Các giải pháp của việt nam đối với thu hút fdi của nhật bản

  • 59 trang
  • file .doc
Lêi më ®Çu
N»m trong khu vùc ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng, NhËt B¶n
vµ ViÖt Nam lµ hai quèc gia cã ®iÒu kiÖn tù nhiªn kh¸c
nhau. Tõ mét quèc gia h¶i ®¶o nghÌo tµi nguyªn thiªn nhiªn,
con ®êng ph¸t triÓn ph¶i dùa vµo bªn ngoµi nhng NhËt B¶n
®· trë thµnh mét quèc gia cã nÒn kinh tÕ lín thø hai trªn thÕ
giíi. kh«ng chØ cã nÒn kinh tÕ lín, NhËt B¶n cßn lµ mét quèc
gia cã tr×nh ®é khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn, hiÖn ®¹i, mét
trung t©m c«ng nghiÖp vµ thÕ giíi, cã nguån dù tr÷ khæng
lå.
ViÖt Nam mét quèc gia nhá bÐ n»m trong khu vùc §«ng
Nam ¸. Tµi nguyªn thiªn nhiªn phong phó, nh©n d©n siªng
n¨ng cÇn cï, tr¶i qua nhiÌu cuéc chiÕn tranh gi÷ níc, hiÖn nay
®ang trªn ®µ ®æi míi vµ ph¸t triÓn.
§Ó thùc hiÖn qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸,
sù gióp ®ì cña nhËt b¶n ®èi víi ViÖt Nam ®Ó gi¶m b¬t
nh÷ng khã kh¨n vµ h¹n chÕ trong viÖc ®æi míi vµ tiÕn hµnh
nhanh h¬n vµ ®óng h¬n lµ rÊt cÇn thiÕt ®Æc biÖt lµ vÒ vèn
vµ kü thuËt, ®Ó thùc hiÖn môc tiªu t¨ng gÊp ®«i thu nhËp
quèc d©n ®Çu nguêi tõ nay ®Õn 2001, ViÖt nam cÇn
kho¶ng 50 tû USD vèn ®Çu t. trong khi ®ã vèn trong níc chØ
®¸p øng 50% nhu cÇu v× vËy chØ cã thÓ tr«ng chê vµo ®Çu
t níc ngoµi. viÖc thu hót vèn ®Çu t cña c¸c níc ph¸t triÓn -
c¸c cêng quèc nh NhËt B¶n lµ viÖc hÕt søc quan träng.
1
Trong bµi viÕt nµy em muèn nhÊn m¹nh ®Õn ®Çu t trùc
tiÕp cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam trong giai ®o¹n 1996 ®Õn
nay. §©y lµ giai ®o¹n ViÖt Nam b¾t ®Çu tiÕn hµnh c«ng
cuéc ®æi míi vµ bíc ®Çu ®· cã nh÷ng kÕt qu¶ kh¸ quan.
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n ThÇy gi¸o ®· gióp em rÊt
nhiÒu trong bµi viÕt nµy.
2
Ch¬ng I : Mét sè lý luËn c¬ b¶n vÒ FDI
I. Kh¸i niÖm. §Æc ®iÓm cña FDI
1. Kh¸i niÖm chung vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ( FDI )
§Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ngay tõ thêi tiÒu T b¶n vµ cho
®Õn nay ®· cã rÊt nhiÒu ®Þnh nghÜa vÒ ®Çu t níc ngoµi ®·
®a ra. nh×n trung cã mét chÊp nhËn ®îc nhiÒu quèc gia trªn
thÕ giíi chÊp nhËn, ®ã lµ "§Çu t níc ngoµi lµ viÖc c¸c nhµ
®Çu t ( c¸ nh©n hoÆc ph¸p nh©n ) ®a vèn hoÆc bÊt kú
h×nh thøc gi¸ trÞ nµo vµo viÖc tiÕp nhËn ®Çu t ®Ó thùc
hiÖn c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, dÞch vô mh»m thu
lîi nhuËn vµ ®¹t ®îc c¸c hiÖu qu¶ x· héi ".
§Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ( FDI ) lµ h×nh thøc ®Çu t níc
ngoµi trong ®ã ngêi chñ së h÷u ®ång thêi lµ ngêi trùc tiÕp
qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh sö dông vèn ®Çu t. H×nh thøc FDI
g¾n liÒn víi sù r ®êi cña c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia. Sè lîng
c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia vµ c¸c chi nh¸nh cña chóng ®·
t¨ng lªn mét c¸ch nhanh chãng ®Æc biÖt lµ sau chiÕn tranh
thÕ gií lÇn thø II. Theo thèng kª cña liªn hiÖp quèc, hiÖn nay
trªn tÕ giíi cã kho¶ng 37000 c«ng ty víi 170000 chñ nh¸nh.
Con sè nµy ®· chøng tá sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña FDI trong
thêi gian qua. FDI ®· trë thµnh mét xu thÕ tÊt yÕu trong
diÒu kiÖn quèc tÕ ho¸ s¶n xuÊt vµ lu th«ng. Cã thÓ nãi trong
thêi ®¹i kh«ng mét quèc gia nµo dï lín hay nhá, dï ph¸t triÓn
theo con ®êng TBCN hay ®Þnh hính XHCN l¹i kh«ng cÇn
®Õn FDI .
3
Díi t¸c ®éng cña cuéc c¸ch m¹ng KHKT vµ CMKH c«ng
nghÖ, ngay c¶ nh÷ng níc cã tiÒm lùc kinh tÕ, khoa häc kü
thuËt m¹nh nh Mü, c¸c níc T©y ¢u vµ NhËt B¶n còng kh«ng
tù m×nh gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®·, ®ang vµ tiÕp tôc
®Æt ra tªn lÜnh vùc khoa häc c«ng nghÖ vµ vèn. Do ®ã, con
®êng hîp t¸c cã hiÖu qu¶. mäi quèc gia ®Òu coi ®ã lµ mét
nguån lùc quèc tÕ cÇn khai th¸c ®Ó tõng bíc héi nhËp quèc
tÕ.
