Bàn về vấn đề tăng vốn chủ sở hữu để nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại việt nam

  • 23 trang
  • file .doc
Bµn vÒ vÊn ®Ò t¨ng vèn chñ së h÷u ®Ó n©ng cao
n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i
viÖt nam
PhÇn më ®Çu
1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu
ViÖt Nam ®· trë thµnh thµnh viªn thø 150 cña tæ chøc
th¬ng m¹i thÕ giíi WTO vµo ngµy 7/11/2006. Mét trong
nh÷ng cam kÕt cña ViÖt Nam khi gia nhËp WTO lµ më cöa
dÇn lÜnh vùc ng©n hµng – tµi chÝnh.
§ªn nay t¹i ViÖt Nam ®· cã sù hiÖn diÖn cña nh÷ng tËp
®oµn ng©n hµng hµng ®Çu thÕ giíi nh Citibank, HSBC,
ANZ… Theo ®¸nh gi¸ cña AFP vÒ hÖ thèng ng©n hµng ViÖt
Nam th× c«ng cuéc hiÖn ®¹i hãa ngµnh tµi chÝnh ViÖt Nam
diÔn ra chËm ch¹p nhng v÷ng ch¾c ®· thóc ®Èy c¸c ng©n
hµng níc ngoµi ®Çu t vµo ViÖt Nam, n¾m gi÷ mét sè cæ
phÇn nhá nhng quan träng ë c¸c ®èi t¸c lµm ¨n tèt.
Chóng ta cã thÓ thÊy r»ng, sau khi gia nhËp WTO, th×
lÜnh vùc ng©n hµng – tµi chÝnh cña ViÖt Nam sÏ trë nªn rÊt
s«i ®éng. C¸c tæ chøc tµi chÝnh níc ngoµi, ®Æc biÖt lµ c¸c
ng©n hµng lín trªn thÕ giíi sÏ lÇn lît t¨ng thªm ¶nh hëng
cña m×nh t¹i ViÖt Nam víi nh÷ng c«ng nghÖ vµ s¶n phÈm
dÞch vô míi, hiÖn ®¹i, còng sÏ cã nh÷ng ng©n hµng th¬ng
m¹i cña ViÖt Nam kh«ng c¹nh tranh ®îc vµ sÏ ph¶i ph¸ s¶n.
V× vËy, ®Ò tµi nµy ®îc nghiªn cøu nh»m môc ®Ých
n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c ng©n hµng th¬ng
m¹i ViÖt Nam b»ng viÖc t¨ng vèn chñ së h÷u cña m×nh. Cã
nh vËy, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam míi cã thÓ
®øng v÷ng trªn s©n ch¬i toµn cÇu nµy.
2. §èi tîng nghiªn cøu
Trong ®Ò tµi nghiªn cøu nµy, chóng t«i chØ tËp trung
vµo viÖc nghiªn cøu vÊn ®ề tăng vốn chủ sở hữu của c¸c ng©n
1
hµng th¬ng m¹i nhµ níc vµ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cæ
phÇn, c¸c ng©n hµng liªn doanh.
2
3. C¸c ph¬ng ph¸p sö dông ®Ó nghiªn cøu.
Trong vÊn ®Ò nghiªn cøu nµy, chóng t«i sö dông 3 ph-
¬ng ph¸p nghiªn cøu lµ: Ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng,
ph¬ng ph¸p l«gic, ph¬ng ph¸p thèng kª
- Ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng sö dông ®Ó nghiÖn
cøu sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i viÖt
nam trong tr¹ng th¸i ®éng, nghiªn cøu vÒ qu¸ tr×nh t¨ng
vèn chñ së h÷u cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i viÖt nam
hiÖn nay ®ang thùc hiÖn lµ nh thÕ nµo
- Ph¬ng ph¸p thèng kª: Ph¬ng ph¸p nµy sñ dông c¸c tµi
liÖu vÒ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam dÓ ®¸nh gi¸
mét c¸ch kh¸i qu¸t qu¸ tr×nh t¨ng vèn chñ së h÷u cña c¸c
ng©n hµng nµy
- Ph¬ng ph¸p l«gic: Ph¬ng ph¸p nµy ®îc sö dông ®Ó
ph©n tÝch mèi liªn hÖ gi÷a c¸c vÊn ®Ò t¸c ®éng tõ bªn
trong còng nh bªn ngoµi tíi c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ®Ó
®Én tíi yªu cÇu t¨ng vèn chñ së h÷u cña c¸c ng©n hµng th-
¬ng m¹i viÖt nam
3
PhÇn néi dung
1. C¬ së lý thuyÕt vÒ t¨ng vèn chñ së h÷u ®Ó n©ng
cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i
ViÖt Nam
1.1. Kh¸i niÖm vµ tÇm quan träng cña vèn chñ së h÷u
®èi víi c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i
Vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng th¬ng m¹i hay cßn gäi lµ
vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng th¬ng m¹i lµ nguån tiÒn ®-
îc ®ãng gãp bëi nh÷ng ngêi chñ ng©n hµng. §©y lµ lo¹i
vèn ng©n hµng cã thÓ sö dông l©u dµi, h×nh thµnh nªn
trang thiÕt bÞ, nhµ cöa cho ng©n hµng. Nguån h×nh thµnh
vµ nghiÑp vô h×nh thµnh lo¹i vèn nµy tÊt ®a d¹ng tïy theo
tÝnh chÊt së h÷u, n¨ng lùc tµi chÝnh cña chñ ng©n hµng vµ
yªu cÇu ph¸t triÓn cña thÞ trêng.
Vốn chủ sở hữu của ngân hàng thương mại bao gồm giá trị thực có của
vốn điều lệ, các quỹ dự trữ, một số tài sản "Nợ" khác của tổ chức tín dụng
theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Vốn chủ sở hữu là căn cứ để tính
toán các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng. Vốn điều lệ là số
vốn được ghi trong điều lệ của ngân hàng, còn các quỹ dự trữ là các quỹ
được ngân hàng trích lập và sử dụng theo những mục đích nhất định
C¨n cø vµo nguån h×nh thµnh cña lo¹i vèn nµy, chóng ta
cã c¸c c¸c c¸c ph©n lo¹i vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng
gåm 4 lo¹i lµ: nguån vèn h×nh thµnh ban ®Çu, nguån vèn
4
bæ sung trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, c¸c quü cña ng©n
hµng, quü thÆng d vèn vµ nguån vay nî cã thÓ chuyÓn ®æi
Thø nhÊt lµ nguån vèn h×nh thµnh ban ®Çu cña ng©n
hµng. C¨n cø vµo nguån gèc h×nh thµnh cña mçi ng©n
hµng kh¸c nhau mµ nguån vèn ban ®Çu cña c¸c ng©n
hµng còng kh¸c nhau. §èi víi ng©n hµng th¬ng m¹i nhµ níc
th× nguån vèn ban ®Çu cña ng©n hµng nµy sÏ do nhµ níc
cÊp vèn tõ ng©n s¸ch nhµ níc. §èi víi ng©n hµng th¬ng m¹i
cæ phÇn, nguån vèn h×nh thµnh ban ®Çu cña ng©n hµng
do c¸c cæ ®«ng thµnh lËp ng©n hµng ®ãng gãp th«ng qua
viÖc mua cæ phÇn hay cæ phiÕu cña ng©n hµng. §iÒu nµy
cã nghÜa lµ gi¸ trÞ vèn gãp ban ®Çu cña c¸c cæ ®«ng ®îc
chia lµm nhiÒu phÇn nhá b»ng nhau. Víi mçi ngêi khi n¾m
gi÷ mét phÇn b»ng nhau ®ã, hä trë thµnh c¸c cæ ®«ng
cña c¸c ng©n hµng. §èi víi ng©n hµng liªn doanh th× vèn
gãp ban ®Çu do c¸c thµnh viªn liªn doanh gãp vèn. Nguån
vèn nµy ®èi víi c¸c ng©n hµng rÊt quan träng. Nã lµ nguån
®Ò gióp cho c¸c ng©n hµng cã thÓ mua s¾m trang thiÕt
bÞ, x©y dùng nhµ cöa cho ng©n hµng.
