Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư fdi

  • 13 trang
  • file .doc
Phần I
I. MỞ ĐẦU
Trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam và
Chính phủ đã đưa ra chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế trong những năm tới của
Việt Nam là 9 - 10% năm và phấn đấu đến năm 2020, mức GDP bình quân
đầu người tăng lên gấp 8 - 10 lần so với hiện nay, tương đương mức 2 - 3
nghìn USD/người. Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đó, yêu cầu về
thu hút và dùng vốn là một trong những thách thức lớn nhất và khó giải
quyết với nền kinh tế Việt Nam. Theo tính toán sơ bộ, để duy trì tốc độ tăng
trưởng GDP như mục tiêu đề ra, Việt Nam cần đầu tư khoảng lớn hơn 40 tỷ
USD. So với năng lực tiết kiệm nội địa hiện tại của Việt Nam thì con số này
thực sự là khổng lồ, vì vậy chúng ta phải tính đến khả năng huy động các
nguồn vốn từ bên ngoài để đáp ứng nhu cầu vật tư.
Với lợi thế của nước ta đi sau thì thu hút đầu tư nước ngoài nói chung,
đầu tư trực tiếp sử dụng chúng có hiệu quả là một trong những cách quan
trọng để chúng ta đạt được mục tiêu trên. Trong điều kiện nền kinh tế nước
xuất phát thấp, đầu tư trực tiếp nước ngoài có vai trò quan trọng nó là nguồn
bổ sung vốn cho đầu tư, là một kênh chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và
thu nhập cho người lao động tạo nguồn thu cho ngân sách, giúp đẩy nhanh
quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
1
II. Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam
Thực trạng
Cho đến nay, Việt Nam đã đặt quan hệ ngoại giao và quan hệ thương
mại với nhiều nước trên thế giới. Đã có trên 2040 văn phòng đại diện nước
ngoài quan hệ Việt Nam, thuộc mọi lĩnh vực. Có khoảng 900 công ty thuộc
65 nước và lãnh thổ trên thế giới đã đăng ký đầu tư vào Việt Nam với gần
2400 dự án được cấp giấy phép với tổng số 36 tỷ USD, vốn pháp định là
14,5 tỷ USD chiếm trên 43% tổng vốn đăng ký, tổng số vốn FDI đã thực
hiện đến cuỗi năm 1997 đạt 12,2 tỷ USD.
Về vốn vay đã có 274 hợp đồng vốn vay nước ngoài của các doanh
nghiệp FDI được ngân hàng nhà nước chấp thuận với tổng số vốn là 3,34 tỷ
USD, trong đó vốn đã rút là trên 2,3 tỷ USD. Ngoài ra theo số liệu của ngân
hàng Nhà nước cung cấp thì có khoảng 500 triệu USD vốn vay chưa đăng ký
qua Ngân hàng Nhà nước. Số dự án hoạt động theo hình thức hợp tác kinh
doanh chiếm 7% theo hình thức 100% vốn nước ngoài chiếm 30% và số dự
án liên doanh đang hoạt động, chiếm tỷ lệ nhiều nhất: 61% tổng số dự án
được cấp giấy phép.
Sự phân bổ FDI thay đổi nhiều trong suốt thời kỳ. Tỉ lệ FDI đầu tư vào
ngành khai thác (chủ yếu là dầu khí) và nông nghiệp giảm xuống, trong khi
tỷ lệ FDI và các ngành công nghiệp (chủ yếu là công nghiệp chế biến) và
dịch vụ (khách sạn du lịch) lại tăng nhanh, cụ thể là ngành chế biến đã thu
hút tỉ lệ FDI cao nhất (39,1% tổng số vốn đầu tư) tiếp theo là nhà cửa khách
sạn du lịch (21,2%); khu chế xuất, khu công nghiệp chiếm tỉ lệ 10,8%.
Trong khi đối với khu vực nông nghiệp, FDI lại chiếm tỉ lệ rất nhỏ (4,8%).