2. §Æc ®iÓm cña FDI
FDI cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau :
- §©y lµ h×nh thøc ®Çu t b»ng vèn cña c¸c nhµ ®Çu t hä
tù quyÕt ®Þnh ®Çu t, tù quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh
vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ lç l·i. H×nh thøc nµy mang tÝnh
kh¶ thi vµ hiÖu qu¶ cao.
- Chñ ®Çu t níc ngoµi ®iÒu hµnh mäi ho¹t ®éng ®Çu t nÕu
lµ Doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi hoÆc tham gia ®iÒu
hµnh doanh nghiÖp ho¹t ®éng tuú theo tû lÖ gãp vèn cña
m×nh.
- Th«ng qua ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi níc chñ nhµ cã thÓ
tiÕp nhËn ®îc c«ng nghÖ tiªn tiÕn, häc hái kinh nghiÖm
tæ chøc qu¶n lý lµ c¸c môc tiªu mµ c¸c h×nh thøc kh¸c
kh«ng gi¶i quyÕt ®îc .
- Nguån vèn nµy kh«ng chØ bao gåm vèn ®Çu t ban ®Çu
cña Chñ ®Çu t díi h×nh thøc vèn ph¸p ®Þnh vµ trong qu¸
tr×nh ho¹t ®éng, nã cßn bao gåm c¶ vèn vay cña doanh
4
nghiÖp ®Ó triÓn khai hoÆc më réng dù ¸n còng nh ®Çu t
tõ lîi nhuËn thu ®îc.
II. C¸c h×nh thøc FDI
Trong thùc tiÔn FDI cã nhiÒu h×nh thøc ®îc ¸p dông lµ:
1. Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh
Theo qui ®Þnh ®iÒu 7 nghÞ ®iÞnh 12/ CP. Hîp ®ång hîp
t¸c kinh doanh lµ v¨n b¶n kú kÕt cña 2 bªn hay nhiÒu bªn
qui ®Þnh tr¸ch nhiÖm vµ ph©n chia kÕt qu¶ kinh doanh cho
mçi bªn ®Ó tiÕn hµnh ®Çu t kinh doanh ë ViÖt Nam mµ
kh«ng cÇn thµnh lËp ph¸p nh©n.
H×nh thøc nµy cã ®Æc ®iÓm:
- Kh«ng ra ®êi mét ph¸p nh©n míi.
- C¬ së cña h×nh thøc nµy lµ hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh.
Trong hîp ®ång néi dung chÝnh ph¶n ¸nh tr¸ch nhiÖm
quyÒn lîi gi÷a c¸c bªn víi nhau ( kh«ng cÇn ®Ò cËp ®Õn
viÖc gãp vèn ).
- Thêi h¹n cÇn thiÕt cña hîp ®ång cho c¸c bªn tho¶ thuËn
phï hîp víi tÝnh chÊt, môc tiªu kinh doanh vµ ®îc c¸c c¬
quan cÊp giÊy phÐp kinh doanh chuÈn y.
- Hîp ®ång ph¶i do ®¹i diÖn cã thÈm quyÒn cña c¸c bªn ký.
trong qu¸ tr×nh hîp t¸c kinh doanh c¸c bªn gi÷ nguyªn t
c¸ch ph¸p nh©n cña m×nh.
2. Doanh nghiÖp liªn doanh
Theo 2 ®iÒu kho¶n 2 luËt ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i
ViÖt Nam qui ®Þnh: "Doanh nghiÖp liªn doanh lµ do hai bªn
5
hay nhiÒu bªn hîp t¸c thµnh lËp t¹i ViÖt Nam trªn c¬ së hîp
®ång kinh doanh hoÆc hiÖp ®Þnh ký gi÷a ChÝnh phñ Céng
hoµ XHCN ViÖt Nam vµ ChÝnh phñ níc ngoµi hoÆc doanh
nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi hîp t¸c víi doanh nghiÖp ViÖt
Nam hoÆc do doanh nghiÖp liªn doanh hîp t¸c víi nhµ ®Çu t
níc ngoµi trªn c¬ së hîp ®ång liªn doanh.
H×nh thøc nµy cã ®Æc ®iÓm:
- Thµnh lËp ph¸p nh©n míi ho¹t ®éng trªn nguyªn t¾c
ho¹ch to¸n ®éc lËp díi h×nh thøc c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u
h¹n. C¸c bªn chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ phÇn vèn cña m×nh.
- PhÇn gãp vèn cña bªn hoÆc c¸c bªn níc ngoµi kh«ng h¹n
chÕ møc tèi ®a nhng tèi thiÓu kh«ng ®îc díi 30% vèn
ph¸p ®Þnh vµ trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kh«ng gi¶m vèn
ph¸p ®Þnh.
- C¬ quan l·nh ®¹o cao nhÊt cña doanh nghiÖp liªn doanh lµ
Héi ®ång qu¶n trÞ mµ thµnh viªn cña nã do mçi bªn chØ
®Þnh t¬ng øng víi tû lÖ gãp vèn cña c¸c bªn nhng Ýt nhÊt
ph¶i lµ 2 ngêi. Héi ®ång qu¶n trÞ cã quyÒn quyÕt ®Þnh
nh÷ng vÊn ®Ò quan träng ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp
theo nguyªn t¾c nhÊt trÝ.
- C¸c bªn tham gia liªn doanh ph©n chia lîi nhuËn vµ ph©n
chia rñi ro theo tØ lÖ gãp vèn cña mçi bªn tronh vèn ph¸p
®Þnh hoÆc theo tho¶ thuËn gi÷a c¸c bªn.
