Bàn về vấn đề tăng vốn chủ sở hữu để nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại việt nam

  • 28 trang
  • file .doc
Bµn vÒ vÊn ®Ò t¨ng vèn chñ së h÷u ®Ó n©ng cao n¨ng
lùc c¹nh tranh cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i viÖt nam
PhÇn më ®Çu
1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu
ViÖt Nam ®· trë thµnh thµnh viªn thø 150 cña tæ chøc th¬ng
m¹i thÕ giíi WTO vµo ngµy 7/11/2006. Mét trong nh÷ng cam kÕt
cña ViÖt Nam khi gia nhËp WTO lµ më cöa dÇn lÜnh vùc ng©n
hµng – tµi chÝnh.
§ªn nay t¹i ViÖt Nam ®· cã sù hiÖn diÖn cña nh÷ng tËp ®oµn
ng©n hµng hµng ®Çu thÕ giíi nh Citibank, HSBC, ANZ… Theo
®¸nh gi¸ cña AFP vÒ hÖ thèng ng©n hµng ViÖt Nam th× c«ng
cuéc hiÖn ®¹i hãa ngµnh tµi chÝnh ViÖt Nam diÔn ra chËm ch¹p
nhng v÷ng ch¾c ®· thóc ®Èy c¸c ng©n hµng níc ngoµi ®Çu t
vµo ViÖt Nam, n¾m gi÷ mét sè cæ phÇn nhá nhng quan träng ë
c¸c ®èi t¸c lµm ¨n tèt.
Chóng ta cã thÓ thÊy r»ng, sau khi gia nhËp WTO, th× lÜnh
vùc Ng©n hµng – Tµi chÝnh cña ViÖt Nam sÏ trë nªn rÊt s«i
®éng. C¸c tæ chøc tµi chÝnh níc ngoµi, ®Æc biÖt lµ c¸c ng©n
hµng lín trªn thÕ giíi sÏ lÇn lît t¨ng thªm ¶nh hëng cña m×nh t¹i
ViÖt Nam víi nh÷ng c«ng nghÖ vµ s¶n phÈm dÞch vô míi, hiÖn
®¹i, còng sÏ cã nh÷ng ng©n hµng th¬ng m¹i cña ViÖt Nam
kh«ng c¹nh tranh ®îc vµ sÏ ph¶i ph¸ s¶n.
V× vËy, ®Ò tµi nµy ®îc nghiªn cøu nh»m môc ®Ých n©ng
cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt
Nam b»ng viÖc t¨ng vèn chñ së h÷u cña m×nh. Cã nh vËy, c¸c
ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam míi cã thÓ ®øng v÷ng trªn s©n
ch¬i toµn cÇu nµy.
1
2. §èi tîng nghiªn cøu
Trong ®Ò tµi nghiªn cøu nµy, chóng t«i chØ tËp trung vµo
viÖc nghiªn cøu vÊn ®ề tăng vốn chủ sở hữu của c¸c ng©n hµng th-
¬ng m¹i nhµ níc vµ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn, c¸c
ng©n hµng liªn doanh.
3. C¸c ph¬ng ph¸p sö dông ®Ó nghiªn cøu.
Trong vÊn ®Ò nghiªn cøu nµy, chóng t«i sö dông 3 ph¬ng
ph¸p nghiªn cøu lµ: Ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng, ph¬ng
ph¸p l«gic, ph¬ng ph¸p thèng kª
Ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng sö dông ®Ó nghiªn cøu sù
ph¸t triÓn cña hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i viÖt nam trong
tr¹ng th¸i ®éng, nghiªn cøu vÒ qu¸ tr×nh t¨ng vèn chñ së h÷u
cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i viÖt nam hiÖn nay ®ang thùc
hiÖn lµ nh thÕ nµo
Ph¬ng ph¸p thèng kª: Ph¬ng ph¸p nµy sö dông c¸c tµi liÖu
vÒ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt Nam ®Ó ®¸nh gi¸ mét c¸ch
kh¸i qu¸t qu¸ tr×nh t¨ng vèn chñ së h÷u cña c¸c ng©n hµng
nµy
Ph¬ng ph¸p l«gic: Ph¬ng ph¸p nµy ®îc sö dông ®Ó ph©n
tÝch mèi liªn hÖ gi÷a c¸c vÊn ®Ò t¸c ®éng tõ bªn trong còng
nh bªn ngoµi tíi c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ®Ó ®Én tíi yªu cÇu
t¨ng vèn chñ së h÷u cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i viÖt nam
2
3
PhÇn néi dung
1. C¬ së lý thuyÕt vÒ t¨ng vèn chñ së h÷u ®Ó n©ng cao
n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ViÖt
Nam
1.1. Kh¸i niÖm vµ tÇm quan träng cña vèn chñ së h÷u ®èi
víi c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i
Vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng th¬ng m¹i hay cßn gäi lµ vèn
chñ së h÷u cña ng©n hµng th¬ng m¹i lµ nguån tiÒn ®îc ®ãng
gãp bëi nh÷ng ngêi chñ ng©n hµng. §©y lµ lo¹i vèn ng©n hµng
cã thÓ sö dông l©u dµi, h×nh thµnh nªn trang thiÕt bÞ, nhµ cöa
cho ng©n hµng. Nguån h×nh thµnh vµ nghiÖp vô h×nh thµnh
lo¹i vèn nµy rÊt ®a d¹ng tïy theo tÝnh chÊt së h÷u, n¨ng lùc tµi
chÝnh cña chñ ng©n hµng vµ yªu cÇu ph¸t triÓn cña thÞ trêng.
