Các giải pháp tăng cường huy động vốn tại các tập đoàn kinh tế hoạt động theo mô hình công ty mẹ công ty con tại việt nam

  • 44 trang
  • file .doc
§Ò tµi: C¸c gi¶i ph¸p t¨ng cêng huy ®éng vèn t¹i c¸c
tËp ®oµn kinh tÕ ho¹t ®éng theo m« h×nh c«ng ty mÑ-
c«ng ty con t¹i ViÖt Nam.
phÇn më ®Çu
Nh»m môc tiªu n©ng cao n¨ng lùc ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh, kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp còng
nh cña nÒn kinh tÕ trong c¬ chÕ thÞ trêng ®a h×nh thøc së
h÷u, nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ, tiÕn tíi ph¸t triÓn kinh tÕ æn
®Þnh, bÒn v÷ng theo chiÕn lîc mµ §¶ng vµ Nhµ níc ta ®· ®Ò
ra, trong thêi gian qua, chøng ta ®· cã nhiÒu gi¶i ph¸p ®æi
míi, ¸p dông nhiÒu m« h×nh kinh tÕ, t¹o c¬ së ph¸p lý, m«i
trêng thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c
doanh nghiÖp.
T¹i héi NghÞ TW 3, kho¸ IX, §¶ng ta ®· th«ng qua NghÞ
quyÕt vÒ c¸c ®Þnh híng vµ nh÷ng gi¶i ph¸p tiÕp tôc s¾p xÕp,
®æi míi, ph¸t triÓn vµ n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng doanh
nghiÖp Nhµ níc nãi chung vµ c¸c Tæng c«ng ty Nhµ níc nãi
riªng. Bªn c¹nh c¸c gi¶i ph¸p s¾p xÕp tæng c«ng ty Nhµ níc
®ang thùc hiÖn, NghÞ quyÕt ®· tËp trung ®æi míi theo híng
thÝ ®iÓm ®Ó nh©n réng viÖc thùc hiÖn chuyÓn ®æi tæng
c«ng ty Nhµ níc sang ho¹t ®éng theo m« h×nh c«ng ty mÑ-
c«ng ty con.
1
Thùc hiÖn NghÞ quyÕt TW 3, kho¸ IX, trong thêi gian qua,
ChÝnh phñ ®· ®a ra c¸c c¬ chª, chÝnh s¸ch, híng dÉn vµ tiÕn
hµnh thùc hiÖn thÝ ®iÓm chuyÓn c¸c tæng c«ng ty Nhµ níc,
c¸c c«ng ty Nhµ níc ®éc lËp vµ c¸c c«ng ty thµnh viªn h¹ch
to¸n ®éc lËp cña tæng c«ng ty Nhµ níc sang ho¹t ®éng theo
m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con. Ngµy 09/08/2004, ChÝnh
phñ ®· ban hµnh NghÞ ®Þnh sè 153/2004/N§-CP vÒ tæ chøc,
qu¶n lý tæng c«ng ty nhµ níc vµ chuyÓn ®æi tæng c«ng ty
nhµ níc, c«ng ty Nhµ níc ®éc lËp theo m« h×nh c«ng ty mÑ-
c«ng ty con, t¹o m«i trêng ph¸p lý æn ®Þnh cho c¸c doanh
nghiÖp thùc hiÖn viÖc chuyÓn ®æi vµ ho¹t ®éng tèt theo m«
h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con.
M« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con tuy míi ®îc triÓn khai
thùc hiÖn t¹i ViÖt Nam nhng thùc tÕ cho thÊy sù chuyÓn ®æi,
tæ chøc l¹i theo m« h×nh nµy ®· thùc sù thu ®îc nh÷ng kÕt
qu¶ nhÊt ®Þnh, ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp sau khi
chuyÓn ®æi, tæ chøc l¹i ®¹t hiÖu qu¶ cao, bíc ®Çu kh¼ng
®Þnh ®îc tÝnh ®óng ®¾n cña viÖc chuyÓn ®æi tõ liªn kÕt
theo kiÓu hµnh chÝnh víi c¬ chÕ giao vèn sang liªn kÕt chÆt
chÏ b»ng c¬ chÕ ®Çu t tµi chÝnh, x¸c ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm,
quyÒn lîi cña c¸c thµnh viªn, ph¸t triÓn n¨ng lùc, qui m« vµ
ph¹m vi kinh doanh, thóc ®Èy viÖc tÝch tô, tËp trung vèn, huy
®éng c¸c nguån lùc cña doanh nghiÖp vµo ®Çu t.
Tuy nhiªn, qu¸ tr×nh ho¹t ®éng trong thêi gian võa qua,
m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con ®· béc lé nh÷ng víng m¾c,
h¹n chÕ cÇn ph¶i tiÕp tôc nghiªn cøu, hoµn thiÖn nh c¬ chÕ
qu¶n lý tµi s¶n, c¬ chÕ qu¶n lý vèn, kh¶ n¨ng tµi chÝnh, ph©n
2
®Þnh chøc n¨ng, nhiÖm vô cña c«ng ty mÑ, c«ng ty con... Mét
trong nh÷ng kh©u quan träng cÇn ®îc tËp trung ph©n tÝnh,
®¸nh gi¸, ®a ra c¸c gi¶i ph¸p tèi u ®ã lµ c¬ chÕ huy ®éng
vèn cña c¸c tæng c«ng ty Nhµ níc, c«ng ty Nhµ níc ®éc lËp,
c«ng ty thµnh viªn h¹ch to¸n ®éc lËp cña tæng c«ng ty Nhµ n-
íc sau khi chuyÓn ®æi ho¹t ®éng sang m« h×nh c«ng ty mÑ-
c«ng ty con.
NhËn thøc ®îc vÊn ®Ò nh trªn, qua qu¸ tr×nh häc tËp,
nghiªn cøu, em ®· lùa chän ®Ò tµi cho bµi tËp lín cña m×nh
lµ: “C¸c gi¶i ph¸p t¨ng cêng huy ®éng vèn t¹i c¸c tËp
®oµn kinh tÕ ho¹t ®éng theo m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng
ty con t¹i ViÖt Nam.”
Bµi viÕt gåm hai phÇn chÝnh lµ:
- C¸c néi dung c¬ b¶n vÒ tËp ®oµn kinh tÕ ho¹t ®éng
theo m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con.
- Thùc tr¹ng ho¹t ®éng, nguyªn nh©n vµ c¸c gi¶i ph¸p
t¨ng cêng huy ®éng vèn ®èi víi tËp ®oµn kinh tÕ ho¹t ®éng
theo m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con t¹i ViÖt Nam.