Thø hai lµ nguån vèn bæ sung trong qu¸ tr×nh ho¹t
®éng cña ng©n hµng. Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña
m×nh, ng©n hµng t¨ng vèn chñ së h÷u cña m×nh theo
nhiÒu c¸ch kh¸c nhau. Ng©n hµng sö dông phÇn lîi nhuËn
kh«ng chia cña m×nh ®Ó bæ sung lµm t¨ng vèn chñ së
h÷u cña ng©n hµng. Theo ®ã, ta thÊy, dùa vµo lîi nhuËn
sau thuÕ cña ng©n hµng sau khi ®· chi tr¶ cæ tøc cho c¸c
cæ ®«ng, trÝch lËp c¸c quü nh quü dù phßng rñi ro, quü
khen thëng phóc lîi… th× cßn l¹i phÇn lîi nhuËn kh«ng chia
cña ng©n hµng. Nhê cã phÇn lîi nhuËn kh«ng chia nµy mµ
ng©n hµng cã thÓ lµm t¨ng thªm vèn chñ së h÷u cña
m×nh, gióp ng©n hµng cã thÓ t¸i ®Çu t nguån vèn ®ã.
Ngoµi ra, ng©n hµng cã thÓ bæ sung thªm cho vèn chñ së
h÷u cña m×nh th«ng qua viÖc ph¸t hµnh thªm cæ phiÕu
hay ng©n hµng ®îc t¸i cÊp vèn. §èi víi c¸c ng©n hµng th-
¬ng m¹i cæ phÇn th× mét trong nh÷ng c¸ch chóng ta thêng
thÊy nhÊt lµ c¸c ng©n hµng nµy sÏ ph¸t hµnh thªm cæ
phiÕu ®Ó t¨ng thªm vèn chñ së h÷u cña m×nh. C¸c ng©n
hµng cæ phÇn thêng chñ yÕu ph¸t hµnh thªm cæ phiÕu cho
5
c¸c cæ ®«ng cña m×nh, trong trêng hîp c¸c cæ ®«ng
kh«ng mua hÕt sÏ ®em ra ®Êu gi¸ ra c«ng chóng. Víi c¸c
ng©n hµng th¬ng m¹i nhµ níc th× trong qu¸ tr×nh ho¹t
®éng cña m×nh, c¸c ng©n hµng nµy còng thêng xuyªn
nhËn ®îc sù t¸i cÊp vèn tõ ng©n s¸ch nhµ níc. Nhê ®ã mµ
quy m« cña c¸c ng©n hµng nµy t¨ng lªn nhanh chãng.
Thø ba lµ c¸c quü cña ng©n hµng th¬ng m¹i. Mçi quü cña
ng©n hµng ®îc lËp ra cã nh÷ng môc ®Ých kh¸c nhau. Quü
dù phßng tæn thÊt ®îc trÝch lËp hµng n¨m ®Ó ®Ò phßng
nh÷ng tån thÊt cã thÓ x¶y ra. Quü b¶o toµn vèn ®îc lËp ra
®Ó bï ®¾p hao mßn cña vèn ®íi tÊc ®éng cña l¹m ph¸t.
Ngoµi ra cßn cã c¸c quü kh¸c cña ng©n hµng nh quü khen
thëng phóc lîi, quü gi¸m ®èc… Tuy nhiªn, trong c¸c quü
nµy, chóng t«i muèn nhÊn m¹nh tíi viÖc sö dông quü thÆng
d vèn. Quü thÆng d vèn lµ phÇn ®¸nh gi¸ l¹i tµi s¶n cña
ng©n hµng vµ chªnh lÖch gi÷a thÞ gi¸ vµ mÖnh gi¸ cña cæ
phiÕu khi ph¸t hµnh cæ phiÕu míi. §iÒu nµy cã nghÜa lµ khi
®Õn mét thêi k× nhÊt ®Þnh, ng©n hµng sÏ ®¸nh gi¸ l¹i tµi
s¶n cña ng©n hµng. NÕu gi¸ trÞ ®¸nh gi¸ l¹i lín h¬n so víi
gi¸ trÞ ®· khÊu hao theo sæ s¸ch th× ng©n hµng ®· cã
thªm mét kho¶n vèn míi n»m trong quü thÆng d vèn. §Æc
biÖt lµ khi ng©n hµng ph¸t hµnh cæ phiÕu míi, lóc nµy
kho¶n chªnh lÖch gi÷a thÞ gi¸ vµ mÖnh gi¸ cña tr¸i phiÕu
sÏ ®îc ghi vµo quü thÆng d vèn.
Thø t lµ nguån vay nî cã thÓ chuyÓn ®æi thµnh cæ phÇn.
C¸c kho¶n vay trung vµ dµi h¹n cña ng©n hµng th¬ng m¹i
cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi thµnh vèn cæ phÇn cã thÓ ®îc coi
lµ mét bé phËn cña vèn së h÷u cña ng©n hµng. Nguån vèn
nµy cã ®Æc ®iÓm lµ sö dông l©u dµi, cã thÓ dÇu t vµo nµh
cöa, ®¸t ®ai vµ cã thÓ kh«ng ph¶i hoµn tr¶ khi ®Õn h¹n.
Nguån vay nî cã thÓ chuyÓn ®æi thµnh cæ phÇn mµ chóng
ta thêng gÆp nhÊt lµ tr¸i phiÕu chuyÓn ®æi. Tr¸i phiÕu
chuyÓn ®æi cã thêi h¹n trung b×nh tõ 5 – 10 n¨m. §èi víi
tr¸i phiÕu chuyÓn ®æi, l·i suÊt cña nã thêng thÊp h¬n
nhiÒu so víi c¸c tr¸i phiÕu kh¸c. Ng©n hµng sÏ kh«ng ph¶i
chÞu ¸p lùc vÒ tr¶ nî l·i vµ gèc cho tr¸i phiÕu nµy. Khi ng©n
hµng tiÕn hµnh cæ phÇn hãa, nh÷ng ngêi chñ nî së h÷u tr¸i
phiÕu sÏ ®îc quyÒn chuyÓn tõ tr¸i phiÕu nµy thµnh cæ
6
phiÕu theo mét tØ lÖ nhÊt ®Þnh do ng©n hµng quy ®Þnh.