- Thêi gian ho¹t ®éng kh«ng qu¸ 50 n¨m trong thêi gian
®Æc biÖt ®îc kÐo dµi kh«ng qu¸ 20 n¨m.
6
3. Doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi
Theo ®iÒu 26 nghÞ ®Þnh 12/ CP quy ®Þnh: " Doanh
nghiÖp 100% vèn ®Çu t níc ngoµi lµ doanh nghiÖp thuéc së
h÷u cña nhµ ®Çu t níc ngoµi thµnh lËp t¹i ViÖt Nam tù qu¶n
lý vµ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh ".
Doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi ®îc thµnh lËp theo h×nh
thøc c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n cã t c¸ch ph¸p nh©n theo
ph¸p luËt cña ViÖt Nam. Thêi h¹n kh«ng qu¸ 50 n¨m kÎ tõ
ngµy ®îc cÊp giÊy phÐp.
Ngoµi 3 h×nh thøc cßn cã c¸c h×nh thøc sau:
 Hîp ®ång x©y dùng - Kinh doanh - ChuyÓn giao ( BOT )
Theo ®iÒu 12 kho¶n 2 luËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam: "
Hîp ®ång x©y dùng - Kinh doanh - Chuûen giao lµ v¨n b¶n
kú gi÷a c¬ quan cã thÈm quyÒn cña ViÖt Nam vµ nhµ ®Çu t
níc ngoµi ®Ó x©y dùng kinh doanh c«ng tr×nh kÕt cÊu h¹
tÇng trong têi h¹n nhÊt ®Þnh, thêi h¹n nhµ ®Çu t níc ngoµi
chuyÓn giao kh«ng båi hoµn c«ng tr×nh ®ã cho nhµ níc ViÖt
Nam ".
 Hîp ®ång x©y dùng - chuyÓn giao - Kinh doanh (BOT ) lµ
v¨n b¶n kú kÕt gi÷a c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn cña
ViÖt Nam vµ nhµ ®Çu t níc ngoµi x©y dùng c«ng tr×nh
kÕt cÊu h¹ tÇng. Sau khi x©y dùng xong nhµ ®Çu t níc
ngoµi chuyÓn giao c«ng tr×nh ®ã cho nhµ níc ViÖt Nam.
ChÝnh phñ ViÖt Nam dµnh cho nhµ ®Çu t Kinh doanh
7
trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh ®Ó thu håi vèn vµ lîi nhuËn
hîp lý.
 Hîp ®ång X©y dùng - ChuyÓn giao ( BT )
Theo kho¶n 13 ®iÒu 2 luËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam: "
Hîp ®ång x©y dùng chuyÓn giao lµ hîp ®ång ký kÕt gi÷ c¬
quan nhµ níc cã thÈm quyÒn ViÖt Nam vµ nhµ ®Çu t níc
ngoµi ®Ó x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng. Sau khi x©y xong nhµ
®Çu t níc ngoµi chuyÓn giao c«ng tr×nh ®ã cho nhµ níc ViÖt
Nam. ChÝnh phñ ViÖt Nam t¹o ®iÒu kiÖn cho nhµ ®Çu t níc
ngoµi thùc hiÖn c¸c dù ¸n kh¸c ®Ó thu håi vèn vµ lîi nhuËn
hîp lý ".
III. Vai trß vµ nh©n tè t¸c ®éng ®Õn ®Çu t trùc tiÕp
níc ngoµi
1. Vai trß cña FDI
H¬n 10 n¨m kÓ tõ khi ban hµnh luËt ®Çu t níc ngoµi t¹i
ViÖt Nam, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ mét bé phËn kh«ng
thÓ thiÕu ®îc cã tèc ®é ph¸t triÓn nhanh nhÊt trong c¸c ho¹t
®éng kinh tÕ ®èi ngäai cña níc ta ®ãng gãp tÝch cùc vµ
ngµy cµng lín vµo sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt níc, lµ
mét nh©n tè gãp phÇn vµo thµnh c«ng cña c«ng viÖc ®æi
míi kinh tÕ.
Ho¹t ®éng FDI mang ph¹m vi quèc tÕ. Nã mang l¹i lîi Ých
cho c¶ 2 bªn vµ ®ång vèn bá ra rÊt hiÖu qu¶.
§Æc biÖt lµ ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn nã gi¶i quyÕt ®îc c¸c
vÊn ®Ò:
8
- FDI t¨ng cêng vèn ®Çu t bï ®¾p sù thiÕu hôt vÒ ngo¹i tÖ
gãp phÇn t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ t¨ng xuÊt khÈu, bï
®¾p c¸n c©n thanh to¸n.
- FDI gãp phÇn gi¶i quyÕt viÖc lµm, t¨ng thu nhËp cho ngêi
lao ®éng t¹o ®iÒu kiÖn tÝch luü trong níc.
- FDI sÏ chuyÓn giao c«ng nghÖ kü thuËt hiÖn ®¹i, kü x¶o
chuyªn m«n, tr×nh ®é qu¶n lý tiªn tiÕn cho níc nhËn ®Çu
t. XÐt vÒ l©u dµi ®iÒu nµy sÏ t¨ng n¨ng xuÊt cña c¸c yÕu
tè s¶n xuÊt, thóc ®Èy c¸c nghµnh nghÒ míi ®ßi hái hµm l-
îng c«ng nghÖ cao nh ®iÖn tö tin häc...ChÝnh v× vËy nã
cã t¸c dông lín ®èi víi c«ng nghiÖp ho¸, chuyÓn dÞch c¬
cÊu kinh tÕ t¨ng trëng nhanh cña c¸c níc ®Çu t. Tõ sù
chuyÓn giao nµy còng gióp cho c¸c níc chñ nhµ cã ®îc kü
thuËt tiªn tiÕn, kinh nghiÖm trong qu¶n lý, ®éi ngò c¸n bé
®îc b«i dìng ®µo t¹o nhiÒu mÆt.