Néi dung cô thÓ tõng phÇn em xin ®îc tr×nh bµy nh sau:
3
I/ C¸c néi dung c¬ b¶n vÒ TËp ®oµn kinh tÕ ho¹t ®éng theo m«
h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con
1/Mét sè kh¸i niÖm liªn quan
1.1/ TËp ®oµn kinh tÕ: lµ mét tæ hîp c¸c c«ng ty ®éc
lËp vÒ mÆt ph¸p lý, ho¹t ®éng trong mét hoÆc nhiÒu ngµnh,
lÜnh vùc kh¸c nhau, liªn kÕt víi nhau trªn c¬ së ®Çu t vèn, tµi
chÝnh, c«ng nghÖ, ®µo t¹o, nghiªn cøu khoa häc, thÞ trêng,
th¬ng hiÖu vµ c¸c liªn kÕt kh¸c, trong ®ã thêng cã mét c«ng
ty mÑ n¾m quyÒn l·nh ®¹o, chi phèi ho¹t ®éng cña c¸c thµnh
viªn trong tæ hîp vÒ tµi chÝnh vµ chiÕn lîc ph¸t triÓn.
Tõ kh¸i niÖm trªn cho ta thÊy, tËp ®oµn kinh tÕ ®îc h×nh
thµnh trªn c¬ së liªn kÕt c¸c ph¸p nh©n ®éc lËp víi nhau, ho¹t
®éng trªn nhiÒu lÜnh vùc, cã mèi quan hÖ h÷u c¬ víi nhau t¹o
thµnh mét tËp hîp liªn kÕt víi qui m« lín. ViÖc liªn kÕt, më réng
qui m«, ph¹m vi ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp h×nh thµnh
nªn c¸c tËp ®oµn kinh tÕ mét mÆt cã thÓ xuÊt ph¸t tõ b¶n
th©n doanh nghiÖp ®ã th«ng qua qu¸ tr×nh tù tÝch tô, tù
ph¸t triÓn tuÇn tù hoÆc s¸t nhËp hîp nhÊt, mua cæ phÇn c¸c
doanh nghiÖp kh¸c. MÆc kh¸c, do c¸c doanh nghiÖp ®éc lËp
tù liªn kÕt víi nhau ®Ó h×nh thµnh tËp ®oµn c¸c doanh
nghiÖp cã tiÒm lùc kinh tÕ, tµi chÝnh, ®Çu t më réng qui m«,
ph¹m vi ho¹t ®éng, tõ ®ã h×nh thµnh nªn c¸c tËp ®oµn lín.
Nh vËy, tËp ®oµn kinh tÕ cã nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n lµ:
(1) tËp ®oµn kinh tÕ kh«ng cã t c¸ch ph¸p nh©n, nhng mçi
thµnh viªn trong tËp ®oµn l¹i cã t c¸ch ph¸p nh©n ®éc lËp.
Do ®ã, c¸c thµnh viªn trong tËp ®oµn b×nh ®¼ng víi nhau tr-
4
íc ph¸p luËt, tËp ®oµn kh«ng chÞu tr¸ch nhiÖm liªn ®íi tríc
tr¸ch nhiÖm vµ nghÜa vô cña c¸c thµnh viªn. Sù liªn kÕt gi÷a
c¸c thµnh viªn tËp ®oµn th«ng qua ®Çu t vèn, c«ng nghÖ, thÞ
trêng, th¬ng hiÖu ... vµ thêng ®îc tæ chøc díi h×nh thøc c«ng
ty mÑ-c«ng ty con. (2) cã qui m« lín, tÝch tô, tËp trung lín, cã
lùc lîng s¶n xuÊt ph¸t triÓn, chuyªn m«n ho¸ cao, kh¶ n¨ng
c¹nh tranh cao vµ chi phèi thÞ trêng, ho¹t ®éng ®a ngµnh
nghÒ nh s¶n xuÊt, dÞch vô, tµi chÝnh, ng©n hµng, b¶o
hiÓm ... dù trªn mèi quan hÖ kinh tÕ kü thuËt gi÷a c¸c ngµnh,
trong ®ã thêng cã mét ngµnh chñ ®¹o. (3) ph¹m vi ho¹t ®éng
réng kh«ng nh÷ng trong níc mµ c¶ ë níc ngoµi nh»m khai th¸c
lîi thÕ, chuyªn m«n ho¸ cao, c¬ cÊu tæ chøc tËp ®oµn kinh tÕ
phøc t¹p nhiÒu tÇng, cÊp ®é kh¸c nhau phô thuéc vµo mèi liªn
hÖ gi÷a c¸c thµnh viªn trong tËp ®oµn.
Trong sè c¸c lo¹i h×nh tæ chøc ho¹t ®éng cña tËp ®oµn
kinh tÕ, m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con lµ phæ biÕn nhÊt
hiÖn nay.
1.2/ M« h×nh tæ chøc c«ng ty mÑ-c«ng ty con: TËp
®oµn kinh tÕ ®îc ph©n thµnh c¸c lo¹i h×nh tæ chøc nh: m«
h×nh tËp ®oµn kinh tÕ theo cÊu tróc ®¬n nguyªn vµ tËp
trung quyÒn lùc, m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con, m« h×nh
cÊu tróc hçn hîp, cÊu tróc së h÷u, m« h×nh liªn kÕt ....
M« h×nh tæ chøc c«ng ty mÑ-c«ng ty con lµ h×nh thøc liªn
kÕt vµ chi phèi lÉn nhau b»ng ®Çu t, gãp vèn, bÝ quyÕt c«ng
nghÖ, th¬ng hiÖu hoÆc thÞ trêng gi÷a hai hay nhiÒu doanh
nghiÖp cã t c¸ch ph¸p nh©n, trong ®ã cã mét c«ng ty gi÷
quyÒn chi phèi c¸c doanh nghiÖp thµnh viªn kh¸c (gäi t¾t lµ
5
c«ng ty mÑ) vµ c¸c doanh nghiÖp thµnh viªn kh¸c bÞ c«ng ty
mÑ chi phèi (gäi t¾t lµ c«ng ty con) hoÆc cã mét phÇn vèn
gãp kh«ng chi phèi cña c«ng ty mÑ (gäi t¾t lµ c«ng ty liªn
kÕt).
Trong m« h×nh nµy, c«ng ty mÑ chi phèi c¸c c«ng ty con
b»ng c¸ch së h÷u toµn bé hoÆc mét tû lÖ nhÊt ®Þnh trong
vèn ®iÒu lÖ c¸c c«ng ty con. C«ng ty con cã thÓ lµ c¸c c«ng ty
cæ ph©n, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n mét thµnh viªn hoÆc
hai thµnh viªn trë lªn, c«ng ty liªn kÕt. Sù liªn kÕt, chi phèi
gi÷a c«ng ty mÑ vµ c«ng ty con rÊt phong phó, hiÖn nay tån
t¹i díi mét sè h×nh thøc chñ yÕu nh:
- C«ng ty mÑ n¾m quyÒn kiÓm so¸t th«ng qua ®Çu t vèn
vµo c«ng ty con. Theo ®ã, c«ng ty mÑ thêng lµ c¸c tæ chøc tµi
chÝnh, ng©n hµng lín, ®Çu t vèn cæ phÇn chi phèi, th«n tÝnh,
khèng chÕ c¸c c«ng ty ho¹t ®éng trong lÜnh vùc s¶n xuÊt kinh
doanh, dÞch vô, biÕn chóng thµnh c¸c c«ng ty con díi quyÒn
®iÒu hµnh, kiÓm so¸t cña c«ng ty mÑ.