Ngoµi ra cßn mét lo¹i tr¸i phiÕu dµi h¹n kh¸c lµ tr¸i phiÕu
cã l·i suÊt th¶ næi. Thêi h¹n trung b×nh cña lo¹i tr¸i phiÕu
nµy thêng tõ 10 – 20 n¨m. Lo¹i tr¸i phiÕu nµy lu«n cã l·i
suÊt cao h¬n l·i suÊt ng©n hµng. Do vËy, c¸c ng©n hµng sÏ
ph¶i tr¶ l·i cho ngêi n¾m gi÷ tr¸i phiÕu nµy cao h¬n. Nhng
víi lo¹i tr¸i phiÕu nµy, do thêi h¹n cña tr¸i phiÕu rÊt dµi nªn
ng©n hµng hoµn toµn cã thÓ chñ ®éng trong viÖc sö dông
nguån vèn tõ ph¸t hµnh tr¸i phiÕu nµy.
Vèn chñ së h÷u rÊt quan träng ®èi víi ho¹t ®éng ng©n
hµng. Nã gióp cho ng©n hµng cã thÓ ®¹t ®îc tØ lÖ an toµn
vèn theo quy ®Þnh cña ng©n hµng nhµ níc. TØ lÖ an toµn
vèn ®îc tÝnh b»ng tØ sè gi÷a vèn chñ së h÷u vµ tæng sè
tiÒn göi huy ®éng ®îc cña ng©n hµng. HiÖn nay tØ lÖ nµy
®îc quy ®Þnh tèi thiÓu lµ 8%. Nh÷ng ng©n hµng nµo vèn
chñ së h÷u lín th× ng©n hµng ®ã cã kh¶ n¨ng huy ®éng
®îc mét lîng lín tiÒn göi tõ c«ng chóng. Nã sÏ lµm t¨ng quy
m« cña ng©n hµng, lµm t¨ng uy tÝn cña ng©n hµng trªn
thÞ trêng. §Æc biÖt víi nh÷ng ng©n hµng cã tØ lÖ an toµn
vèn cao, hä sÏ cã ®îc sù tin tëng cña kh¸ch hµng khi göi
tiÒn, t¹o ra ®îc lîi thÕ c¹nh tranh so víi c¸c ng©n hµng kh¸c
1.2. N¨ng lùc c¹nh tranh cña ng©n hµng th¬ng m¹i
N¨ng lùc c¹nh tranh cña ng©n hµng th¬ng m¹i lµ kh¶
n¨ng duy tr× c¸c lîi thª cña ng©n hµng trªn thÞ trêng ®Ó
®¹t ®îc møc lîi nhuËn vµ chiÕm ®îc møc thÞ phÇn nhÊt
®Þnh hoÆc cã kh¶ n¨ng chèng l¹i mét c¸ch thµnh c«ng søc
Ðp cña c¸c lùc lîng c¹nh tranh.
N¨ng lùc c¹nh tranh cña ng©n hµng th¬ng m¹i ®îc ®¸nh
gi¸ trªn 2 chØ tiªu, ®ã lµ n¨ng lùc tµi chÝnh vµ n¨ng lùc
ho¹t ®éng kinh doanh
a. N¨ng lùc tµi chÝnh
N¨ng lùc tµi chÝnh ®îc thÓ hiÖn qua 2 mÆt lµ kh¶ n¨ng
sinh lêi vµ kh¶ n¨ng phßng ngõa, chèng ®ì rñi ro cña ng©n
hµng
* Kh¶ n¨ng sinh lêi cña ng©n hµng
7
Kh¶ n¨ng sinh lêi cña ng©n hµng ph¶n ¸nh sù hiÖu qu¶
cña ®ång vèn kinh doanh trong ho¹t ®éng ng©n hµng. Kh¶
n¨ng sinh lêi ®îc x¸c ®Þnh chñ yÕu dùa trªn 2 chØ tiªu lµ
doanh lîi vèn chñ së h÷u (ROE) vµ doanh lîi tµi s¶n (ROA)
Doanh lîi vèn chñ së h÷u ROE ®îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch
chi thu nhËp sau thuÕ cho vèn chñ së h÷u. Nã ph¶n ¸nh
kh¶ n¨ng sinh lîi cña vèn chñ së h÷u T¨ng møc doanh lîi vèn
chñ së h÷u lµ mét môc tiªu quan träng nhÊt trong ho¹t
®éng qu¶ lý tµi chÝnh doanh nghiÖp.
Doanh lîi tµi s¶n ROA lµ chØ tiªu tæng hîp nhÊt ®îc dïng
®Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh lîi cña mét ®ång vèn ®Çu t.
Doanh lîi tµi s¶n ®îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch lÊy thu nhËp sau
thuÕ chia cho tæng tµi s¶n
Víi ng©n hµng th¬ng m¹i cã tØ sè ROA vµ ROE cµng cao
th× nã ph¶n ¸nh kh¶ n¨ng sinh lêi cña ng©n hµng ®ã cµng
lín. §iÒu ®ã gíp phÇn n©ng cao n¨ng lùc tµi chÝnh cña
ng©n hµng.
* Kh¶ n¨ng phßng ngõa vµ chèng rñi ro cña ng©n
hµng
Kh¶ n¨ng phßng ngõa vµ chèng ®ì rñi ro cña ng©n hµng
th¬ng m¹i lµ kh¶ n¨ng lµm gi¶m ®i nh÷ng t¸c ®éng xÊu tíi
nguån vèn vµ tµi s¶n cña ng©n hµng th¬ng m¹i. Vèn chñ së
h÷u cña ng©n hµng vµ rñi ro cã liªn quan mËt thiÕt ®Õn
nhau. Vèn chñ së h÷u chñ yÕu lµ tiÒn do nh÷ng ngêi chñ
ng©n hµng ®ãng gãp. Do vËy cã rÊt nhiÒu rñi ro mµ ngêi
chñ ng©n hµng ph¶i ®èi mÆt. Chóng bao gåm: rñi ro tÝn
dông, rñi ro thanh kho¶n, rñi ro l·i suÊt, rñi ro hèi ®o¸i vµ
rñi ro téi ph¹m
Rñi ro tÝn dông: lµ rñi ro ®èi víi ng©n hµng khi ngêi ®i
vay kh«ng thÓ hoµn tr¶ c¸c kho¶n vay cho ng©n hµng.
Chóng ta ®Òu biÕt r»ng, ng©n hµng chñ yÕu cho vay b»ng
c¸c kho¶n tiÒn göi cña nh÷ng ngêi göi tiÒn vµ c¸c kho¶n
tiÒn ng©n hµng ®i vay. Do vËy, khi ngêi vay kh«ng thÓ
hoµn tr¶ nî cho ng©n hµng sÏ dÉn tíi viÖc ng©n hµng sÏ
gÆp khã kh¨n trong viÖc hoµn tr¶ l·i vµ gèc cho ngêi göi
tiÒn vµ chñ nî ng©n hµng.
