m gi÷,
t¹m giam b»ng mét ngµy tï.
Nh vËy, khi ngêi ph¹m téi bÞ Tßa ¸n kÕt téi b»ng b¶n
¸n kÕt téi cã hiÖu lùc ph¸p luËt th× c¸c biÖn ph¸p t¹m
gi÷, t¹m giam ®· ¸p dông ®èi víi ngêi ph¹m téi bÞ ph¹t c¶i
t¹o kh«ng giam gi÷ hoÆc tï cã thêi h¹n ®îc chuyÓn thµnh
mét bé phËn cÊu thµnh cña viÖc chÊp hµnh h×nh ph¹t,
nghÜa lµ chuyÓn thµnh mét bé phËn cña viÖc thùc hiÖn
tr¸ch nhiÖm h×nh sù.
Còng gièng c¸c biÖn ph¸p ng¨n chÆn, c¸c biÖn ph¸p
t ph¸p còng cã thÓ ®îc ¸p dông ®èi víi ngêi ph¹m téi tríc
khi cã b¶n ¸n kÕt téi cña Tßa ¸n cã hiÖu lùc ph¸p luËt. Nh-
ng b¶n th©n viÖc ¸p dông c¸c biÖn ph¸p t ph¸p kh«ng
ph¶i bao giê còng thuéc néi dung cña viÖc thùc hiÖn tr¸ch
nhiÖm h×nh sù. Ngêi bÞ ¸p dông biÖn ph¸p t ph¸p vÉn cã
thÓ ®îc miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù nÕu cã c¨n cø ®Ó
miÔn tr¸ch nhiÖm h×nh sù theo quy ®Þnh cña luËt h×nh
sù. ThËm chÝ, biÖn ph¸p t ph¸p cã thÓ ¸p dông c¶ ®èi víi
ngêi kh«ng cã n¨ng lùc tr¸ch nhiÖm h×nh sù. VÝ dô, theo
quy ®Þnh t¹i kho¶n 1 §iÒu 13 Bé luËt h×nh sù, biÖn ph¸p
t ph¸p b¾t buéc ch÷a bÖnh ®îc ¸p dông c¶ ®èi víi ngêi
thùc hiÖn hµnh vi nguy hiÓm cho x· héi trong t×nh tr¹ng
kh«ng cã n¨ng lùc tr¸ch nhiÖm h×nh sù. Tuy nhiªn, theo
quy ®Þnh t¹i §iÒu 44 Bé luËt h×nh sù, nÕu ngêi ph¹m téi
20
®· bÞ ¸p dông biÖn ph¸p t ph¸p b¾t buéc ch÷a bÖnh mµ
sau ®ã bÞ kÕt ¸n ph¹t tï th× "thêi gian b¾t buéc ch÷a
bÖnh ®îc trõ vµo thêi h¹n chÊp hµnh h×nh ph¹t tï". §iÒu
nµy chøng tá viÖc thùc hiÖn biÖn ph¸p b¾t buéc ch÷a
bÖnh cña ngêi ph¹m téi tríc khi bÞ kÕt ¸n, gièng nh biÖn
ph¸p t¹m gi÷, t¹m giam, còng cã thÓ ®îc chuyÓn thµnh
mét bé phËn cña viÖc thùc hiÖn tr¸ch nhiÖm h×nh sù.
Theo kho¶n 4 §iÒu 69 Bé luËt h×nh sù, khi xÐt xö,
nÕu thÊy kh«ng cÇn thiÕt ph¶i ¸p dông h×nh ph¹t ®èi víi
ngêi cha thµnh niªn ph¹m téi th× Tßa ¸n ¸p dông mét
trong c¸c biÖn ph¸p t ph¸p lµ gi¸o dôc t¹i x·, phêng, thÞ
trÊn hoÆc ®a vµo trêng gi¸o dìng. Thùc chÊt, ®©y lµ quy
®Þnh vÒ viÖc Tßa ¸n kh«ng ¸p dông h×nh ph¹t mµ ¸p
dông c¸c biÖn ph¸p t ph¸p thay thÕ h×nh ph¹t ®èi víi ngêi
cha thµnh niªn ph¹m téi. Trong trêng hîp nµy, ngêi cha
thµnh niªn ph¹m téi vÉn ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm h×nh sù,
vÉn ph¶i chÞu sù lªn ¸n cña Nhµ níc mµ Tßa ¸n lµ ngêi ®¹i
diÖn tuyªn b¶n ¸n kÕt téi t¹i phiªn tßa (chÞu sù kÕt téi
b»ng b¶n ¸n kÕt téi cña Tßa ¸n) vµ c¸c biÖn ph¸p t ph¸p
do Tßa ¸n ¸p dông còng t¹o thµnh bé phËn cÊu thµnh cña
viÖc thùc hiÖn tr¸ch nhiÖm h×nh sù ®èi víi ngêi cha thµnh
niªn ph¹m téi, mÆc dï theo quy ®Þnh t¹i kho¶n 2 §iÒu 77
Bé luËt h×nh sù, ngêi cha thµnh niªn ph¹m téi bÞ ¸p dông
biÖn ph¸p t ph¸p gi¸o dôc t¹i x·, phêng, thÞ trÊn hoÆc ®a
vµo trêng gi¸o dìng th× kh«ng bÞ coi lµ cã ¸n tÝch.