- C«ng ty mÑ chi phèi, liªn kÕt th«ng qua d©y chuyÒn s¶n
xuÊt-kinh doanh. Theo ®ã, m« h×nh nµy thêng ®îc ¸p dông
®èi víi nh÷ng s¶n phÈm s¶n xuÊt phøc t¹p, qua nhiÒu c«ng
®o¹n, nhiÒu ph©n tÇng. §ßi hái c«ng ty mÑ ph¶i cã tiÒn n¨ng
rÊt lín, n¾m gi÷ c¸c kh©u, m¾t xÝch sèng cßn cña qu¸ tr×nh
s¶n xuÊt, tiªu thô s¶n phÈm, nh ho¹ch ®Þnh chiÕn lîc, c«ng
t¸c tµi chÝnh, vèn ®Çu t, c«ng t¸c ®èi ngo¹i, thÞ trêng ...
- C«ng ty mÑ chi phèi, liªn kÕt b»ng c«ng nghÖ. Theo ®ã,
c«ng ty mÑ thuêng lµ c¸c trung t©m nghiªn cøu ph¸t triÓn
6
khoa häc c«ng nghÖ, c«ng ty con lµ c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh
doanh thùc hiÖn øng dông c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c«ng ty
mÑ ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh
cña c¸c c«ng ty con.
Tõ kh¸i niÖm vµ c¸c h×nh thøc liªn kÕt nªu trªn, ta cã thÓ
rót ra nh÷ng ®Æc trng c¬ b¶n cña viÖc tæ chøc ho¹t ®éng
cña tËp ®oµn kinh tÕ theo m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con
nh sau:
- VÒ c¬ cÊu tæ chøc: c«ng ty mÑ vµ c¸c c«ng ty con lµ c¸c
ph¸p nh©n ®éc lËp, b×nh ®¼ng tríc ph¸p luËt vÒ kÕt qu¶
ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh vµ c¸c kho¶n nî trong ph¹m vi
sè vèn gãp cña m×nh vµo vèn ®iÒu lÖ. Tû lÖ vèn gãp, vèn cæ
phÇn cña c«ng ty mÑ vµo c«ng ty con qui ®Þnh møc ®é chi
phèi, liªn kÕt gi÷a c«ng ty mÑ vµ c¸c c«ng ty con. Tuy nhiªn,
tõ c¬ së n¾m gi÷ tû lÖ vèn chi phèi, th«ng thêng c«ng ty mÑ
n¾m gi÷ quyÒn quyÕt ®Þnh trªn c¸c mÆt ®èi víi c«ng ty con
lµ: quyÕt ®Þnh chiÕn lîc, môc tiªu s¶n xuÊt kinh doanh, quyÒn
bæ nhiÖm, miÔn nhiÖm c¸c chøc danh chñ chèt vµ quyÒn
quyÕt ®Þnh néi dung vµ söa ®æi ®iÒu lÖ ®èi víi c«ng ty con.
Sù liªn kÕt gi÷a c«ng ty mÑ vµ c«ng ty con nh vËy sÏ t¹o
thµnh mét tæ hîp c¸c ph¸p nh©n doanh nghiÖp ho¹t ®éng
theo nh÷ng chiÕn lîc ph¸t triÓn chung nhÊt ®Þnh vµ lµ c¬ së
®Ó h×nh thµnh c¸c tËp ®oµn kinh tÕ lín h¬n sau nµy.
- VÒ c¬ chÕ vËn hµnh: còng gièng nh c¬ cÊu tæ chøc, c¬
chÕ vËn hµnh gi÷a c«ng ty mÑ vµ c«ng ty con ®îc thÓ hiÖn
th«ng qua tû lÖ vèn gãp, quyÒn qu¶n lý tµi s¶n cña c«ng ty
mÑ ®èi víi c«ng ty con. Ngoµi viÖc qu¶n lý, vËn hµnh tµi s¶n
7
cña chÝnh m×nh, c«ng ty mÑ thùc hiÖn qu¶n lý phÇn tµi s¶n
h×nh thµnh b»ng vèn gãp chi phèi cña m×nh ®èi víi c«ng ty
con, trªn c¬ së ®ã c«ng ty mÑ thùc hiÖn quyÒn, nghÜa vô cña
chñ së h÷u ®èi víi phÇn vèn ®Çu t vµo c¸c c«ng ty con vµ
c«ng ty liªn kÕt. Trªn c¬ së ®ã, t¹o ra nhiÒu mèi liªn kÕt víi
møc ®é kh¸c nhau tuú thuéc vµo sù chi phèi th«ng qua tû lÖ
®Çu t tµi s¶n cña c«ng ty mÑ ®èi víi c«ng ty con, cã thÓ lµ
liªn kÕt chÆt chÏ, hay nöa chÆt chÏ, hay láng lÎo. C«ng ty mÑ
thùc hiÖn quyÒn vµ nghÜa vô cña m×nh t¹i c«ng ty con b»ng
c¸ch cö ®¹i diÖn cña m×nh vµo héi ®ång qu¶n trÞ hoÆc héi
®ång thµnh viªn cña c«ng ty con. C¸c c«ng ty con trong nh÷ng
®iÒu kiÖn cho phÐp cã thÓ gãp tµi s¶n cña m×nh ®Ó h×nh
thµnh c¸c c«ng ty con kh¸c gäi lµ c«ng ty ch¸u.
2/ Sù cÇn thiÕt ph¶i t¨ng cêng huy ®éng vèn vµ c¬
chÕ huy ®éng vèn trong tËp ®oµn kinh tÕ ho¹t ®éng
theo m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con
2.1/ Kh¸i niÖm c¬ chÕ huy ®éng vèn
C¬ chÕ huy ®éng vèn lµ mét trong nh÷ng néi dung cña c¬
chÕ qu¶n lý vèn trong doanh nghiÖp. Do ®ã, ®Ó hiÓu thÕ nµo
lµ c¬ chÕ huy ®éng vèn, tríc hÕt chóng ta cÇn ph¶i hiÓu c¸c
kh¸i niÖm vÒ c¬ chÕ qu¶n lý tµi chÝnh, c¬ chÕ qu¶n lý vèn.
C¬ chÕ qu¶n lý cã thÓ ®îc hiÓu lµ c¸ch thøc, c«ng cô mµ
chñ thÓ qu¶n lý sö dông ®Ó t¸c ®éng lªn ®èi tîng qu¶n lý
nh»m ®¹t ®îc môc tiªu ®Ò ra.