Rñi ro thanh kho¶n: lµ rñi ro khi ng©n hµng kh«ng cßn
®ñ tiÒn mÆt ®Ó ®¸p øng nhu cÇu rót tiÒn göi vµ cho vay
8
vèn ®èi víi nh÷ng kh¸ch ahngf chÊt lîng tèt. NÕu ng©n
hµng kh«ng thÓ t¨ng lîng tiÒn mÆt kÞp thêi, nã cã thÓ sÏ
mÊt kh¸ch hµng vµ sôt gi¶m vÒ lîi nhuËn trong trêng hîp
kh«ng thÓ cho vay kh¸ch hµng tèt. Cßn khi ng©n hµng
kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng thanh to¸n cho c¸ kho¶n tiÒn rót ra cña
kh¸ch hµng th× nã sÏ ®Én ®Õn t×nh tr¹ng mÊt kh¶ n¨ng
thanh to¸n vµ cã thÓ sôp ®æ. Sù sôp ®æ cña mét ng©n
hµng cã thÓ dÉn tíi sù sôp ®æ cña toµn bé hÖ thèng ng©n
hµng.
Rñi ro l·i suÊt: Ng©n hµng ph¶i ®¬ng ®Çu víi rñi ro
trong møc chªnh lÖch l·i suÊt. §©y lµ mèi nguy hiÓm khi
thu l·i tõ c¸c tµi s¶n hoÆc chi phi sÏ t¨ng ®ang kÓ, thu hÑp
kho¶n chªnh lÖch gi÷a thu tõ l·i vµ chi phÝ tr¶ l·i, lµm gi¶m
thu nhËp rßng. Rñi ro vÒ kh¶ n¨ng l·i suÊt thay ®æi sÏ dÉn
®Õn sù t¨ng hoÆc gi¶m gi¸ trÞ cña tµi snr hay cña nh÷ng
kho¶n thu nhËp tõ tµi s¶n cña ng©n hµng.
Rñi ro ho¹t ®éng: Lµ nh÷ng rñi ro trong ho¹t ®éng cña
ngan hµng th¬ng m¹i do sù gi¶m sót chÊt lîng qu¶n lý, do
cung cÊp nh÷ng dÞch vô kh«ng hiÖu qu¶, do nh÷ng sai lÇm
trong c«ng t¸c qu¶n lý hay do nh÷ng thay ®æi trong nÒn
kinh tÕ vµ sù c¹nh tranh cña c¸ ®èi thñ míi vÒ dÞch vô tµi
chÝnh trªn thÞ trêng ngan hµng. Nh÷ng thay ®æi trªn cã
thÓ t¸c ®éng tiªu cùc tíi dßng thu nhËp lµm t¨ng chi phÝ
ho¹t ®éng cña ng©n hµng
Rñi ro téi ph¹m: Lµ nh÷ng rñi ro do tham « hay biÓn thñ
tµi s¶n ng©n hµng hay c¸c vô cíp ng©n hµng.
TÊt c¶ c¸c rñi ro trªn ®Òu lµm suy gi¶m ho¹t ®éng ng©n
hµng. V× vËy, ®Ó phßng tr¸nh c¸c rñi ro trªn nh»m n©ng
cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña m×nh, c¸c ng©n hµng th¬ng
m¹i ®· n©ng cao chÊt lîng qu¶n lý, ®a d¹ng hãa c¸c nguån
vèn vµ sö dông nguån vèn, thùc hiÖn b¶o hiÓm tiÒn göi vµ
t¨ng vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng. N©ng cao chÊt lîng
qu¶n lý ho¹t ®éng ng©n hµng, ®a d¹ng hãa c¸c nguån vèn
vµ b¶o hiÓm tiÒn göi lµ c¸ ph¬ng ph¸p ng¨n chÆn rñi ro,
vèn chñ së h÷u sÏ bï ®¸p cho sù tæn thÊt tõ c¸c kho¶n cho
vay vµ thua lç tõ ®Çu t chóng kho¸n, gióp ng©n hµng cã
thÓ kh¾c phôc ®îc nh÷ng khã kh¨n tríc m¾t.
9
b. N¨ng lùc ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng
N¨ng lùc ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng lµ kh¶
n¨ng chiÕm lÜnh thÞ phÇn vÒ cho vay vµ c¸c dÞch vô kh¸c
cña ng©n hµng th¬ng m¹i
* Khả năng cho vay của ngân hàng thương mại
Cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách
hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Cho vay là
tài sản lớn nhất trong khoản mục tín dụng. Cho vay thường được định lượn
theo 2 chỉ tiêu: Doanh số cho vay trong kì và dư nợ cuối kì. Doanh số cho
vay trong kì là tổng số tiền mà ngân hàng đã cho vay ra trong kì. Dư nợ cuối
kì là số tiền mà ngân hàng hiện còn đang cho vay vào thời điểm cuối kì.
Các ngân hàng thương mại chủ yếu cho vay bằng nguồn tiền gửi của
khách hàng và nguồn tiền vay của mình, trong đó, chiếm chủ yếu là tiền gửi.
Ngân hàng có vốn chủ sở hữu càng lớn thì khả năng có thể huy động tiền gửi
của nó càng cao. Nhờ vậy mà nó có thể gia tăng đuợc hiệu quả cho vay của
mình, đồng thời có thể đáp ứng đuợc việc cho vay với khối lượng lớn. Do
theo quy định hiện hành là ngân hàng không được cho một tổ chức vay quá
15% vốn chủ sở hữu của mình, các khoản vay vượt giới hạn trên đều phải có
sự xem xét của ngân hàng nhà nước. Do vậy chúng ta thấy rằng khi ngân
hàng có vốn chủ sở hũư lớn thì khả năng đáp ứng nhu cầu đi vay của khách
hàng sẽ tốt hơn
* Khả năng phát triển các sản phẩm và dịch vụ của ngân hàng thương
mại
Ngân hàng thương mại sẽ thực hiện việc huy động vốn dưới nhiều hình
thức khác nhau, trên nhiều địa bàn khác nhau và hướng tới nhiều đối tượng
khác nhau. Ngân hàng có thể huy động vốn với nhiều kì hạn khác nhau,
đồng thời đáp ứng cho các nhu cầu vay vốn khác nhau về kỳ hạn vay, loại
tiền vay bằng ngoại tệ hay nội tệ, cách giải ngân
Ngoài ra các ngân hàng hiện nay đang cố gắng phát triển các dịch vụ
thanh toán không dùng tiền mặt, chuyển khoản, nhờ thu và nhờ chi qua hệ
thống ngân hang, tài trợ cho xuât nhập khẩu.