- FDI gióp c¸c níc nhËn ®Çu t trùc tiÕp tiÕp cËn ®îc víi thÞ
trêng thÕ giíi, më réng quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ trong xu
híng khu vùc ho¸ toµn cÇu ho¸.
2. Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn FDI
2.1 §èi víi quèc gia ®i ®Çu t
Thø nhÊt, ®Ó më réng thÞ trêng tiªu thô, ngay t¹i níc chñ
®Çu t, Nhµ ®Çu t cã thÓ d÷ mét vÞ thÕ nhÊt ®Þnh trªn thÞ
trêng. Còng cã thÓ cã lo¹i hµng ho¸ hÆc dÞch vô mµ nhµ
®Çu t ®ã cung cÊp ®ang bÞ c¹nh tranh gay g¾t t¹i thÞ trêng
trong níc. ViÖc t×m kiÕm nh÷ng thÞ trêng ngoµi níc víi
9
nh÷ng nhu cÇu lín vÒ lo¹i hµng ho¸ hoÆc dÞch vô cña nhµ
®Çu t sÏ ®¸p øng ®îc viÖc më réng s¶n xuÊt vµ tiªu thô
hµng ho¸, dÞch vô. Ngoµi ra, c¸c chñ ®Çu t cã lîi thÕ ®éc
quyÒn nhê së h÷u mét nguån lùc hay kü thuËt mµ c¸c ®èi
thñ c¹nh tranh cña hä kh«ng cã ®îc ë thÞ trêng ë t¹i. §iÒu
nµy sÏ mang l¹i cho nhµ ®Çu t nhiÒu lîi nhuËn h¬n.
Thø hai, lµ x©m nhËp thÞ trêng cã tû xuÊt cao h¬n. Theo
lý thuyÕt vÒ tû xuÊt lîi nhuËn gi¶m dÇn, nÕu cø tiÕp tôc ®Çu
t vµo mét dù ¸n nµo ®ã ë mét quèc gia nµo ®ã, tû xuÊt lîi
nhuËn chØ t¨ng ®Õn mét møc nhÊt ®Ønh råi sÏ gi¶m dÇn.
V× vËy. C¸c nhµ ®Çu t lu«n chó träng t×m kiÕm nh÷ng thÞ
trêng ®Çu t míi mÎ ®Òu ®¹t ®îc tû xuÊt lîi nhuËn cao h¬n.
§éng thêi, ë c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn thêng cã hiÖn t-
îng thõa " t¬ng ®èi " vèn nªn viÖc ®Çu t ra níc ngoµi gióp
c¸c nhµ t b¶n n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vèn.
Thø ba, sö dông c¸c yÕu tè s¶n xuÊt ë níc nhËn ®Çu t.
Do sù ph¸t triÓn kh«ng ®Òu vÒ tr×nh ®é cña lùc lîng s¶n
xuÊt, ë c¸c quèc gia kh¸c nhau chi phÝ s¶n xuÊt lµ kh«ng
gièng nhau. Gi÷a c¸c quèc gia cã sù ch©nh lÖch vÒ gi¸ c¶
hµng ho¸, sc lao ®éng, tµi nguyªn, khoa häc kü thuËt, vÞ trÝ
®Þa lý... c¸c nhµ ®Çu t thêng lîi dông sù chªnh lÖch nµy ®Ó
thiÕt lËp ho¹t ®éng s¶n xuÊt ë n¬i cã chi phÝ s¶n xuÊt thÊp
nh»m h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm. §Çu t ra níc ngoµi cã thÓ gióp
c¸c nhµ ®Çu t h¹ thÊp chi phÝ s¶n xuÊt do khai th¸c ®îc
nguån lao ®éng dåi dµo víi møc gi¸ giÎ ë níc së t¹i. §ång thêi
10
khi ®Çu t s¶n xuÊt ë níc së t¹i, nhµ ®Çu t cã thÓ sö dông
nguån nguyªn liÖu ®Çu vµo cho ngµnh s¶n xuÊt cña m×nh ë
chÝnh níc nµy. ViÖc nµy gi¶m bít ®îc chi phÝ vËn t¶i cho viÖc
nhËp nguyªn nhiªn liÖu, nhÊt lµ khi c¸c nhµ ®Çu t muèn tiªu
thô s¶n phÈm cuèi cïng ë níc ngoµi.
§èi víi viÖc thiÕt lËp nhµ m¸y s¶n xuÊt ë c¸c níc t b¶n
ph¸t triÓn c¸c nhµ ®Çu t cã thÓ häc tËp c«ng nghÖ tiªn tiÕn
cña c¸c níc ®ã vµ nh÷ng c«ng nghÖ nµy cã thÓ sÏ ®îc ¸p
dông ë nhiÒu nhµ m¸y hay chi nh¸nh cña c¸c c«ng ty níc
kh¸c. nh÷ng c«ng nghÖ hiÖn ®¹i sÏ gãp phÇn n©ng cao chÊt
lîng s¶n phÈm, h¹ thÊp chi phÝ s¶n xuÊt ®Ó ®a ®Õn môc
dÝch cuèi cïng cña nhµ ®Çu t lµ lîi nhuËn cao.