C¬ chÕ qu¶n lý tµi chÝnh ®èi víi doanh nghiÖp ®îc hiÓu lµ
toµn bé c¸c ph¬ng ph¸p, h×nh thøc vµ c«ng cô ®îc ¸p dông
8
®Ó qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng tµi chÝnh cña doanh nghiÖp nh»m
®¹t ®îc nh÷ng môc tiªu nhÊt ®Þnh trong tõng thêi kú.
Cßn c¬ chÕ qu¶n lý vèn ®èi víi doanh nghiÖp lµ tËp hîp
c¸c ph¬ng ph¸p, h×nh thøc vµ c«ng cô ®îc ¸p dông ®Ó qu¶n
lý qu¸ tr×nh t¹o lËp vµ sö dông c¸c nguån vèn nh»m ®¹t ®îc
c¸c môc tiªu nhÊt ®Þnh trong tõng thêi kú. Néi dung chñ yÕu
c¬ chÕ qu¶n lý vèn bao gåm: c¸c h×nh thøc, c«ng cô vµ gi¶i
ph¸p huy ®éng vèn; ®iÒu hoµ vèn trong tËp ®oµn; qu¶n lý
nguån vèn khÊu hao; x¸c ®Þnh c¬ cÊu vèn tèi u.
Tõ ®ã, cã thÓ hiÓu c¬ chÕ huy ®éng vèn cña tËp ®oµn
kinh tÕ ho¹t ®éng theo m« h×nh c«ng ty me-c«ng ty con lµ
tæng thÓ c¸c h×nh thøc, gi¶i ph¸p vµ c«ng cô ®îc ¸p dông ®Ó
huy ®éng c¸c nguån vèn cho ho¹t ®éng cña tËp ®oµn kinh tÕ
nh»m ®¹t ®îc nh÷ng môc tiªu nhÊt ®Þnh trong tõng thêi kú.
2.2/ Sù cÇn thiÕt ph¶i t¨ng cêng huy ®éng vèn vµ c¬
chÕ huy ®éng vèn ®èi víi tËp ®oµn kinh tÕ ho¹t ®éng
theo m« h×nh c«ng ty me-c«ng ty con
Trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, vèn lµ mét yÕu tè
quan träng hµnh ®Çu, kh«ng thÓ thiÕu ®îc ®èi víi bÊt kú mét
doanh nghiÖp nµo, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c tËp ®oµn kinh tÕ. Do
c¸c tËp ®oµn kinh tÕ cã qui m« s¶n xuÊt kinh doanh lín, ph¹m
vi ho¹t ®éng réng, ®a ngµnh nghÒ nªn nhu cÇu vÒ nguån vèn
cho ho¹t ®éng s¶n suÊt kinh doanh lµ rÊt lín. Do ®ã, vÊn ®Ò
quan träng ®Æt ra cho nhµ qu¶n lý c¸c tËp ®oµn kinh tÕ lµ
vèn: huy ®éng tõ nh÷ng nguån nµo, c¸ch thøc ra sao vµ b»ng
nh÷ng c«ng cô tµi chÝnh nµo ®Ó cã thÓ ®¸p øng nhu cÇu
9
ho¹t ®éng ngµy cµng ph¸t triÓn cña c¸c thµnh viªn trong tËp
®oµn. ViÖc huy ®éng vèn kh«ng nh÷ng chØ ¶nh hëng trùc
tiÕp ®Õn c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c thµnh
viªn trong tËp ®oµn kinh tÕ trong ng¾n h¹n mµ cßn ®èi víi sù
tån t¹i vµ ph¸t triÓn dµi h¹n cña c¶ tËp ®oµn; kh«ng nh÷ng lµ
c«ng ty mÑ mµ bÊt kú mét thµnh viªn nµo trong tËp ®oµn
còng ®Òu ph¶i quan t©m ®Õn vÊn ®Ò huy ®éng, qu¶n lý vµ
sö dông vèn.
§èi víi c«ng ty mÑ, viÖc huy ®éng vèn cho ho¹t ®éng cã
mét ý nghÜa rÊt lín trong tËp ®oµn v× c«ng ty mÑ, ngoµi viÖc
thùc hiÖn chøc n¨ng s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh cßn thùc
hiÖn chøc n¨ng ®Çu t tµi chÝnh hay kinh doanh vèn ®Çu t vµo
c¸c thµnh viªn kh¸c trong tËp ®oµn. MÆt kh¸c, kh¶ n¨ng tµi
chÝnh cña c«ng ty mÑ phô thuéc tríc hÕt vµo c¸c nguån vèn
huy ®éng ®îc. Do ®ã, nÕu ho¹t ®éng huy ®éng vèn vµ c¬
chÕ t¹o vèn kh«ng ®¸p øng ®îc yªu cÇu vÒ tµi chÝnh cña
c«ng ty mÑ sÏ ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn kh¶ n¨ng chi phèi cña
c«ng ty mÑ ®èi víi c¸c c«ng ty con th«ng qua ®Çu t vèn, dÉn
®Õn trong nhiÒu trêng hîp h¹n chÕ kh¶ n¨ng më réng ho¹t
®éng còng nh hiÖu qu¶ kinh doanh cña tËp ®oµn.
§èi víi c«ng ty con, nguån vèn ®îc tµi trî bëi vèn cña b¶n
th©n c«ng ty con vµ vèn ®Çu t cña c«ng ty mÑ. Th«ng thêng,
vèn ®Çu t cña c«ng ty mÑ chiÕm tû lÖ chi phèi. Tuy nhiªn,
trong thùc tÕ c«ng ty mÑ kh«ng cã ®ñ n¨ng lùc tµi chÝnh ®Ó
tho¶ m·n tÊt c¶ c¸c nhu cÇu vÒ vèn cña c¸c c«ng ty con. V×
vËy, ®Ó ®¸p øng nhu cÇu vÒ vèn, c¸c c«ng ty con ph¶i tù
10
t×m nguån vèn bæ sung b»ng c¸ch huy ®éng tõ thÞ trêng tiÒn
tÖ vµ thÞ tr¬ng vèn.
NÕu xÐt trªn gãc ®é tæng thÓ th× ho¹t ®éng cña tËp
®oµn kinh tÕ dùa trªn nhiÒu mèi quan hÖ, liªn kÕt ®a d¹ng,
gi÷a c«ng ty mÑ víi c¸c c«ng ty con, gi÷a c¸c c«ng ty con víi
nhau vµ víi c¸c c«ng ty liªn kÕt còng nh mèi quan hÖ gi÷a c¸c
thµnh viªn tËp ®oµn víi c¸c tæ chøc ng©n hµng tµi chÝnh ...