Một xu hướng khác của các ngân hàng là thực hiện các nghiệp vụ quản lý
ngân quỹ, tài sản, môi giới chứng khoán, đầu tư chứng khoán, kinh doanh
bảo hiểm, cho thuê tài chính bằng cách thành lập các công ty con hạch toán
độc lập với ngân hàng như công ty chứng khoán, công ty cho thuê tài chính,
công ty bảo hiểm…
1.3. Vai trò của vốn chủ sở hữu trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh
của ngân hàng thương mại
10
a. Vai trò của vốn chủ đối với việc nâng cao năng lực tài chính của ngân
hang
Thứ nhất, vốn là điều kiện đầu tiên và bắt buộc đối với ngân hàng để nó
có đựoc giấy phép tổ chức và hoạt động. Cũng như bất kì các công ty khác,
ngân hàng cần có tiền để có thể xây dựng hay thuê nơi làm việc, phải có tiền
để mua sắm trang thiết bị, trả lương cho công nhân viên. Vì vậy mà ngân
hàng phải có một lượng tiền nhất định ban đầu để có thể thực hiện được
những điều đó. Nhưng khi ngân hàng vừa thành lập, nó chưa thực hiện được
bất kì một hoạt động kinh doanh nào nên chưa thu được lãi, số tiền huy động
vốn ban đầu cũng không thể dùng ngay để mua sắm trang thiết bị. Do đó,
vốn chủ sở hữu với ngân hàng lúc này đóng vai trò vô cùng quan trọng. Nó
có thể trang trải một phần chi phí hoạt động cho ngân hang, là cơ sở để cho
các cơ quan quản lý nhà nước có thể cấp giấy phép hoạt động kinh doanh
cho ngân hang.
Thứ hai, vốn tạo niềm tin cho công chúng và là sự bảo đảm đối với chủ
nợ, bao gồm cả những người gửi tiền về sức mạnh tài chính của ngân hang.
Ngân hàng cần phải đủ mạnh để có thể đảm bảo với những người đi vay
rằng ngân hàng có thể đáp ứng các nhu cầu tín dụng của họ ngay cả trong
điều kiện nền kinh tế khó khăn. Đối với các chủ nợ và những người gửi tiền,
họ sẽ quyết định xem có nên cho ngân hàng vay tiền hay gửi tiền vào ngân
hàng không. Họ sẽ xem xét vốn chủ sở hữu của ngân hang, nếu tỉ lệ vốn chủ
quá thấp so với tổng số tiền huy động được thì khả năng rủi ro đối với ngân
hàng rất cao, đặc biệt là khi cần để đáp ứng nhu cầu thanh toán. Còn với
những người đi vay, họ có thể thấy rằng với những ngân hàng nhỏ, lợi thế
cạnh tranh và quy mô huy động vốn của những ngân hàng này sẽ bị giới hạn,
những ngân hàng đó chưa chắc đã đáp ứng được nhu cầu vốn của mình. Mặt
khác, khi hoạt động ngân hàng nhỏ lẻ như vậy thì sẽ dẫn đến gia tăng chi phí
cho hoạt động của mình, ngân hàng có thể tăng lãi suất cho vay đối với
người đi vay làm mất dần khả năng cạnh tranh của mình.
Thứ ba là vốn đóng một vai trò như một tấm đệm giúp chống lại các rủi
ro phá sản của ngân hàng vì vốn giúp ngân hàng trang trải những thua lỗ về
tài chính và nghiệp vụ cho tới khi ban quản lý có thể tập trung giải quyết
các vấn đề và đưa ngân hàng trở lại trạng thái hoạt động sinh lời. Ta cũng
biết rằng, với các ngân hàng ban đầu khi thành lập, họ sử dụng chủ yếu là
vốn chủ của mình. Do vào thời điểm khi mới thành lập, các ngân hàng chưa
có được thương hiệu. Vì vậy, chi phí để huy động tiền gửi từ ngân hàng này
sẽ có thể phải cao hơn so với các ngân hàng khác, đồng thời sự cạnh tranh
của ngân hàng này với các ngân hàng khác cũng khó khăn hơn. Mặt khác,
khi đó, ngân hàng cũng vẫn phải đáp ứng các nhu cầu vay vốn của khách
11
hang. Do vậy trong thời điểm này, vốn chủ đóng một vai trò rất quan trọng
đối với hoạt động ngân hang. Hay như khi nền kinh tế đang suy thoái thì
việc sử dụng vốn vay nợ sẽ làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng lên
nhiều, trong khi khả năng cho vay lại rất hạn chế. Lúc đó, ngân hàng sẽ phải
dựa rất nhiều vào vốn chủ sở hữu của mình. Trong điều kiện nền kinh tế
phát triển, các ngân hàng sẽ không dựa chủ yếu vào vốn chủ nữa mà sẽ dựa
chủ yếu vào vốn vay nợ và tiền gửi để có thể đẩy nhanh được tốc độ phát
triển của mình. Bởi trong điều kiện nền kinh tế này, nhu cầu vay để đầu tư là
rất lớn. Nếu ngân hàng chỉ dựa vào vốn chủ thì sẽ không thể đáp ứng được
các nhu cầu vay vốn và sẽ làm lãng phí vốn chủ sở hữu của mình. Trong khi
đi vay và tăng việc huy động tiền gửi sẽ giúp tăng quy mô hoạt động của
ngân hàng hơn. Nói vậy, không có nghĩa là trong giai đoạn nền kinh tế đang
phát triển thì vốn chủ sở hữu lại không có vai trò gì. Nó vẫn là cơ sở chủ yếu
để các ngân hàng có thể huy động được tiền gửi hay đi vay nợ.
Do vậy, quản lý và sử dụng vốn chủ sở hữu tốt sẽ làm tăng được hiệu quả
cho các hoạt động kinh doanh của ngân hang, từ đó làm nâng cao năng lực
tài chính của ngân hang
b. Vai trò của vốn chủ sở hữu đối với việc nâng cao năng lực hoạt động
kinh doanh của ngân hang
Vốn của ngân hàng cung cấp năng lực tài chính cho sự tăng trưởng và
phát triển các hình thức dịch vụ mới. Ngoài hoạt động tín dụng là hoạt động
chủ yếu của các ngân hàng Việt Nam hiện nay thì các ngân hàng còn phát
triển rất nhiều dịch vụ phục vụ cho khách hang. Một trong những dịch vụ
phổ biến nhất của các ngân hàng đó là thực hiện thanh toán không dùng tiền
mặt và sử dụng máy rút tiền tự động ATM. Để đầu tư vào những dịch vụ này
thì ngân hàng cần phải có vốn lớn. Hầu hết các ngân hàng đểu mở rộng và
phát triển cở sở vật chất so với lúc đầu và sự bổ sung vốn sẽ cho phép ngân
hàng mở rộng trụ sở, xây dụng thêm những văn phòng chi nhánh để theo kịp
sự phát triển của tăng trưởng và tăng cường chất lượng phục vụ khác hàng
1.4. Áp lực của các ngân hàng thương mại trong vấn đề tăng vốn tự có
Các ngân hàng trong những năm gần đây đang chịu một áp lực rất lớn từ
nhiều phía buộc phải tăng mức vốn để đảm bảo tăng trưởng và giảm rủi ro
cho những người gửi tiền. Có rất nhiều yếu tố gây lên áp lực này, bao gồm
các yếu tố thuộc về cơ quan quản lý và các yếu tố thuộc thị trường tài chính.
Lạm phát là một yếu tố quan trọng gây áp lực tăng vốn, bời vì mặc dù
lạm phát nâng cao giá trị tài sản của ngân hàng nhưng lạm phát cũng đồng
12
thời nân cao giá trị của các khoản nợ và kết quả là giá trị vốn của ngân hàng
có chiều hướng giảm sút.