Cuèi cïng ®ã lµ tr¸nh ®îc c¸c hµng rµo th¬ng m¹i. Xu
thÕ b¶o hé mËu dÞch trªn thÕ giíi ngµy cµng gia t¨ng , ®Æc
biÖt lµ ë c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. §Çu t ra níc ngoµi lµ
biÖn ph¸p h÷u hùu ®Ó x©m nhËp chiÕm lÜnh thÞ trêng vµ
tr¸nh ®îc c¸c hµng rµo b¶o hé mËu dÞch gióp c¸c chñ ®Çu t
gi¶m bít chi phÝ s¶n xuÊt nh»m tr¸nh ®îc c¸c trêng ng¹i cho
viÖc tiªu thô hµng ho¸ hay dÞch vô cña m×nh nh tr¸nh ®îc
thuÕ nhËp khÈu, h¹n ngh¹ch.
2.2 §èi víi quèc gia nhËn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi
§Çu t trùc tiÕp níc ngoµi kh«ng nh÷ng ®¸p øng ®îc nhu
cÇu vµ lîi Ýchcña níc chñ ®Çu t mµ cßn gi÷ mét vai trß quan
träng trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña níc tiÕp nhËn ®Çu t.
11
FDI cung cÊp cho níc chñ nhµ mét nguån vèn lín ®Ó bï
®¾p sù thiÕu hôt vèn trong níc. HÇu hÕt c¸c níc, nhÊt lµ c¸c
níc ®ang ph¸t triÓn ®Òu cã nhu cÇu vèn ®Ó thùc hiÖn c«ng
ho¸ vµ n©ng cao tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ. NhiÒu níc ®· thu
hót ®îc mét lopùng vèn níc ngo×a lín tõ ®Çu t trùc tiÕp ®Ó
gi¶i quyÕt khã kh¨n vÒ vèn vµ do ®ã ®· thùc hiÖn tèt qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ®Êt níc.
Cïng víi viÖc cung cÊp vèn lµ kü thuËt. Qua thùc hiÖn
®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi, c¸c chñ ®Çu t ®· chuyÓn giao
c«ng nghÖ tõ c¸c chi nh¸nh, nhµ m¸y cña hä ë c¸c níc kh¸c
sang níc chñ nhµ. MÆc dï sù chuyÓn giao nµy cã nhiÒu h¹n
chÕ do nh÷ng chñ quan vµ kh¸ch quan chi phèi sang ®iÒu
kh«ng thÓ phñ nhËn chÝnh lµ nhê cã sù chuyÓn giao ®ã mµ
c¸c níc ®ang ph¸t triÓn cã ®iÒu kiÖn tèt h¬n ®Ó khai th¸c
c¸c thÕ m¹nh s½n cã vÒ tµi nguyªn thiªn nhiªn t¨ng s¶n
xuÊt, s¶n lîng vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh víi c¸c níc kh¸c trªn
thÞ trêng thÕ giíi nh»m thóc ®Èy nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn.
Víi viÖc thiÕt lËp c¸c c¬ së s¶n xuÊt ë c¸c níc së t¹i , chñ
®Çu t cÇn sö dông lao ®éng ë chÝnh n¬i Êy.Sù xuÊt hiÖn
hµng lo¹t c¸c nhµ m¸y míi, N«ng tr¹i míi ®· thu hót nhiÒu lao
®éng vµo lµm viÖc. H¬n thÕ n÷a, c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi
cßn ph¶i ®µo t¹o nh÷ng ngêi lao ®éng thµnh nh÷ng c«ng
nh©n lµnh nghÒ cho doanh nghiÖp cña m×nh ®iÒu nµy gãp
phÇn t¹o thªm c«ng ¨n viÖc lµm vµ n©ng cao chÊt lîng lao
12
®éng cho nh©n d©n níc së t¹i, do ®ã gi¶m tØ lÖ thÊt
nghiÖp ë nh÷ng níc nµy.
Do t¸c ®éng cña vèn vµ khoa häc c«ng nghÖ ®Çu t trùc
tiÕp sÏ t¸c ®éng m¹nh ®Õn viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh
tÕ bao gåm c¶ c¬ cÊu nghµnh, c¬ cÊu kü thuËt, c¬ cÊu s¶n
phÈm vµ lao ®éng. Bªn c¹nh ®ã, th«ng qua trùc tiÕp níc
ngoµi níc chñ nhµ sÏ cã thªm ®iÒu kiÖn ®Ó më réng c¸c mèi
quan hÖ kinh tÕ. C¸c níc nhËn ®Çu t sÏ cã thªm s¶n phÈm
®Ó kh«ng nh÷ng phôc vô cho nhu cÇu tiªu dïng trong níc mµ
cãn ®Ó xuÊt khÈu sang c¸c níc kh¸c vµ më réng quan hÖ th-
¬ng m¹i quèc tÕ. Ngoµi ra, viÖc ®Çu t níc ngoµi vµo níc së
t¹i sÏ thóc ®Èy sù c¹nh tranh vÒ ®Çu t cña c¸c níc ë ngay níc
së t¹i lµm cho m«i trêng ®Çu t ngµy cµng ph¸t triÓn.
H¹n chÕ cña FDI ®èi víi n¬c nhËn ®Çu t.
FDI kh«ng khi nµo vµ bÊt cø ®©u còng ph¸t huy vai trß
tÝch cùc ®èi víi ®êi sèng kinh tÕ x· héi cña níc chñ nhµ. Nã
chØ ph¸t huy tèt trong m«i trêng kinh tÕ, x· héi æn ®Þnh vµ
®Æc biÖt khi nhµ níc biÕt sö dông vµ ph¸t huy vai trß qu¶n
lý cña m×nh. FDI bao hµm trong nã nh÷ng h¹n chÕ ®èi víi
níc nhËn ®Çu t nh.
- Nguån vèn ®Çu t trùc tiÕp do chñ ®Çu t qu¶n lý trùc tiÕp
vµ sö dông theo môc ®Ých cña m×nh.