Th«ng qua ®ã thùc hiÖn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh t¹o ra
thu nhËp cho c¸c thµnh viªn trong tËp ®oµn. §Ó cã thÓ qu¶n
lý, ®iÒu hoµ lîi Ých trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng nh»m ®¹t hiÖu
qu¶ cao, Nhµ níc cÇn ph¶i thiÕt lËp mét hµnh lang ph¸p lý ®Ó
qu¶n lý vµ b¶n th©n c¸c thµnh viªn trong tËp ®oµn còng ph¶i
x©y dùng cho m×nh mét c¬ chÕ qu¶n lý riªng phï hîp víi h×nh
thøc ho¹t ®éng cña b¶n th©n. Trong ®ã, c¬ chÕ huy ®éng
vèn kh«ng ph¶i lµ mét ngo¹i lÖ, ®ßi hái c«ng ty mÑ vµ c¸c
c«ng ty con cÇn quan t©m ®óng møc ®èi víi viÖc thiÕt lËp
mét c¬ chÕ huy ®éng vèn nh thÕ nµo ®Ó cã thÓ huy ®éng
®îc vèn ë møc chi phÝ thÊp nhÊt, cã kh¶ n¨ng mang l¹i hiÖu
qu¶ kinh tÕ cao nhÊt t¬ng øng víi sè vèn ®· bá ra ®Ó ®Çu t.
3/ C¸c h×nh thøc, c«ng cô vµ c¸c nh©n tè ¶nh hëng
®Õn kh¶ n¨ng huy ®éng vèn cña tËp ®oµn kinh tÕ ho¹t
®éng theo m« h×nh c«ng ty mÑ-c«ng ty con
3.1/ C¸c h×nh thøc, c«ng cô huy ®éng vèn
Vèn, còng nh bÊt kú mét lo¹i hµng ho¸ nµo kh¸c, ®Òu cã
chñ së h÷u ®Ých thùc, ngêi sö dông vèn chØ nhîng quyÒn sö
dông vèn víi c¸c ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh (thu phÝ quyÒn sö
11
dông, ®îng hëng mét sè quyÒn h¹n nhÊt ®Þnh ®èi víi doanh
nghiÖp...). Vèn cña tËp ®oµn kinh tÕ ®îc t¹o lËp tõ nguån vèn
®Çu t ban ®Çu (vèn së h÷u cña c«ng ty mÑ) vµ vèn bæ sung
trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng. §èi víi c¸c c«ng ty con trong tËp
®oµn, vèn ban ®Çu thêng do c«ng ty mÑ vµ c¸c chñ së h÷u
kh¸c bá ra ®Çu t khi thµnh lËp doanh nghiÖp. Nguån vèn bæ
sung trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña c«ng ty mÑ vµ c¸c c«ng
ty con cã thÓ ®îc huy ®éng tõ nhiÒu nguån kh¸c nhau nh lîi
nhuËn ®Ó l¹i, tõ ph¸t hµnh cæ phiÕu, tr¸i phiÕu, vay vèn tÝn
dông, thuª mua tµi chÝnh ... Vèn ®îc chu chuyÓn vµ giao dÞch
phôc vô cho nhu cÇu s¶n xuÊt kinh doanh vµ ®Çu t ph¸t triÓn
cña tËp ®oµn kinh tÕ th«ng qua nhiÒu kªnh, xoay quanh thÞ
trêng vèn. Nh vËy, cã thÓ coi chÝnh s¸ch huy ®éng vµ sö dông
vèn lµ mét trong nh÷ng néi dung quan träng cña chÝnh s¸ch
tµi chÝnh, cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña
tËp ®oµn kinh tÕ.
ViÖc ®Çu t, huy ®éng vµ qu¶n lý vèn cÇn ph¶i tu©n thñ
c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n: x¸c ®Þnh tû träng vèn cÇn huy ®éng
phï hîp víi kh¶ n¨ng chi tr¶ cña doanh nghiÖp trong tõng thêi
kú; x¸c ®Þnh hiÖu qu¶ sö dông vèn theo c¸c chØ tiªu cô thÓ:
tû suÊt lîi nhuËn/vèn, tû suÊt lîi nhuËn/ doanh thu, thêi gian
thu håi vèn, kh¶ n¨ng tiªu thô, c¹nh tranh cña s¶n phÈm trªn
thÞ trêng ...
C¸c h×nh thøc huy ®éng vèn cña tËp ®oµn kinh tÕ ph¶n
¸nh mèi quan hÖ vÒ tµi chÝnh gi÷a c«ng ty mÑ vµ c¸c c«ng ty
con víi thÞ trêng tµi chÝnh vµ gi÷a c«ng ty mÑ vµ c¸c c«ng ty
con víi nhau. C¬ chÕ huy ®éng vèn võa lµ s¶n phÈm cña c¬
12
chÕ qu¶n lý võa lµ nh©n tè thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña thÞ tr-
êng vèn. ThÞ trêng vèn ph¸t triÓn m¹nh vµ ®a d¹ng sÏ t¹o
®iÒu kiÖn ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc vµ c¸c kªnh huy ®éng
vèn cña tËp ®oµn kinh tÕ.
C¸c h×nh thøc vµ c«ng cô huy ®éng vèn ®ã lµ:
3.1.1/ Huy ®éng vèn chñ së h÷u
- Gãp vèn khi thµnh lËp doanh nghiÖp: ®Ó cã thÓ tiÕn
hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, c¸c chñ së h÷u bao
giê còng ph¶i gãp mét sè vèn nhÊt ®Þnh khi thµnh lËp doanh
nghiÖp. Khi nãi ®Õn nguån vèn chñ së h÷u cña doanh nghiÖp
bao giê còng ph¶i xem xÐt h×nh thøc së h÷u cña doanh
nghiÖp ®ã, v× h×nh thøc së h÷u sÏ quyÕt ®Þnh tÝnh chÊt vµ
h×nh thøc t¹o vèn cña b¶n th©n doanh nghiÖp.
§èi víi doanh nghiÖp Nhµ níc, vèn tù cã ban ®Çu ®îc nhµ
níc ®Çu t tõ ng©n s¸ch Nhµ níc. Theo c¬ chÕ hiÖn hµnh,
nguån vèn nµy cã thÓ xem lµ nguån vèn chñ yÕu cña c¸c
doanh nghiÖp nhµ níc. T¹i thêi ®iÓm thµnh lËp, doanh nghiÖp
Nhµ níc ®îc Nhµ níc ®Çu t toµn bé hoÆc mét phÇn vèn ®iÒu
lÖ nhng kh«ng thÊp h¬n vèn ph¸p ®Þnh qui ®Þnh cho ngµnh
nghÒ ®ã.
§èi víi c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty cæ phÇn,
nguån vèn do c¸c thµnh viªn hoÆc c¸c cæ ®«ng ®ãng gãp, lµ
®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó thµnh lËp c«ng ty. Mçi thµnh viªn
(hoÆc cæ ®«ng) lµ mét chñ së h÷u c«ng ty theo tû lÖ vèn gãp
vµ chØ chÞu tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n b»ng gi¸ trÞ phÇn vèn gãp
(hoÆc trÞ gi¸ cæ phÇn mµ hä n¾m gi÷).