Nền kinh tế ngày càng biến động buộc các ngân hàng phải bổ sung quy
mô vốn của mình vì môi trường kinh tế này sẽ dễ dẫn đến các rủi ro cao hơn
trong hoạt động ngân hàng. Các ngân hàng có thể sẽ phải chịu chi phí cao
hơn trong các hoạt động kinh doanh của mình. Chi phí hoạt động tăng lên
đặc biệt là chi phí về đất đai, trang thiết bị, chi phí nhân sự tăng cao đã gây
khó khăn cho vấn đề tăng thu nhập của ngân hàng – nguồn cơ bản để tăng
vốn hàng năm. Mặt khác, trong điều kiện nền kinh tế còn nhiều rủi ro, nhất
là như tại Việt Nam hiện nay khi mà quyền đòi nợ vẫn chưa được tôn trọng
thì các ngân hàng có thể sẽ dẫn đến tình trạng bị mất vốn khi khách hàng
không trả nợ do hoạt động kinh doanh của khách hàng gặp khó khăn hoặc
khách hàng không có ý định trả nợ ngân hàng. Do vậy hoạt động ngân hàng
sẽ gặp rất nhiểu tồn thất, do vậy, ngân hàng cần phải tăng vốn của mình lên
để có thể gia tăng được quy mô hoạt động của mình, đa dạng các khoản đầu
tư sẽ làm giảm đi các rủi ro cho ngân hàng.
Các ngân hàng phải tăng vốn để đảm bảo hoạt động kinh doanh của mình
diễn ra theo đúng các quy định của pháp luật. Đối với các ngân hàng Việt
nam, quy định về tỷ lệ an toàn vốn, tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng
thương mại phải đạt tối thiểu 8% tức là tỷ lệ vốn chủ sở hũu trên tổng tài sản
có là 8%; quy định về cho vay đối với một khách hàng của ngân hàng
thương mại không được vượt quá 15% vốn chủ sở hữu của ngân hàng, nếu
quá tí lệ này thì các ngân hàng thương mại không được phép tự cho vay mà
phải xin ý kiến của ngân hàng nhà nước, nếu được ngân hàng nhà nước chấp
thuận thì ngân hàng thương mại mới được đồng ý cho vay; quy định về mức
độ huy động tiền gửi của các ngân hàng thương mại không được vượt quá 20
lần vốn chủ của ngân hàng. Mặt khác, nhu cầu vay vốn của các khách hang
là rất lớn, những công ty lớn thì cần đầu tư cho những dự án lớn mà có thể
phải sau 10 – 20 năm mới sinh lãi, những công ty khác thì cần vay để thanh
toán, mua sắm tài sản lưu động, tăng dự trữ, đầu tư xây dựng nhà xưởng. Do
vậy, để có thể đáp ứng được những điều đó thì ngân hang cần phải tăng vốn
chủ sở hữu của mình lên làm tăng. Do vậy, các ngân hàng muốn đáp ứng
được các yêu cầu trên thì phải gia tăng vốn chủ sở hữu của mình, như vậy nó
sẽ tăng được sự an toàn trong hoạt động ngân hàng và đảm bảo được các lợi
ích của mình trong kinh doanh.
Các ngân hàng thương mại muốn tăng vốn để có thể giảm thiểu nguy có
thôn tính từ các tập đoàn ngân hàng khác. Đối với Việt nam, khi chúng ta
mở cửa nền kinh tế thì đã có những dòng tiền rất lớn từ nước ngoài đổ vào.
Đặc biệt là sau khi gia nhập WTO, rất nhiều hiệp định thương mại đã được
ký giữa Việt nam và các nước trên thế giới. Theo đó, Việt Nam sẽ dần mở
13
cửa lĩnh vực ngân hàng tài chính, một lĩnh vực mà truớc đây chúng ta vẫn có
sự hạn chế đối với các ngân hàng nước ngoài. Theo những cam kết của Việt
Nam trong gia nhập WTO, các ngân hàng thương mại nước ngoài được thực
hiện các hoạt động nhận tiền gửi, cho vay, cho thuê tài chính, bảo lãnh, kinh
doanh tren tài khoản của mình hoặc của khách hàng tại sở giao dịch, trên thị
trường giao dịch thỏa thuận, môi giới tiền tệ, quản lý danh mục đầu tư, các
dịch vụ thanh toán và bù trừ tài sản tài chính… như các ngân hàng Việt nam
mà không chịu sự hạn chế, tuy nhiên vẫn có sự hạn chế đối các ngân hàng
nước ngoài trong việc xuất hiện ở Việt nam dưới các hình thức là văn phòng
đại diện, chi nhánh ngân hàng thương mại nước ngoài, ngân hàng thuơng
mại liên doanh trong đó phần vốn góp của bên nước ngoài không vựot quá
50% vốn điều lệ ngân hàng liên doanh, không được mua cổ phần của các
công ty việt nam trong lĩnh vực ngân hàng tài chính quá 30% vốn điều lệ.
Tuy nhiên, về lâu dài thì những hạn chế trên sẽ dần được tháo bỏ và các
ngân hàng thương mại Việt Nam sẽ phải cạnh tranh bằng chính năng lực của
mình. Do vậy tăng vốn sẽ giúp cho các ngân hàng có thể phát triển mạnh
hơn, đồng thời việc gia tăng quy mô vốn sẽ giúp cho các tập đoàn nước
ngoài gặp khó khăn hơn trong việc thâu tóm ngân hàng thương mại Việt
Nam.
Trong quá trình hội nhập ngày nay, việc thành lập các tập đoàn để phát
triển là một xu thế tất yếu. Việc thành lập các tập đoàn kinh doanh đa ngành
đa lĩnh vực có rất nhiều ưu điểm. Nó giúp cho các tập đoàn có thể đa dạng
hóa các hoạt động, giảm thiểu các rủi ro không hệ thống tác động, có thể dẫn
đến được việc thâu tóm các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, có thể mở
rộng được hoạt động ra ngoài quốc gia, vươn ra thế giới. Tuy nhiên nó cũng
có nhược điểm khi nhu cầu vốn cho việc này rất lớn và cũng phải mất một
thời gian dài. Do vậy, các ngân hàng thương mại cần phải tăng thêm vốn chủ
sở hữu của mình để gia tăng quy mô hoạt động. Rất nhiều các ngân hàng đã
thành lập các công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm, công ty cho thuê tài
chính, công ty quản lý quỹ… hạch toán độc lập với ngân hàng hay góp vốn
liên doanh, mua cổ phần của các công ty khác.
Vì vậy chúng ta có thể thấy rằng, tăng vốn là một trong những vấn đề
sống còn của ngân hàng, nó giúp ngân hàng có thể nâng cao được năng lực
cạnh tranh của mình, phát triển trở thành những tập đoàn lớn đa ngành, đa
lĩnh vực.