Trong tổng số vốn đầu tư vào Việt Nam, Singapore đứng đầu chiếm
15,41% tổng số vốn đầu tư, tiếp Đài Loan 13,2, Hồng Kông 10,7, Hàn Quốc
9,42%... 4 nước Châu á chiếm một nửa.
Theo vùng lãnh thổ, FDI chủ yếu tập trung ở phía Nam, miền Bắc theo
sau rồi bắt kịp. Sự phân bố FDI chênh lệch rất nhiều giữa khu vực thành thị
2
và nông thôn. Trên 80% tổng số vốn đầu tư tập trung ở khu vực thành thị chỉ
có 20% cho khu vực nông thôn. Trong khi đó 70% dân số Việt Nam lại sống
ở khu vực nông thôn, điều này tạo ra sự bất bình đẳng trong thu nhập.
III. NHỮNG VƯỚNG MẮC VÀ YẾU KÉM TRONG VIỆC THU
HÚT FDI
1. Những vướng mắc về mặt pháp luật.
- Vấn đề chuyển lỗ của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài:
Theo qui định của Luật đầu tư nước ngoài, chỉ có các doanh nghiệp liên
doanh mới được chuỷen lỗ của bất kỳ năm tính thuế nào sang năm có lãi
tiếp theo thời gian chuyển lỗ không quá 5 năm. Nhưng cũng theo luật này,
chỉ có doanh nghiệp liên doanh và doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước
ngoài đều là pháp nhân Việt Nam việc quy định chuyển lỗ như trên đã gây
sự phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư nước ngoài.
- Về thuế doanh thu có hiện tượng thuế chồng lên thuế, luật thuế thu
nhập công ty thuế suất chủ yếu là 32% có hiệu lực từ ngay 1/1/99 trong khi
theo luật đầu tư nước ngoài có doanh nghiệp FDI trừ dầu khí và khai thác
vàng bạc đá quí được hưởng thuế suất 10%, 20%, 25% trong một thời gian
nhất định hoặc suốt thời gian thực hiện dự án. Như vậy tất cả doanh nghiệp
FDI được cấp giấy phép sẽ chịu thuế suất thu nhập công ty 32% thay cho
thuế suất từ 10 - 20% và khi đó cần bỏ thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài
với thuế suất từ 5 - 10% để đảm bảo sự công bằng nhất định cho các nhà
đầu tư.
Thuế suất áp dụng theo pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu
nhập cao là quá cao so với các nước lân cận vì vậy các doanh nghiệp FDI
đứng trước nguy cơ khó mà duy trì đủ lượng nhân viên kỹ thuật, nhân viên
quản lý có trình độ chuyên môn cần thiết để tham gia và điều hành hoạt
động của doanh nghiệp và càng không thu hút được những người giỏi vào
làm việc ở Việt Nam.
3
2. Về cơ sở hạ tầng còn nhiều yếu kém do phải bỏ nhiều chi phí cho các
công trình ngoài hàng rào, chi phí vận chuyển. Chính phủ chủ trương huy
động FDI dưới hình thức BOT, BTO và BT để cải thiện cơ sở hạ tầng nhưng
cho đến nay chưa đem lại hiệu quả vì các nhà đầu tư đều đánh giá rằng các
công trình kết cấu hạ tầng ở Việt Nam còn nhiều rủi ro.
3. Việc quy hoạch ruộng đất, quy hoạch ngành kinh tế -kỹ thuật trong
việc gọi vốn FDI còn nhiều yếu kém, chúng ta đã phê duyệt thành lập nhiều
KCN ở nhiều tỉnh thành nhưng đối với các khu đã đi vào hoạt động hoặc
đang tiến hành xây dựng cơ sở hạ tầng việc quy hoạch chi tiết rất chậm
khiến các nhà đầu tư nước ngoài rất bị động trong việc chọn địa điểm nhất,
thậm chí gây tâm lý hoài nghi . Nhiều dự án cần sử dụng diện tích đất lớn
liên quan đến an ninh quốc phòng nhưng phối hợp quy hoạch không đồng
bộ, có dự án được cấp giấy phép và chấp thuận cho thuê nhưng khi đi vào
triển khai lại bị phản đối phải chuyển địa điểm, phải giảm đáng kể diện tích
dẫn đến dự án kém khả thi.