Vốn chủ sở hữu của ngân hàng thương mại bao gồm giá trị thực có của vốn
điều lệ, các quỹ dự trữ, một số tài sản "Nợ" khác của tổ chức tín dụng theo quy
định của Ngân hàng Nhà nước. Vốn chủ sở hữu là căn cứ để tính toán các tỷ lệ bảo
đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng. Vốn điều lệ là số vốn được ghi trong điều
lệ của ngân hàng, còn các quỹ dự trữ là các quỹ được ngân hàng trích lập và sử
dụng theo những mục đích nhất định
C¨n cø vµo nguån h×nh thµnh cña lo¹i vèn nµy, chóng ta cã
c¸c ph©n lo¹i vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng gåm 4 lo¹i lµ:
nguån vèn h×nh thµnh ban ®Çu, nguån vèn bæ sung trong qu¸
tr×nh ho¹t ®éng, c¸c quü cña ng©n hµng, quü thÆng d vèn vµ
nguån vay nî cã thÓ chuyÓn ®æi
Thø nhÊt lµ nguån vèn h×nh thµnh ban ®Çu cña ng©n hµng.
C¨n cø vµo nguån gèc h×nh thµnh cña mçi ng©n hµng kh¸c
nhau mµ nguån vèn ban ®Çu cña c¸c ng©n hµng còng kh¸c
4
nhau. §èi víi ng©n hµng th¬ng m¹i nhµ níc th× nguån vèn ban
®Çu cña ng©n hµng nµy sÏ do nhµ níc cÊp vèn tõ ng©n s¸ch
nhµ níc. §èi víi ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn, nguån vèn h×nh
thµnh ban ®Çu cña ng©n hµng do c¸c cæ ®«ng thµnh lËp ng©n
hµng ®ãng gãp th«ng qua viÖc mua cæ phÇn hay cæ phiÕu cña
ng©n hµng. §iÒu nµy cã nghÜa lµ gi¸ trÞ vèn gãp ban ®Çu cña
c¸c cæ ®«ng ®îc chia lµm nhiÒu phÇn nhá b»ng nhau. Víi mçi
ngêi khi n¾m gi÷ mét phÇn b»ng nhau ®ã, hä trë thµnh c¸c cæ
®«ng cña c¸c ng©n hµng. §èi víi ng©n hµng liªn doanh th× vèn
gãp ban ®Çu do c¸c thµnh viªn liªn doanh gãp vèn. Nguån vèn
nµy ®èi víi c¸c ng©n hµng rÊt quan träng. Nã lµ nguån ®Ò gióp
cho c¸c ng©n hµng cã thÓ mua s¾m trang thiÕt bÞ, x©y dùng
nhµ cöa cho ng©n hµng.
Thø hai lµ nguån vèn bæ sung trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña
ng©n hµng. Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña m×nh, ng©n hµng
t¨ng vèn chñ së h÷u cña m×nh theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau.