- Nh÷ng c«ng nghÖ chuyÓn giao sang níc ®ang ph¸t triÓn
thêng kh«ng ph¶i lµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn nhÊt mµ lµ nh÷ng
c«ng nghÖ kh«ng cßn ®îc sö dông ë c¸c níc t b¶n ph¸t
13
triÓn v× ®· qua thêi h¹n sö dông vµ kh«ng cßn ®¸p øng
®îc nhu cÇu míi vÒ chÊt lîng vµ g©y « nhiÔm m«i trêng.
Trªn thùc tÕ ®· diÔn ra nhiÒu hiÖn tîng chuyÓn giao c«ng
nghÖ nhá giät, tõng phÇn vµ mÊt rÊt nhiÒu thêi gian.
- Trong nhiÒu trêng hîp, FDI cßn g©y sù rèi ren mÊt æn
®Þnh cho nÒn kinh tÕ níc chñ nhµ. nhiÒu nhµ ®Çu t níc
ngoµi ®· lîi dông s¬ hë trong luËt ph¸p níc së t¹i ®Ó trèn
thuÕ, x©m ph¹m lîi Ých cña níc chñ nhµ.
- MÆc dï vËy, nh÷ng h¹n chÕ FDI kh«ng thÓ phñ nhËn ®îc
vai trß tÝch cùc cña nã ®èi víi c¶ níc chñ nhµ vµ níc ®Çu t.
VÊn ®Ò lµ ë chç c¸c níc tiÕp nhËn ®Çu t ph¶i kiÓm so¸t
®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi mét c¸ch h÷u hiÖn ®Ó ph¸t huy
mÆt tÝch cùc vµ h¹n chÕ mÆt tiªu cùc cña nã.
14
Ch¬ng II: Thùc tr¹ng thu hót FDI cña NhËt B¶n
vµo ViÖt Nam
I. Vµi nÐt vÒ quan hÖ kinh tÕ ViÖt Nam - NhËt B¶n
Ngµy 21/ 9/ 1973. ViÖt Nam vµ NhËt B¶n chÝnh thùc
thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao ®¸nh dÊu sù tiÕp nèi c¸c quan
hÖ giao lu vèn cã ®Çu t l©u ®êi cña hai níc. Tõ nh÷ng thÕ
kû tríc, nhiÒu th¬ng gia NhËt B¶n ®· ®Õn bu«n b¸n vµ kinh
doanh ë ViÖt Nam. Phè HiÕn ( MiÒn B¾c), Héi An ( MiÒn
Trung ) lµ nh÷ng ®Þa danh nghi ®Ëm dÊu Ên cña c¸c mèi
quan hÖ giao lu ®ã.
Sau khi ViÖt Nam hoµn toµn thèng nhÊt, mèi quan hÖ
gi÷a hai níc cã c¬ héi ph¸t triÓn toµn diÖn c¶ vÒ ngo¹i giao,
chÝnh trÞ, kinh tÕ vµ c¸c lÜnh vùc kinh tÕ kh¸c. tronh giai
®o¹n nµy mèi quan hÖ kinh tÕ chñ yÕu lµ trao ®æi th¬ng
m¹i vµ viÖn trî.
VÒ th¬ng m¹i, N¨m 1976 NhËt lµ b¹n hµng lín thø hai
cña ViÖt Nam sau Liªn X«, ViÖt Nam ®· xuÊt khÈu sang NhËt
khèi lîng hµng ho¸ trÞ gi¸ 44,5 triÖu USD, chiÕm 40% tæng
kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang khu vùc 2. ViÖt Nam
nhËp khÈu mét lîng b»ng 184,5 triÖu, 127 triÖu vµ 268 triÖu
USD. Thêi kú 1979 - 1982, do vÊn ®Ò campuchia vµ bÇu
kh«ng khÝ chiÕn tranh kh«ng thuËn lîi ë ®«ng nam ¸, th¬ng
m¹i gi÷a hai níc gi¶m tõ 267,5 triÖu USD n¨m 1978 cßn 128
triÖu USD n¨m 1982. Trong thêi kú nµy, ViÖt Nam nhËp khÈu
15
tõ NhËt B¶n lín h¬n xuÊt khÈu trë l¹i. C¸c mÆt hµng nhËp
khÈu l¬ng thùc, nhiªn liÖu, kho¸nh s¶n, s¶n phÈm c«ng
nghiÖp nhÑ, s¶n phÈm ho¸ häc vµ kim lo¹i. ViÖt Nam xuÊt
sang NhËt l¬ng thùc, thùc phÈm, nguyªn liÖu ( gç xÎ, cao
xu ), nhiªn liÖu kho¸ng s¶n, hµng ho¸ ®· chÕ biÕn ( v¶i ).
§Õn 1986, th¬ng m¹i gi÷a ViÖt nam vµ NhËt B¶n ph¸t triÓn
trë l¹i vµ t¨ng lªn 272100 triÖu USD. §Æc biÖt lµ khi liªn x«
tan r·, NhËt B¶n trë thµnh b¹n hµng lín nhÊt cña ViÖt Nam.
N¨m 1990 tæng kim ng¹ch bu«n b¸n hai chiÒu trÞ gi¸ 809
triÖu USD, c¸c n¨m liªn tôc 1991 - 871 triÖu, n¨m 1992 ( -
1321 triÖu), n¨m 1993 ( - 1707 triÖu ), n¨m 1994 ( - gÇn 2
tû ), n¨m 1995 ( - ®¹t 2,6 tû t¨ng 355 vµ n¨m 1996 ®· t¨ng
38,5% so víi n¨m 1995. Thêi gian nµy, hµng ho¸ ViÖt Nam
xuÊt nguyªn vËt liÖu th«, l¬ng thùc, thùc phÈm, kho¸ng s¶n
vµ dÇu th« lµ mÆt hµng NhËt B¶n mua chñ yÕu. PhÝa NhËt
xuÊt sang ViÖt Nam ph©n bãn, « t«, xe m¸y, m¸y dÖt vµ
nguyªn liÖu dÖt, m¸y x©y dùng.