Việc quy hoạch gọi vốn FDI vào 1 số ngành quá yếu kém và các nhà
đầu tư nước ngoài cũng đã tin vaò những dự báo khả quan của ta, vì vậy,
chúng ta phải chịu trách nhiệm về tình trạng thừa công suất của 1 số ngành
như: khách sạn, nhà ở, thuê văn phòng....
4. Lực lượng lao động của chúng ta còn nhiều yếu kém. Chúng ta rất
hiếm công nhân lành nghề, hiện nay việc tuyển 1 công nhân lành nghề cao ở
địa bàn Hà Nội khó khăn hơn việc tuyển 1 sinh viên tốt nghiệp đại học.
Thêm vào nữa hệ thống các trường đại học của ta chưa đảm bảo chất lượng
về đào tạo ngoại ngữ, lẫn chuyên môn . Hầu hết lao động trực tiếp của các
doanh nghiệp FDI đều tuyển chưa qua đào tạo hoặc đào tạo chưa đầy đủ
chưa đạt chất lượng. Chính vì vậy chi phí cho dạy nghề rất tốn kém. Lao
động của ta được các chuyên gia đánh giá là chịu khó, cần cù nhưng vì ít
4
kinh nghiệm nghề nghiệp, không có tác phong công nghiệp cho nên năng
suất thấp.
5. Khó khăn về cân đối ngoại tệ cho các doanh nghiệp nhà nước.
Theo luật đầu tư và các văn bản dưới luật, ngân hàng nhà nước chỉ cân
đối ngoại tệ cho các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực xây dựng và
kinh doanh các công trình kết cấu hạ tầng hoặc sản xuất hàng thay thế hàng
nhập khẩu thiết yếu. Trong điều kiện nhà nước và doanh nghiệp đều thiếu
ngoại tệ thì quy định trên là phù hợp với tình hình thực tiễn. Tuy nhiên trong
điều kiện 70% các doanh nghiệp tiêu thụ hàng hoá tại thị trường Việt Nam
và nguyên liệu chủ yếu dựa vào nguồn nhập khẩu (linh kiện điện tử, ô tô...)
việc không có 1 chính sách và biện pháp giúp đỡ tất cả các doanh nghiệp
trong đó có doanh nghiệp FDI cân đối ngoại tệ để nhập khẩu nguyên liệu
(chưa nói đến nguồn ngoại tệ để trả nợ gốc, lãi vay nước ngoài...) sẽ không
đảm bảo cho các doanh nghiệp hoạt động bình thường và cản trở việc tiếp
tục huy động nguồn vốn FDI.
6. Thủ tục hành chính trong lĩnh vực FDI còn quá rườm rà nhiêu khê.
Các nhà đầu tư nước ngoài kêu ca phàn nàn nhiều về việc xin giấy
phép đầu tư, thủ tục thuê đất, xin giấy phép xây dựng cũng như các thủ tục
triển khai thực hiện quá trình XDCB. Còn nhiều điều phải xét lại trong thủ
tục kiểm tra hàng hoá xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp FDI trong nhiều
trường hợp vào kiểm tra gian lận thương mại các cơ quan hải quan đã giữ
hàng nhập khẩu hoặc xuất khẩu quá lâu gây ách tách cho hoạt động của các
doanh nghiệp FDI .
7. Yếu kém trong lĩnh vực kiểm tra của các cơ quan chức năng đối với
hoạt động của các doanh nghiệp FDI.
5
Trong lĩnh vực này phải nói rằng kiểm tra thì nhiều nhưng chất lượng
không đạt yêu cầu bởi lẽ cán bộ được cử đi kiểm tra chưa đủ trình độ phát
hiện những vi phạm của đơn vị, đặc biệt về lĩnh vực tài chính về giá xuất
khẩu thành phẩm.... Sự buông lỏng quản lý trong đó bao gồm công tác kiểm
tra của các đơn vị chủ quản bên Việt Nam trong các doanh nghiệp lao động
với nước ngoài đã dẫn đến tình trạng không phát hiện được những yếu kém
trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Chỉ đến khi doanh nghiệp bị lỗ, cơ
quan quản lý mới biết.