13
Ngoµi sè vèn ®Çu t ban ®Çu ®· bá ra khi thµnh lËp doanh
nghiÖp trong tËp ®oµn, trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh, ®Çu t ph¸t triÓn, më réng qui m«, c¸c doanh
nghiÖp cã thÓ thùc hiÖn c¸c h×nh thøc vµ c¸c c«ng cô huy
®éng vèn nh:
- Ph¸t hµnh cæ phiÕu: Cæ phiÕu lµ giÊy x¸c nhËn s tham
gia gãp vèn cña mét chñ thÓ (gäi lµ cæ ®«ng) vµo mét c«ng
ty, tøc lµ x¸c ®Þnh cæ ®«ng cã quyÒn së h÷u mét phÇn vèn
®èi víi c«ng ty ®ã theo tû lÖ phÇn tr¨m cæ phiÕu cña cæ
®«ng ®ã.
Ph¬ng thøc huy ®éng nguån vèn chñ së h÷u ®îc ¸p dông
phæ biÕn ®èi víi c¸c c«ng ty cæ phÇn trong nÒn kinh tÕ thÞ
trêng lµ ph¸t hµnh cæ phiÕu. VÒ c¬ b¶n c¬ chÕ ph¸t hµnh
nh÷ng c«ng cô tµi chÝnh nµy ®èi víi c¸c tËp ®oµn kinh tÕ lµ
gièng nhau. Ph¸t hµnh cæ phiÕu lµ qu¸ tr×nh ®a ra b¸n trªn
thÞ trêng cæ phiÕu ®Ó huy ®éng vèn. Ngêi mua cæ phiÕu ®îc
gäi lµ cæ ®«ng, lµ ngêi ®Çu t vèn ®Ó h×nh thµnh nªn vèn tù
cã cña doanh nghiÖp. Cæ ®«ng cã tr¸ch nhiÖm vµ quyÒn lîi
®îc ph¸p luËt qui ®Þnh tuú theo lo¹i cæ phiÕu mµ hä n¾m
gi÷ nh: chiÕm h÷u mét phÇn lîi nhuËn díi h×nh thøc l·i cæ
phiÕu vµ ®îc quyÒn tham gia qu¶n lý doanh nghiÖp. Nh÷ng
cæ ®«ng cò ®îc quyÒn u tiªn mua cæ phiÕu míi theo tû lÖ cæ
phiÕu mµ hiÖn hä ®ang n¾m gi÷, cã thÓ víi gi¸ thÊp h¬n gi¸
thÞ trêng cña lo¹i cæ phiÕu ®ã. Cæ ®«ng kh«ng ®îc rót vèn
ra khái doanh nghiÖp mµ chØ cã thÓ chuyÓn nhîng cæ phiÕu
trªn thÞ truêng.
14
Cæ phiÕu ®îc ph¸t hµnh theo nhiÒu lo¹i kh¸c nhau nh: cæ
phiÕu thêng, cæ phiÕu u ®·i:
Cæ phiÕu thêng: lµ lo¹i cæ phiÕu kh«ng cã kú h¹n, nã tån
t¹i cïng víi sù tån t¹i cña c«ng ty ph¸t hµnh ra nã, kh«ng cã
møc l·i suÊt cè ®Þnh. Sè l·i ®îc chia vµo cuèi niªn ®é quyÕt
to¸n ®îc gäi lµ cæ tøc, cæ tøc nhiÒu hay Ýt phô thuéc vµo hiÖu
qu¶ ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Cæ phiÕu thêng lµ lo¹i cæ
phiÕu th«ng dông nhÊt v× nã cã nh÷ng u thÕ trong viÖc ph¸t
hµnh ra c«ng chóng vµ trong qu¸ tr×nh lu hµnh trªn thÞ trêng
chøng kho¸n.
Tuy nhiªn, khi tiÕn hµnh ph¸t hµnh cæ phiÕu th«ng thêng
®Ó huy ®éng nguån vèn chñ së h÷u, doanh nghiÖp ph¶i c©n
nh¾c mét c¸ch kü lìng vÒ tÝnh ph¸p lý vµ tÝnh hiÖu qu¶ cña
nã, v× theo qui ®Þnh doanh nghiÖp ph¶i tu©n thñ giíi h¹n
ph¸t hµnh cæ phiÕu. Giíi h¹n ph¸t hµnh lµ mét qui ®Þnh rµng
buéc cã tÝnh ph¸p lý. Lîng cæ phiÕu tèi ®a mµ c«ng ty ®îc
quyÒn ph¸t hµnh lµ vèn cæ phiÕu ®îc cÊp phÐp. ë ViÖt nam,
®©y lµ mét trong nh÷ng quy ®Þnh cña Uû ban chøng kho¸n
Nhµ níc nh»m qu¶n lý vµ kiÓm so¸t chÆt chÏ c¸c ho¹t ®éng
ph¸t hµnh vµ giao dÞch chøng kho¸n. T¹i mét sè níc, sè cæ
phiÕu ®îc phÐp ph¸t hµnh cã thÓ ®îc ghi vµo ®iÒu lÖ c«ng
ty. Nh vËy, muèn t¨ng vèn cæ phÇn tríc hÕt cÇn ph¶i ®îc ®¹i
héi cæ ®«ng cho phÐp, sau ®ã ph¶i hoµn thµnh nh÷ng thñ tôc
qui ®Þnh kh¸c.
Do ®ã, khi ph¸t hµnh ra thÞ trêng cæ phiÕu nµy, ®ßi hái
nhµ qu¶n lý ph¶i c¨n cø vµo mét sè yÕu tè nh: t×nh h×nh c©n
®èi vèn vµ kh¶ n¨ng ®Çu t, t×nh h×nh biÕn ®éng thÞ gi¸
15
chøng kho¸n trªn thÞ trêng, chÝnh s¸ch ®èi víi viÖc s¸t nhËp
hay th«ng tÝnh c«ng ty, t×nh h×nh trªn thÞ trêng chøng kho¸n
vµ qui ®Þnh cña c¬ quan qu¶n lý liªn quan, mÖnh gi¸ vµ thÞ
gi¸ cña chøng kho¸n ...