Ng©n hµng sö dông phÇn lîi nhuËn kh«ng chia cña m×nh ®Ó
bæ sung lµm t¨ng vèn chñ së h÷u cña ng©n hµng. Theo ®ã, ta
thÊy, dùa vµo lîi nhuËn sau thuÕ cña ng©n hµng sau khi ®· chi
tr¶ cæ tøc cho c¸c cæ ®«ng, trÝch lËp c¸c quü nh quü dù phßng
rñi ro, quü khen thëng phóc lîi… th× cßn l¹i phÇn lîi nhuËn kh«ng
chia cña ng©n hµng. Nhê cã phÇn lîi nhuËn kh«ng chia nµy mµ
ng©n hµng cã thÓ lµm t¨ng thªm vèn chñ së h÷u cña m×nh,
gióp ng©n hµng cã thÓ t¸i ®Çu t nguån vèn ®ã. Ngoµi ra, ng©n
hµng cã thÓ bæ sung thªm cho vèn chñ së h÷u cña m×nh th«ng
qua viÖc ph¸t hµnh thªm cæ phiÕu hay ng©n hµng ®îc t¸i cÊp
vèn. §èi víi c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn th× mét trong
nh÷ng c¸ch chóng ta thêng thÊy nhÊt lµ c¸c ng©n hµng nµy sÏ
ph¸t hµnh thªm cæ phiÕu ®Ó t¨ng thªm vèn chñ së h÷u cña
m×nh. C¸c ng©n hµng cæ phÇn thêng chñ yÕu ph¸t hµnh thªm
5
cæ phiÕu cho c¸c cæ ®«ng cña m×nh, trong trêng hîp c¸c cæ
®«ng kh«ng mua hÕt sÏ ®em ra ®Êu gi¸ ra c«ng chóng. Víi c¸c
ng©n hµng th¬ng m¹i nhµ níc th× trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng
cña m×nh, c¸c ng©n hµng nµy còng thêng xuyªn nhËn ®îc sù
t¸i cÊp vèn tõ ng©n s¸ch nhµ níc. Nhê ®ã mµ quy m« cña c¸c
ng©n hµng nµy t¨ng lªn nhanh chãng.
Thø ba lµ c¸c quü cña ng©n hµng th¬ng m¹i. Mçi quü cña
ng©n hµng ®îc lËp ra cã nh÷ng môc ®Ých kh¸c nhau. Quü dù
phßng tæn thÊt ®îc trÝch lËp hµng n¨m ®Ó ®Ò phßng nh÷ng
tån thÊt cã thÓ x¶y ra. Quü b¶o toµn vèn ®îc lËp ra ®Ó bï ®¾p
hao mßn cña vèn díi t¸c ®éng cña l¹m ph¸t. Ngoµi ra cßn cã c¸c
quü kh¸c cña ng©n hµng nh quü khen thëng phóc lîi, quü gi¸m
®èc… Tuy nhiªn, trong c¸c quü nµy, chóng t«i muèn nhÊn m¹nh
tíi viÖc sö dông quü thÆng d vèn. Quü thÆng d vèn lµ phÇn
®¸nh gi¸ l¹i tµi s¶n cña ng©n hµng vµ chªnh lÖch gi÷a thÞ gi¸
vµ mÖnh gi¸ cña cæ phiÕu khi ph¸t hµnh cæ phiÕu míi. §iÒu
nµy cã nghÜa lµ khi ®Õn mét thêi k× nhÊt ®Þnh, ng©n hµng sÏ
®¸nh gi¸ l¹i tµi s¶n cña ng©n hµng. NÕu gi¸ trÞ ®¸nh gi¸ l¹i lín
h¬n so víi gi¸ trÞ ®· khÊu hao theo sæ s¸ch th× ng©n hµng ®·
cã thªm mét kho¶n vèn míi n»m trong quü thÆng d vèn. §Æc
biÖt lµ khi ng©n hµng ph¸t hµnh cæ phiÕu míi, lóc nµy kho¶n
chªnh lÖch gi÷a thÞ gi¸ vµ mÖnh gi¸ cña tr¸i phiÕu sÏ ®îc ghi
vµo quü thÆng d vèn.
Thø t lµ nguån vay nî cã thÓ chuyÓn ®æi thµnh cæ phÇn. C¸c
kho¶n vay trung vµ dµi h¹n cña ng©n hµng th¬ng m¹i cã kh¶
n¨ng chuyÓn ®æi thµnh vèn cæ phÇn cã thÓ ®îc coi lµ mét bé
phËn cña vèn së h÷u cña ng©n hµng. Nguån vèn nµy cã ®Æc
®iÓm lµ sö dông l©u dµi, cã thÓ dÇu t vµo nµh cöa, ®Êt ®ai vµ
cã thÓ kh«ng ph¶i hoµn tr¶ khi ®Õn h¹n. Nguån vay nî cã thÓ
chuyÓn ®æi thµnh cæ phÇn mµ chóng ta thêng gÆp nhÊt lµ tr¸i
6
phiÕu chuyÓn ®æi. Tr¸i phiÕu chuyÓn ®æi cã thêi h¹n trung
b×nh tõ 5 – 10 n¨m. §èi víi tr¸i phiÕu chuyÓn ®æi, l·i suÊt cña
nã thêng thÊp h¬n nhiÒu so víi c¸c tr¸i phiÕu kh¸c. Ng©n hµng
sÏ kh«ng ph¶i chÞu ¸p lùc vÒ tr¶ nî l·i vµ gèc cho tr¸i phiÕu nµy.