6
Phần II: ĐÂU LÀ GIẢI PHÁP CHO HƯỚNG ĐI.
Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài có được thực hiện hay không,
điều đó tuỳ thuộc vào cả hai phía, bên đầu tư và bên nhận đầu tư. Vì vậy để
thu hút có hiệu quả vốn đầu tư trực tiếp, cần phải tiến hành đồng bộ các giải
pháp khác nhưng thực chất lại rất gắn bó với nhau, hỗ trợ và bổ sung cho
nhau. Với tư cách là bên nhận đầu tư, chúng ta phải tạo ra các điều kiện cần
thiết để thu hút vốn đầu tư, tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài.
I. CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC
TIẾP NƯỚC NGOÀI.
1. Giữ vững sự ổn định từ xã hội, xây dựng bộ máy nhà nước trong
sạch vững vàng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đảm bảo lòng tin
của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của nhà nước đảm
bảo trật tự an toàn xã hội.
2. Giữ vững sự ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế
quốc dân, kiềm chế lạm phát, ổn định tiền tệ, giá cả.
3. Hoàn thiện môi trường pháp lý, đảm bảo hấp dẫn các nhà đầu tư
nước ngoài bằng những điều khoản có tính chất ưu đãi về mặt lợi ích kinh tế
của họ và đảm bảo an toàn về vốn cho họ. Xây dựng một hệ thống pháp luật
đầy đủ và đồng bộ, đảm bảo thi hành pháp luật nghiêm minh.
4. Xây dựng chiến lược hợp tác đầu tư với nước ngoài trên cơ sở của
chiến lược phát triển KTQD. Khẩn trương hoàn thiện quy hoạch tổng thể đối
với đầu tư trực tiếp nước ngoài, trong đó cần quy hoạch cụ thể cơ cấu kinh
tế, quy hoạch các khu công nghiệp...
7
5. Phát triển kinh tế thị trường có sự tham gia quản lý của nhà nước với
sự tham gia của các thành phần kinh tế thiết lập hệ thống thị trường đồng bộ
tạo điều kiện cho chính thị trường đầu tư hoạt động có hiệu quả. Nhanh
chóng hình thành thị trường tài chính, hoàn thiện thị trường lao động....và
phát triển các ngành dịch vụ tài chính ngân hàng, đáp ứng những đòi hỏi bức
bách của hoạt động sản xuất kinh doanh.
6. Cải thiện môi trường đầu tư trực tiếp nước ngoài. Trước hết phải
khẳng định tính nhất quán, ổn định của chính sách thu hút đầu tư trực tiếp
nước ngoài. Các quy định mới của nhà nước làm thiệt hại đến lợi ích của các
doanh nghiệp có vốn đầu tư nhà nước không áp dụng đối với các doanh
nghiệp đã được cấp giấy phép đầu tư trước đó; các quy định mới ưu đãi hơn
sẽ được áp dụng cho doanh nghiệp đã được cấp giấy phép trước đó. Việc bổ
sung 1 số biện pháp khuyến khích và bảo đảm nhất, khẳng định tính nhất
quán ổn định của chính sách đầu tư...
- Trong khi chúng ta chủ trương phát triển đầu tư nước ngoài trên cơ sở
có tính đến quy hoạch phát triển chung và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của
đất nước để tránh sự hiểu lầm từ phía các nhà đầu tư nước ngoài cho rằng
chúng ta đang thắt chặt điều kiện đầu tư, tạo môi trường đầu tư không rõ
ràng cần ban hành ngay các danh mục sau.
- Danh mục các dự án đặc biệt khuyến khích đầu tư
- Danh mục các dự án khuyến khích đầu tư
- Danh mục các lĩnh vực đầu tư có điều kiện
- Danh mục các lĩnh vực không cấp phép đầu tư.
- Danh mục địa bàn khuyến khích đầu tư.