Cæ phiÕu u ®·i: t¬ng tù nh cæ phiÕu thêng nhng cã mét
sè h¹n chÕ nhÊt ®Þnh nh cæ ®«ng së h÷u cæ phiÕu nµy
kh«ng ®îc tham gia bÇu cö, øng cñ vµo Héi ®ång qu¶n trÞ,
Ban kiÓm so¸t. Ngîc l¹i, hä ®îc u ®·i vÒ tµi chÝnh theo mét
møc l·i cæ phÇn riªng biÖt, cã tÝnh cè ®Þnh hµng n¨m, ®îc u
tiªn chia l·i cæ phÇn tríc cæ phiÕu th«ng thêng vµ ®îc u tiªn
ph©n chia tµi s¶n cßn l¹i cña doanh nghiÖp sau khi thanh lý,
gi¶i thÓ. Tuy nhiªn hä kh«ng cã lîi g× khi doanh nghiÖp lµm ¨n
ph¸t ®¹t. Lo¹i cæ phiÕu nµy thêng do nh÷ng nhµ ®Çu t muèn
cã thu nhËp æn ®Þnh, ®Òu ®Æn lµm chñ së h÷u. §Ó t¹o nªn
sù hÊp dÉn cho cæ phiÕu u ®·i vµ phï hîp víi t©m lý cña c¸c
nhµ ®Çu t, c¸c doanh nghiÖp thêng sö dông ®a d¹ng c¸c lo¹i
cæ phiÕu u ®·i kh¸c nhau nh: cæ phiÕu u ®·i tÝch luü, kh«ng
tÝch luü, cæ phiÕu u ®·i cã quyÒn chuyÓn ®æi thµnh cæ
phiÕu thêng, cæ phiÕu u ®·i cã thÓ chuéc l¹i...
Mét ®iÓm quan träng cÇn ph¶i chó ý khi ph¸t hµnh lo¹i cæ
phiÕu u ®·i ®ã lµ kh¸c víi l·i tiÒn vay ®îc gi¶m trõ khi tÝnh
thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp, nhng cæ tøc th× ®îc lÊy tõ lîi
nhuËn sau thuÕ nªn kh«ng ®îc gi¶m trõ khi tÝnh thuÕ thu
nhËp. §©y lµ mét h¹n chÕ cña cæ phiÕu u ®·i.
Mét vÊn ®Ò ®Æt ra lµ, khi nµo th× c¸c tËp ®oµn tiÕn
hµnh ph¸t hµnh cæ phiÕu ®Ó huy ®éng vèn chñ së h÷u vµ
khi nµo th× huy ®éng vèn nî? §iÒu nµy ®îc lý gi¶i lµ: trong
16
s¶n xuÊt kinh doanh tuú tõng lo¹i h×nh ho¹t ®éng, c¸c doanh
nghiÖp nãi chung vµ tËp ®oµn kinh tÕ nãi riªng ®Òu tÝnh to¸n
®Ó c©n ®èi mét c¸ch hîp lý gi÷a vèn nî vµ vèn chñ së h÷u
®Ó b¶o ®¶m kh¶ n¨ng thanh to¸n, còng cè uy tÝn tµi chÝnh.
Do ®ã, khi tû lÖ nî ë møc thÊp, nÕu cÇn vèn th× c¸c c«ng ty
thêng chän c¸ch ph¸t hµnh tr¸i phiÕu tøc lµ t¨ng vèn nî (mµ
kh«ng t¨ng vèn b»ng ph¸t hµnh cæ phiÕu). Ngîc l¹i nÕu tû lÖ
nî ë møc cao, ®¬n vÞ ph¶i tr¸nh viÖc t¨ng thªm tû lÖ nî nªn
chän c¸ch ph¸t hµnh cæ phiÕu.
- Nguån vèn tù bæ sung: tµi trî b»ng nguån vèn néi bé lµ
mét ph¬ng thøc t¹o nguån cña c¸c tËp ®oµn kinh tÕ ®îc ¸p
dông kh¸ phæ biÕn, nhê ®ã c¸c thµnh viªn trong tËp ®oµn
ph¸t huy ®îc nguån lùc cña chÝnh m×nh, gi¶m bít sù phô
thuéc vµo bªn ngoµi, nhÊt lµ khi cã c¸c biÕn ®éng trªn thÞ tr-
êng tµi chÝnh. Ngoµi sè vèn chñ së h÷u gãp ban ®Çu khi
thµnh lËp doanh nghiÖp, trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, c¸c
doanh nghiÖp thµnh viªn trong tËp ®oµn cã thÓ tù bæ sung
nguån vèn cho nhu cÇu ®Çu t cña m×nh b»ng c¸c h×nh thøc:
t¸i ®Çu t th«ng qua chÝnh s¸ch ph©n phèi cæ tøc vµ ph¸t
hµnh cæ phiÕu néi bé.
NhiÒu doanh nghiÖp coi träng chÝnh s¸ch t¸i ®Çu t tõ lîi
nhuËn ®Ó l¹i. Trong kÕ ho¹ch hµng n¨m, doanh nghiÖp ®Æt
ra môc tiªu tû lÖ phÇn tr¨m vèn t¸i ®Çu t cÇn ®¹t ®îc nh»m
tù ®¸p øng nhu cÇu vèn ngµy cµng t¨ng. §Ó lµm ®îc ®iÒu
nµy, ®ßi hái tËp ®oµn kinh tÕ ph¶i ho¹t ®éng hiÖu qu¶, ph¶i
cã mét lîng lîi nhuËn ®ñ lín nh»m ®¸p øng nhu cÇu vèn ngµy
cµng t¨ng, phôc vô nhu cÇu ngµy cµng ph¸t triÓn cña doanh
17
nghiÖp. ViÖc t¸i ®Çu t cã thÓ thùc hiÖn b»ng c¸ch ghi t¨ng
gi¸ trÞ sæ s¸ch cña cæ phiÕu hoÆc ph¸t hµnh thªm cæ phiÕu
th«ng thêng. Trêng hîp thø nhÊt, gi¸ trÞ danh nghÜa cña cæ
phiÕu t¨ng sÏ lµm t¨ng thÞ gi¸ cæ phiÕu. Trêng hîp thø hai, cæ
®«ng sÏ nhËn cæ phiÕu thay v× nhËn thu nhËp cña hä díi d¹ng
cæ tøc. §©y lµ mét ph¬ng thøc t¹o vèn quan träng vµ kh¸ hÊp
dÉn ®èi víi c¸c tËp ®oµn kinh tÕ v× doanh nghiÖp sÏ gi¶m ®îc
chi phÝ, gi¶m bít sù phô thuéc vµo bªn ngoµi
Trong c¸c tËp ®oµn ®a quèc gia, do ph¹m vi ph©n bè vµ
ho¹t ®éng ë nhiÒu quèc gia kh¸c nhau nªn c¸c ho¹t ®éng khai
th¸c vµ lu chuyÓn c¸c nguån tµi chÝnh néi bé rÊt phøc t¹p vµ
cã ý nghÜa quan träng. Gi÷a c¸c c«ng ty thµnh viªn víi nhau
vµ c«ng ty mÑ ph¶i thiÕt lËp ®îc mét hÖ thèng trao ®æi c¸c
nguån tµi chÝnh, cho phÐp thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng lu chuyÓn,
®iÒu hoµ vèn trong néi bé tËp ®oµn víi chi phÝ thÊp vµ cã
hiÖu qu¶ cao.