2. Kế hoạch của ngân hàng cho việc quản lý vốn và phát triển vốn
Trước áp lực ngày càng lớn đối với việc duy trì và nâng cao mức vốn hợp
lý, ngân hàng thương mại đã dần nhận thấy sự cần thiết phải lập các kế
14
hoạch dài hạn cho việc quản lý và phát triển vốn. Các kế hoạch đó thường
được lập theo 4 bước chính sau:
Bước 1: Thiết lập kế hoạch tài chính tổng thể cho ngân hàng
Hội đồng quản trị và ban giám đốc trước hết phỉa xác định rõ vấn đề: Họ
muốn phát triển một ngân hàng loại nòa? Những nội dung cần được trả lời
liên quan đến vấn đề này bao gồm: ngân hàng được phát triển với quy mô
nào? Ngân hàng nên cung cấp những dịch vụ nào? Mức độ lợi nhuận nào là
thích hợp với ngân hàng trong dài hạn?
Càng ngày, các ngân hàng càng phỉa gắn những kế hoạch về vốn với
danh mục dịch vụ ngân hàng sẽ cung cấp trong tương lai. Sự nới lỏng quản
lý đối với hệ thống ngân hàng tại từng quốc gia đã mở ra khả năng cung ứng
dịch vụ trong nhiều lĩnh vực mới như kinh doanh chứng khoán, cung cấp các
dịch vụ bảo hiểm… Hội đồng quản trị phải xác định dược ảnh hưởn của việc
cung cấp dịch vụ mới đối với vấn đề rủi ro trong hoạt động ngân hàng, đặc
biệt là rủi ro biến động thu nhập và rủi ro phá sản. Một số dịch vụ mới sẽ
góp phần làm giảm rủi ro, và như vậy làm giảm yeu cầu về vốn trong khi đó
một số khác lại góp phần làm giảm rủi ro dẫn đến nâng cao mức vốn yêu
cầu. Tất nhiên, chất lượng công tác quản lý ngân hàng là yếu tố hàng đâu
ftrong việc quyết định liệu ngân hàng có thể thực sự hạn chế đưộc rủi ro
thông qua việc cung ứng các dịch vụ mới hay kihông
Bước đầu tiên của kế hoạch đáp ứng nhu cầu vốn liên quan đến việc lập
các báo cáo tài chính giả định, phân tích mức độ nhạy cảm đối với những kết
quả có thể xảy ra và phát triển những dự đoán bước đầu về nh cầu vốn với
giả định rang các chính sách của ngân hàng không thay đổi. Điều quan trọng
là hội đồng quản trị phải chuẩn bị kỹ lưỡng cho những điều có thể xảy ra
trong tương lai.
Bước 2: Căn cứ vào mục tiêu hoạt đông, các dịch vụ dự định cung ứng,
mức rủi ro có thể hcấp nhận và các quy định của nhà nước, ngân hàng xác
định quy mô vốn hợp lý
Hội đồng quản trị cần thấy rằng ngân hàng phải đối mặt với hai đòi hỏi
về vốn, một được đưa ra theo yêu cầu của các cơ quan quản lý nhà nước như
ngân hàng nhà nước và hai là yêu cầu cảu các nhà đầu tư trên thị trường về
mức độ an toàn của ngân hàng. Vốn chủ sở hữ quá lớn làm giảm hiệu quả
của đòn bẩy tài chính, làm giảm quy mô của việc sử dụng cá khoản vốn vay
và do đó làm giảm thu nhập tiềm năng. Trong điều kiện bình thường nó sẽ
làm giảm giá trị của ngân hàng. Vốn chủ sở hữu quá nhỏ so với rủi ro của
ngân hàng có thể khiến cho các nhà đầu tư trên thị trường vốn có ấn tượng
rằng thu nhập của ngân hàng sẽ biến động mạnh trong tương lai và những
người gửi tiền quy mô lớn sẽ trở nên lo ngại về khả năng mất vốn. Giá trị
15
của ngân hàng khi đó cũng có xu hướng giảm và ngwoif gửi tiền cũng như
các chủ nợ khác sẽ yêu cầu mức lãi cao hơn cho những khoản vốn của họ.
Bước 3: Xác định lượng vốn có thể được tạo ra từ việc không chi lợi
nhuận
Hội đồng quản trị phải xác định một tỷ lệ lợi nhuận được dùng để chi trả
cổ tức cho cổ dông và phần lợi nhuận không chi để phục vụ cho việc tăng
trưởng trong thu nhập đẻ có thể thấy được khả năng đáp ứng nhu cầu vốn từ
nguồn nội bộ
Bước 4: Đánh giá và lựa chọn nguồn vốn phù hợp nhất với những nhu
cầu và mục tiêu của ngân hàng.
Để có thể lựa chọn được nguồn vốn tốt nhất, ngân hàng cần phải giải
quyế một số vấn đề sau: Điều gì sẽ xảy ra trên thị trường nếu ngân hàng phát
hành thêm cổ phiếu hay các chứng khoán nợ. Quyền và lợi ích của các cổ
đông sẽ thay đổi như thế nào và mức độ chắc chắn của Hội đồng quản trị
trong việc dự đoán luồng thu nhập trong tương lai. Các ngân hàng ngày nay
có một số cách thức để có thể làm tăng mức vốn dài hạn của mình như bán
cổ phiếu, phát hành tín phiếu vốn, bán tài sản, cho thuê tụ sơ hoặc đẩy nhanh
mức tăng trưởng của thu nhập.
3. Thực trạng và giải pháp cho việc tăng vốn chủ sở hữu của các ngân
hàng thương mại Việt Nam
3.1. Thực trạng vấn đề tăng vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương
mại Việt Nam
Theo Ngân hàng Nhà nước, thách thức lớn nhất đối với quá trình hội
nhập quốc tế trong dịch vụ ngân hàng của Việt Nam là xuất phát điểm về
trình độ phát triển thị trường còn thấp, tiềm lực về vốn yếu, công nghệ và tổ
chức ngân hàng lạc hậu, trình độ quản lý thua kém hơn so với nhiều nước
trong khu vực cũng như trên thế giới.
Để có thể chinh phục được những thử thách này, hai mục tiêu chính của
các ngân hàng trong thời gian sắp tới là tăng vốn điều lệ và chú trọng vào
đầu tư những công nghệ hiện đại nhất.
Hiện tại, tổng vốn điều lệ của các ngân hàng thương mại nhà nước mới
đạt trên 21.000 tỷ đồng. Dư nợ tín dụng mới đạt xấp xỉ 55% GDP, thấp hơn
nhiều so với mức trên 80% của các nước trong khu vực. Bình quân, mức vốn
chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại nhà nước khoảng từ 200 đến 250
triệu USD, chỉ bằng một ngân hàng cỡ trung bình trong khu vực. Còn các
ngân hàng thương mại cổ phần có mức vốn điều lệ bình quân chỉ khoảng từ
200 đến 300 tỷ đồng.