8
Đối với những dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, sản xuất hàng thay thế
nhập khẩu thiết yếu và các công trình đầu tư quan trọng ngân hàng nhà nước
Việt Nam cần đảm bảo cân đối ngoại tệ cho doanh nghiệp đảm bảo bán
ngoại tệ cho doanh nghiệp trong suốt thời gian hoạt động. Còn dự án khác,
ngân hàng có thể xem xét cho mua ngoại tệ phù hợp với các quy định về
quản lý ngoại hối.
Cải thiện môi trường đầu tư, thủ tục hành chính vẫn là khâu cần tiếp
tục được cải cách, đặc biệt là các thủ tục sau giấy phép đầu tư. Cần xem xét
bỏ quy định việc xin giấy phép hành nghề đối với những dịch vụ có liên
quan sau khi đã được cấp giấy phép đầu tư.
Cần cải tiến việc điều hành, quản lý nhà nước và chính sách cán bộ
trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài. Chú trọng đào tạo cán bộ quản lý,
nhân viên kỹ thuật và tay nghề, cho công nhân theo hướng vừa trang bị kiến
thức cơ bản, vừa đào tạo chuyên sâu.
Ngoài ra, nhà nước cần sửa đổi quy định thuế thu nhập cá nhân đối với
người nước ngoài, đa dạng hoá các hình thức đầu tư. Nhu cầu về cổ phần
hoá doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài việc thành lập công ty cổ phần
có vốn nước ngoài, đặc khu kinh tế.... đã và đang là yêu cầu được đáp ứng.
7. Củng cố quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư trực tiếp nước
ngoài, nâng cao quản lý của các cấp, các ngành, các địa phương và đơn vị
hợp tác đầu tư với nước ngoài. Phân cấp quản lý chặt chẽ, đồng bộ, đảm bảo
sự tập trung thống nhất. Khắc phục hiện tượng chia cắt phân tán.
8. Cải tạo nâng cấp và xây dựng mới kết cấu hạ tầng.
Đây là công việc không dễ thực hiện trong điều kiện tiềm lực kinh tế
của Việt Nam còn nhỏ bé, nhất là nguồn vốn ngân sách nhà nước còn hạn
9
chế. Vì vậy một mặt chúng ta cần huy động tối đa khả năng của mình, mặt
khác cần tranh thủ sự ủng hộ của các tổ chức và chính phủ khác. Khi chưa
có đủ điều kiện phát triển đồng bộ hệ thống cơ sở hạ tầng của nền kinh tế thì
nên tập trung xây dựng rứt điểm những công trình then chốt của nền kinh tế.
9. Dịch chuyển cơ cấu nền kinh tế cho phù hợp với sự phát triển của
phân công lao động quốc tế. Một số cơ cấu kinh tế mới chỉ nên tập trung
phát triển mạnh những ngành và lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế so sánh.
10. Mở cửa về thông tin trong và ngoài nước, nhất là thông tin kinh tế
và thị trường, văn hoá, xã hội, khoa học công nghệ dưới mọi hình thức. Thiết
lập một thị trường thông tin công bằng đối với mọi thành viên, mọi người
dân và các doanh nghiệp trong nền kinh tế.
II. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN
ĐẦU TƯ FDI.
1. Tạo điều kiện để thực hiện các dự án:
Tốc độ thực hiện dự án đầu tư là 1 yếu tố quan trọng trong quyết định
đến hiệu quả nhất, quá trình thực hiện càng nhanh thì dự án càng sớm đi vào
sản xuất đem lại hiệu quả trong quá trình triển khai thực hiện dự án, các nhà
đầu tư còn gặp trở ngại thủ tục hành chính rườm rà , giải phóng mặt bằng
chậm chễ... Để cho các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài được triển khai
nhanh chóng, sớm phát huy hiệu quả, chúng ta cần thiết phải tháo gỡ những
trở ngại trên.
Cùng với việc cải tiến thủ tục hành chính, hoàn thành các văn bản pháp
quy, chúng ta cần phải cải tạo và xây dựng mới hệ thống cơ sở hạ tầng đáp
ứng nhu cầu phát triển kinh tế.
10