Tõ 1986 trë l¹i ®©y, ViÖt Nam lµ níc xuÊt siªu sang NhËt
víi møc thÆng d kh¸ cao ®· ®ãng gãp tÝch cùc vµo qu¸
tr×nh c©n ®èi c¸n c©n th¬ng m¹i nãi chung cña ViÖt Nam
vµ thÕ giíi. §©y còng lµ ®iÒu kh¼ng ®Þnh vai trß quan
träng cña thÞ trêng NhËt B¶n ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
kinh tÕ cña ViÖt Nam vµ ngîc l¹i.
VÒ viÖn trî, mèi quan hÖ nµy ®· cã tríc n¨m 1975. Trong
thêi gian ®ã, NhËt B¶n ®· chÝnh thøc viÖn trî theo ch¬ng
16
tr×nh cho ViÖt Nam. Sau khi ViÖt Nam thèng nhÊt, tæng sè
viÖn tù cña NhËt B¶n trong 2 n¨m 1975 - 1976 lµ 15 triÖu
USD. DÓ t¨ng cêng thóc ®Èy bu«n b¸n trong hai n¨m tiÕp
theo, NhËt B¶n ®· quyÕt ®Þnh cho ViÖt Nam vay tiÒn víi l·i
suÊt thÊp th«ng qua c¸c c¬ quan hîp t¸c quèc tÕ cña NhËt
B¶n høa cho ViÖt Nam mét kho¶n viÖn trî kh«ng hoµn l¹i lµ
16 tû yªn trong 4 n¨m vµ c¸c kho¶n cho vay kho¶ng 20 tû
yªn. ViÖc NhËt B¶n quyÕt ®Þnh tõ ho·n kÕ ho¹ch tµi trî 14 tû
yªn ( trong ®ã cã 4 tû yªn viÖn trî kh«ng hoµn l¹i vµ cho vay
10 tû yªn ) vµo cuèi n¨m 1978 b¸o hiÖu cho mét thêi kú xÊu
®i trong quan hÖ gi÷a hai níc. Thêi kú 1972 - 1992 vµ thêi
kú NhËt B¶n thùc hiÖn chñ tr¬ng " ®«ng cõng " tµi trî kinh
tÕ nhng kh«ng ®×nh chØ c¸c cuéc tiÕp xóc ngäi giao vµ
viÖn trî nh©n ®¹o ®îc thÓ hiÖn.
NhËt B¶n tiÕp tôc viÖn trî cho ViÖt Nam mét kho¶n trÞ
gi¸ 130000 USD díi h×nh thøc viÖn trî nh©n ®¹o sö dông
mua hµng cña NhËt B¶n nh xe t¶i, « t« ®iÖn, m¸y ñi vµ c¸c
lo¹i hµng ho¸ kh¸c cÇn thiÕt cho viÖc x©y dùng l¹i nÒn kinh
tÕ ViÖt Nam vµ cho phÐp mét c¸ch kh«ng chÝnh thøc c¸c
c«ng ty NhËt B¶n bu«n b¸n víi ViÖt Nam .
Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1990 cuéc chiÕn tranh l¹nh kÕt thóc,
nÒn kinh tÕ ViÖt Nam tõng bíc tho¸t khái khñng ho¶ng vµ
quan hÖ cña ViÖt Nam víi nhiÒu quèc giai ph¬ng t©y vµ c¸c
tæ trøc quèc tÕ ®îc b×nh thêng ho¸. Vµo n¨m 1992, chÝnh
phñ NhËt B¶n quyÕt ®Þnh nèi l¹i viÖn trî ODA cho ViÖt Nam
17
víi tæng sè 281,2 triÖu USD, ®a níc nµy tù vÞ trÝ "kh«ng sè "
lªn hµng sè mét trong c¸c quèc gia DAC tµi trî cho ViÖt Nam.
Theo thèng kª chÝnh thøc cña chÝnh phñ NhËt B¶n, thêi kú
1992 - 1994 tæng tµi trî ODA cña níc nµy cho ViÖt Nam lªn
tíi 372 triÖ USD trong ®ã tµi trî kh«ng chÝnh thøc lµ 116,5
triÖu USD. trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ViÖt Nam nhËn ®îc
mét khèi lîng lín tµi trî ODA cña NhËt B¶n vµ hiÖn nay NhËt
B¶n trë thµnh nhµ tµi trî sè 1 cho ViÖt Nam.
Nh vËy, th¬ng m¹i vµ viÖn trî lµ hai lÜnh vùc ®i tiªn
phong trong mèi quan hÖ kinh tÕ vµ lµ tiÒn ®Ò ®Ó ph¸t
triÓn ®Çu t trùc tiÕp cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam.
II. Nh÷ng yÕu tè tri phèi ®Çu t trùc tiÕp cña
NhËt B¶n vµo ViÖt Nam
C«ng cuéc ®æi míi cña ViÖt Nam diÔn ra ®îc v× n¨m
th× trËt tù thÕ giíi thay ®æi. Cïng víi nh÷ng khã kh¨n trong
níc, ViÖt Nam ph¶i ®¬ng ®Çu víi nh÷ng khã kh¨n do sù tan
gi· cña Liªn X« vµ chÕ ®é XHCN ë §«ng ¢u trong ®ã Liªn X«
lµ níc cung cÊp viÖn trî lín nhÊt vµ còng lµ b¹n hµng cña ViÖt
Nam trong nhiÒu n¨m. Liªn X« tan r· kÌm theo ®ã lµ sù sôp
®æ cña thÕ giíi 2 cùc, chiÕn tranh l¹nh kh«ng cßn n÷a, thay
vµo ®ã lµ xu thÕ thÕ giíi ®a cùc h×nh thµnh, quan hÖ quèc
tÕ chuyÓn tõ ®èi kh¸ng qu©n sù sang ph¸t triÓn mèi quan
hÖ kinh tÕ, ®· cã rÊt nhiÒu sù hîp t¸c gi÷a c¸c quèc gia, khu
vùc, ch©u lôc ®îc h×nh thµnh nh liªn minh ch©u ©u. HiÖp
®Þnh th¬ng m¹i tù do B¾c Mü ( NAFTA ) hîp t¸c kinh tÕ
18
ch©u ¸ Th¸i B×nh D¬ng (APEC ). Cïng víi sù hîp t¸c kinh tÕ,
xu thÕ khu vùc ho¸, toµn cÇu ho¸ ®ang chi phèi t¸t c¶ c¸c
ho¹t déng cña ®êi sèng con ngêi.