16
Đối với các ngân hàng thương mại cổ phần, tăng vốn điều lệ lên đồng
nghĩa họ sẽ bán cổ phần mình cho ngân hàng nước ngoài, giá bán cổ phần
cho ngân hàng nước ngoài sẽ cao hơn và ngược lại, các ngân hàng sẽ tự mở
được cánh cửa để mời chào sự tham gia của đối tác ngoại. Nhờ có khoản thu
đó từ việc bán cổ phần cho các ngân hàng nước ngoài mà các ngân hàng
thương mại cổ phần có thêm được phần thặng dư vốn để làm tăng thêm vốn
chủ sở hữu của mình lên. Ngoài ra, các ngân hàng đã tăng thêm vốn chủ sở
hữu từ việc phát hành thêm cổ phần bán cho cổ đông cũng
Nắm bắt được quyền lợi của mình và nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước,
kể từ đầu năm 2006, đồng loạt các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
đều có sự điều chỉnh vốn điều lệ. Nâng mức vốn điều lệ lên 1.000 tỷ đồng
đang là đích ngắm của nhiều ngân hàng thương mại cổ phần trong lộ trình
tăng vốn từ nay đến năm 2010.
Khởi đầu là ngân hàng Á Châu (ACB) chính thức tăng vốn điều lệ từ
948,32 tỷ đồng lên 1.100 tỷ đồng. Tiếp đó, ngân hàng Quốc tế (VIB Bank)
cũng đã đẩy vốn điều lệ của mình từ 595 tỷ đồng lên trên 711 tỷ đồng. Mới
đây nhất, ngân hàng TMCP Nhà Hà Nội (Habubank) được Ngân hàng Nhà
nước chấp thuận tăng vốn điều lệ từ 500 tỷ đồng lên 900 tỷ đồng, trong đó
có 250 tỷ dành cho cổ đông cũ và 150 tỷ đồng cho các cổ đông mới. Mới
chính thức công bố khai trương hoạt động từ tháng 10 năm 2006 tại Hà Nội
nhưng ngân hàng thương mại cổ phần Toàn Cầu (G-Bank) đã mạnh dạn
tuyên bố: sẽ hoàn thành việc tăng vốn điều lệ lên tối thiểu 1.000 tỷ đồng
trong năm 2006.
Ngoài việc phát hành thêm cổ phiếu và sử dụng phần thặng dư vốn thu
được từ việc phát hành thêm cổ phiếu cũng như bán cổ phần của ngân hàng
cho các đối tác chiến lượcthì cũng có rất nhiều ngân hàng thương mại cổ
phần phát hành trái phiếu chuyển đổi như ACB, ngân hàng thương mại cổ
phần Quân Đội (MB), ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Thương Tín
(Sacombank)… Chẳng hạn như ACB, tính đến ngày 17/10/2006, ACB đã
kết thúc việc phát hành 1.650 tỷ đồng trái phiếu chuyển đổi. Như vậy, giai
đoạn 1 trong kế hoạch phát hành 3.000 tỷ đồng trái phiếu chuyển đổi của
ACB đã thành công. Trong đợt này, cổ đông sở hữu 1 cổ phiếu ACB sẽ được
mua 1,5 trái phiếu chuyển đổi với giá bằng mệnh giá (1 triệu đồng/trái phiếu
chuyển đổi). Lãi suất của trái phiếu chuyển đổi là 8%/năm, trả lãi hàng năm.
Đến năm 2007, 1.100 tỉ đồng trái phiếu chuyển đổi sẽ được chuyển đổi theo
tỷ lệ 1 trái phiếu chuyển đổi thành 1 cổ phiếu, số trái phiếu chuyển đổi còn
lại sẽ được chuyển đổi kể từ năm 2008. Dự kiến năm 2007, ACB tiếp tục
phát hành thêm 1.350 tỉ đồng trái phiếu chuyển đổi. Tính đến 30/09/2006,
tổng tài sản của Ngân hàng Á Châu đạt hơn 38.038 tỷ đồng, dư nợ cho vay
17
vượt 14.466 tỷ đồng, tổng huy động cao hơn 31.890 tỷ đồng, lợi nhuận trước
thuế của toàn hệ thống đạt trên 430 tỷ đồng.
Đối với các ngân hàng thương mại nhà nước, các ngân hàng này cũng
nhận được những nguồn cấp bổ sung vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước.
Nhờ việc cấp bổ sung vốn điều lệ sẽ làm tăng thêm vốn chủ sở hữu của các
ngân hàng nhưng nó là nguồn tăng rất hạn chế và ngày càng ít.
Trong khi đó, các ngân hàng thương mại nhà nước đang được chuẩn bị
cho quá trình cổ phần hóa. Dự kiến trong năm 2007 sẽ cổ phần hóa xong
Vietcombank, BIDV, Incombank… Do đó, các ngân hàng nhà nước cũng
đang gấp rút chuẩn bị cho quá trình tăng vốn của mình. Ngân hàng ngoại
thương Việt Nam (Vietcombank) đã phát hành một đợt trái phiếu chuyển đổi
với tổng mệnh giá lên tới 1200 tỷ đồng. Còn ngân hàng đầu tư và phát triển
Việt Nam đã phát hành 1250 tỷ đồng trái phiếu tăng vốn. Phát hành trái
phiếu tăng vốn là bước nhằm nâng cao năng lực tài chính, chuẩn bị điều kiện
thực hiện chương trình cổ phần hoá hoàn toàn ngân hàng. Trái phiếu tăng
vốn của BIDV và trái phiếu chuyển đổi của Vietcombank có sự khác nhau.
Đối với trái phiếu tăng vốn của BIDV, người mua sẽ được hưởng lãi suất
biến đổi theo lãi suất thị trường, nếu lãi suất thị trường tăng thì lãi suất của
trái phiếu cũng tăng. Hiện nay, lãi suất trái phiếu tăng vốn của BIDV vào
khoảng 9,8%/năm. Tuy nhiên, người nắm giữ trái phiếu chuyển đổi của
BIDV không được chuyển trực tiếp thành cổ phiếu khi BIDV cổ phần hóa.
Còn đối với trái phiếu chuyển đổi của Vietcombank, lãi suất của trái phiếu
thấp, khoảng 6,8%/năm nhưng người mua có thể chuyển trái phiếu này
thành cổ phiếu sau khi Vietcombank cổ phần hóa.
Quá trình tăng vốn chủ sở hữu của ngân hàng thông qua việc phát hành
thêm cổ phiếu, sử dụng quỹ thặng dư vốn từ việc bán cổ phần ra bên ngoài
làm tăng vốn chủ, phát hành trái phiếu dài hạn… góp phần không ngừng vào
việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
3.2. Các biện pháp tăng vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại
3.2.1. Tăng vốn chủ sở hữu từ nguồn lợi nhuận không chia
Trong nhiều năm qua, nuồn vốn bổ sung cơ bản với các ngân hàng làn
những khoản lợi nhuận không chia. Nguồn vốn này có thuận lợi là giúp ngân
hàng không phải phụ thuộc vào thị trường tài chính và nhờ vậy tránh được
chi phí huy động vốn. Không những có mức chi phí thấp, phương thức tăng
cường vốn từ nguòn nội bộ còn giúp các cổ đông của ngân hàng yên tâm về
tỷ lệ sở hữu của họ hay ngân hàng yên tâm về mức thu nhập tương lại, tránh
tình trạng loãng quyền sở hữu như khi ngân hàng bán cổ phiếu để huy động
18