§èi víi doanh nghiÖp Nhµ níc, nguån vèn chñ së h÷u tõ l·i
kh«ng chia kh«ng nh÷ng phô thuéc lîi nhuËn thu ®îc hµng n¨m
mµ cßn phô thuéc vµo chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch t¸i ®Çu t cña
Nhµ níc. Cßn ®èi víi c¸c c«ng ty cæ phÇn th× viÖc ®Ó l¹i lîi
nhuËn liªn quan ®Õn mét sè yÕu tè rÊt nh¹y c¶m. Khi c«ng ty
®Ó l¹i mét phÇn lîi nhuËn trong n¨m cho t¸i ®Çu t, tøc lµ
kh«ng dïng sè lîi nhuËn ®ã ®Ó chia l·i cæ phÇn, c¸c cæ ®«ng
kh«ng ®îc nhËn tiÒn l·i cæ phÇn nhng bï l¹i hä cã quyÒn së
h÷u sè vèn cæ phÇn t¨ng lªn cña c«ng ty. Do ®ã, cã thÓ
khuyÕn khÝch cæ ®«ng gi÷ cè phiÕu l©u dµi, nhnh mÆt kh¸c
dÔ lµm gi¶m tÝnh hÊp dÉn cña cæ phiÕu trong thêi kú tríc
18
m¾t do cæ ®«ng chØ nhËn ®îc mét phÇn cæ tøc nhá h¬n.
NÕu tû lÖ chia cæ tøc thÊp h¬n khi cha chia lîi nhuËn ®Ó l¹i
hoÆc sè l·i rßng kh«ng ®ñ hÊp dÉn th× gi¸ cæ phiÕu cã thÓ
gi¶m sót.
Nh vËy, khi gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cæ tøc vµ t¸i ®Çu t, chÝnh
s¸ch ph©n phèi cæ tøc cña c«ng ty cæ phÇn ph¶i lu ý ®Õn
mét sè yÕu tè cã liªn quan nh: tæng sè lîi nhuËn rßng trong kú,
møc chia l·i trªn mét cæ phiÕu cña c¸c n¨m tríc, sù xÕp h¹ng
cæ phiÕu trªn thÞ trêng vµ tÝnh æn ®Þnh cña thÞ gi¸ cæ
phiÕu cña c«ng ty, t©m lý vµ ®¸nh gi¸ cña c«ng chóng vÒ cæ
phiÕu ®ã, hiÖu qu¶ cña viÖc t¸i ®Çu t.
3.1.2/ Huy ®éng nî
Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, c«ng ty mÑ còng nh bÊt cø
mét c«ng ty thµnh viªn nµo kh¸c trong tËp ®oµn rÊt cÇn ®îc
bæ sung thªm vèn phôc vô ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh,
®Æc biÖt khi doanh nghiÖp ®Çu t ®Ó më réng qui m« s¶n
xuÊt kinh doanh, ¸p dông c¸c thµnh tùu khoa häc kü thuËt,
c«ng nghÖ míi cµng nhiÒu th× nhu cÇu vÒ vèn cµng lín. Ngoµi
ph¬ng thøc huy ®éng vèn chñ së h÷u, c«ng ty mÑ vµ c¸c
c«ng ty con cã thÓ t×m kiÕm nguån vèn b»ng c¸c h×nh thøc
huy ®éng nî. NÕu c¨n cø theo thêi gian, huy ®éng nî bao gåm
huy ®éng nî ng¾n h¹n vµ huy ®éng nî trung, dµi h¹n.
Huy ®éng nî ng¾n h¹n cã c¸c h×nh thøc: vay ng©n hµng
th¬ng m¹i vµ c¸c tæ chøc tÝn dông, vay c¸n bé c«ng nh©n
viªn, vay níc ngoµi, c¸c kho¶n vèn trong thanh to¸n cha ®Õn
kú tr¶. Huy ®äng nî ng¾n h¹n ®îc sö dông nh»m trang tr¶i
19
cho nhu cÇu tiÒn ®· ®îc dù to¸n trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt
kinh doanh cña doanh nghiÖp. Th«ng thêng, c¸c kho¶n nî ®îc
coi lµ ng¾n h¹n lµ c¸c kho¶n nî cã thêi h¹n tr¶ nî díi 01 n¨m.
Huy ®éng nî trung, dµi h¹n cã c¸c h×nh thøc: ph¸t hµnh
tr¸i phiÕu, vay ng©n hµng vµ c¸c tæ chøc tÝn dông, vay c¸n
bé nh©n viªn, vay níc ngoµi ... Huy ®éng nî dµi h¹n nh»m
t¨ng cêng c¬ së vËt chÊt kü thuËt, n©ng cao n¨ng lùc s¶n xuÊt
hiÖn cã t¹i doanh nghiÖp. C¸c kho¶n nî trung, dµi h¹n cã thêi
h¹n vay vèn trªn 01 n¨m.
NÕu c¨n cø theo nguån huy ®éng th× huy ®éng nî bao
gåm:
- Ph¸t hµnh tr¸i phiÕu: Tr¸i phiÕu lµ giÊy tê ghi nî do
doanh nghiÖp ph¸t hµnh nh»m huy ®éng vèn trung vµ dµi h¹n
víi c¸c ®iÒu kiÖn vÒ mÖnh gi¸, l·i suÊt vµ thêi h¹n x¸c ®Þnh.
Khi doanh nghiÖp ph¸t hµnh tr¸i phiÕu tøc lµ doanh nghiÖp ®ã
thùc hiÖn mét quan hÖ tÝn dông th«ng qua viÖc b¸n c¸c c«ng
cô tµi chÝnh ra thÞ trêng chøng kho¸n. §é rñi ro cña tr¸i phiÕu
thÊp h¬n so víi cæ phiÕu. Chi phÝ tr¶ l·i tr¸i phiÕu ®îc coi lµ
kho¶n chi phÝ tríc thuÕ.
Tr¸i phiÕu doanh nghiÖp cã nhiÒu lo¹i: tr¸i phiÕu tÝn chÊp,
tr¸i phiÕu thÕ chÊp, tr¸i phiÕu cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi, tr¸i
phiÕu cã l·i suÊt cè ®Þnh, tr¸i phiÕu cã l·i suÊt th¶ næi... Tríc
khi ph¸t hµnh tr¸i phiÕu, doanh nghiÖp ph¶i lùa chän lo¹i tr¸i
phiÕu nµo phï hîp nhÊt víi ®iÒu kiÖn cô thÓ cña doanh nghiÖp
vµ t×nh h×nh trªn thÞ trêng tµi chÝnh v× nã sÏ liªn quan ®Õn
chi phÝ tr¶ l·i, c¸ch thøc tr¶ l·i, kh¶ n¨ng lu hµnh vµ tÝnh hÊp
20