1. PhÝa ViÖt Nam
Tr¶i qua thêi gian dµi trong chiÕn tranh, sau chiÕn th¾ng
1975. ViÖt Nam b¾t tay vµo x©y dùng ®Êt níc. T¹i ®¹i héi
VI ®¶ng c«ng s¶n ViÖt Nam häp 12/ 1986 ®· ®Ò ra chÝnh
s¸ch ®æi míi trong ®ã chØ râ " ph¶i kiªn quyÕt chuyÓn tõ
nÒn kinh tÕ tËp chung quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ
hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn ", vËn dông theo c¬ chÕ thÞ tr-
êng cã sù qu¶n ly vÜ m« cña nhµ níc, theo ®Þnh híng XHCN.
VÒ kinh tÕ, ®Ò ra c¸c chÝnh s¸ch vµ ®æi míi tá chøc
qu¶n lý kninh tÕ víi néi dung chñ yÕu: ®iÒu chØnh c¬ cÊu
kinh tÕ, khai th¸c mäi nguån vèn ®Çu t vµ ®æi míic¬ cÊu
qu¶n lý, ph¸t huy vai trß ®éng lùc cña khoa häc kü thuËt,
®Èy m¹nh ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i .
ViÖc chuyÓn sang kinh tÕ thÞ trêng lµm kÝch thÝch s¶n
xuÊt hµng ho¸, t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh vèn vµ kü thuËt
hiÖn ®¹i, ®ßi hái thÞ trêng tiªu thô réng lín. NÒn kinh tÕ thÞ
trêng còng t¹o cho c¸c doanh nghiÖp trong vµ ngoµi níc thÊy
mét trÞ trêng më, ®a d¹ng, chøa ®ùng nhiÒu lîi nhuËn. §©y
lµ nh©n tè quan träng dÓ thu hót vèn, kü thuËt trong vµ
ngoµi níc.
VÒ chÝnh trÞ, thùc hiÖn ®ang cÇm quyÒn duy nhÊt vµ
®i theo ®êng lè dÉn d¾t cña ®¶ng, më réng quan hÖ víi c¸c
19
ní kh«ng ph©n biÖt chÝnh trÞ. ®©y lµ bíc thay ®æi c¬ b¶n
cña chÝnh phñ ViÖt Nam. Trong khi c¸c níc cïng khu vùc ®·
cã bíc nh¶y vät vÒ kinh tÕ th× ViÖt Nam vÉn trong t×nh
tr¹mg chËm ph¸t triÓn do quan hÖ dùa vµo chÝnhtrÞ lµ
chÝnh. V× vËy, ®Ó cã thÓ teo kÞp c¸c quèc gia nµy, ViÖt
Nam cÇn ph¶i më réng quan hÖ h¬n n÷a, kh«ng chØ bè buéc
trong ph¹m vi khu vùc mµ trªn toµn thÕ giíi. T¹i ®¹i héi lÇn
thø VII, th¸ng 6/ 1991 §¶n ®Ò ra khÈu hÖu "ViÖt Nam muèn
lµm b¹n víi tÊt c¶ c¸c níc trong céng ®ång thÕ giíi, phÊn ®Êu
v× hoµ b×nh, ®éc lËp vµ ph¸t triÓn ". §¶ng ®· thay ®æi
chÝnh s¸ch u tiªn " quan hÖ quèc tÕ XHCN ", coi träng víi c¸c
níc XHCN ,mµ trung t©m lµ Liªn X« tríc ®©y vµo thùc hiÖn
chÝnh s¸ch ngo¹i giao ®a ph¬ng dùa vµo " quan hÖ quèc tÕ
nãi chung " kh«ng ph©n biÖt chÕ ®é chÝnh trÞ x· héi kh¸c
nhau trªn c¬ së c¸c nguyªn t¾c cïng tån t¹i hoµ b×nh. quan
hÖ hîp t¸c quèc tÕ kh«ng chØ më réngquan hÖ kinh tÕ quèc
tÕ, æn ®Þnh,cã hoµ b×nh æn ®Þnh th× kinh tÕ míi ph¸t
triÓn.
VÒ luËt ph¸p, chóng ta ban hµnh thªm luËt míi trong ®ã
cã luËt ®Çu t níc ngoµi ban hµnh th¸ng 12/ 1987 më ra mét
ph¬ng thøc míi trong ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i, t¹o c¬ së
ph¸p lý ®a nÒn kinh tÕ ViÖt Nam vµo thÞ trêng thÕ giíi theo
luËt nµy th× FDI lµ viÖc tæ chøc, c¸ nh©n níc ngoµi trùc tiÕp
®a vµo ViÖt Nam b»ng vèn b»ng tiÒn níc ngoµi hoÆc bÊt kú
tµi s¶n nµo ®îc ChÝnh Phñ ViÖt Nam chÊp nhËn ®Ó hîp t¸c
20