Khi ng©n hµng tiÕn hµnh cæ phÇn hãa, nh÷ng ngêi chñ nî së
h÷u tr¸i phiÕu sÏ ®îc quyÒn chuyÓn tõ tr¸i phiÕu nµy thµnh cæ
phiÕu theo mét tØ lÖ nhÊt ®Þnh do ng©n hµng quy ®Þnh.
Ngoµi ra cßn mét lo¹i tr¸i phiÕu dµi h¹n kh¸c lµ tr¸i phiÕu cã l·i
suÊt th¶ næi. Thêi h¹n trung b×nh cña lo¹i tr¸i phiÕu nµy thêng
tõ 10 – 20 n¨m. Lo¹i tr¸i phiÕu nµy lu«n cã l·i suÊt cao h¬n l·i
suÊt ng©n hµng. Do vËy, c¸c ng©n hµng sÏ ph¶i tr¶ l·i cho ngêi
n¾m gi÷ tr¸i phiÕu nµy cao h¬n. Nhng víi lo¹i tr¸i phiÕu nµy, do
thêi h¹n cña tr¸i phiÕu rÊt dµi nªn ng©n hµng hoµn toµn cã thÓ
chñ ®éng trong viÖc sö dông nguån vèn tõ ph¸t hµnh tr¸i phiÕu
nµy.
Vèn chñ së h÷u rÊt quan träng ®èi víi ho¹t ®éng ng©n hµng.
Nã gióp cho ng©n hµng cã thÓ ®¹t ®îc tØ lÖ an toµn vèn theo
quy ®Þnh cña ng©n hµng nhµ níc. TØ lÖ an toµn vèn ®îc tÝnh
b»ng tØ sè gi÷a vèn chñ së h÷u vµ tæng sè tiÒn göi huy ®éng
®îc cña ng©n hµng. HiÖn nay tØ lÖ nµy ®îc quy ®Þnh tèi thiÓu
lµ 8%. Nh÷ng ng©n hµng nµo vèn chñ së h÷u lín th× ng©n
hµng ®ã cã kh¶ n¨ng huy ®éng ®îc mét lîng lín tiÒn göi tõ c«ng
chóng. Nã sÏ lµm t¨ng quy m« cña ng©n hµng, lµm t¨ng uy tÝn
cña ng©n hµng trªn thÞ trêng. §Æc biÖt víi nh÷ng ng©n hµng
cã tØ lÖ an toµn vèn cao, hä sÏ cã ®îc sù tin tëng cña kh¸ch
hµng khi göi tiÒn, t¹o ra ®îc lîi thÕ c¹nh tranh so víi c¸c ng©n
hµng kh¸c
1.2. N¨ng lùc c¹nh tranh cña ng©n hµng th¬ng m¹i
7
N¨ng lùc c¹nh tranh cña ng©n hµng th¬ng m¹i lµ kh¶ n¨ng
duy tr× c¸c lîi thế cña ng©n hµng trªn thÞ trêng ®Ó ®¹t ®îc møc
lîi nhuËn vµ chiÕm ®îc møc thÞ phÇn nhÊt ®Þnh hoÆc cã kh¶
n¨ng chèng l¹i mét c¸ch thµnh c«ng søc Ðp cña c¸c lùc lîng c¹nh
tranh.
N¨ng lùc c¹nh tranh cña ng©n hµng th¬ng m¹i ®îc ®¸nh gi¸
trªn 2 chØ tiªu, ®ã lµ n¨ng lùc tµi chÝnh vµ n¨ng lùc ho¹t ®éng
kinh doanh
a. N¨ng lùc tµi chÝnh
N¨ng lùc tµi chÝnh ®îc thÓ hiÖn qua 2 mÆt lµ kh¶ n¨ng sinh
lêi vµ kh¶ n¨ng phßng ngõa, chèng ®ì rñi ro cña ng©n hµng
* Kh¶ n¨ng sinh lêi cña ng©n hµng
Kh¶ n¨ng sinh lêi cña ng©n hµng ph¶n ¸nh sù hiÖu qu¶ cña
®ång vèn kinh doanh trong ho¹t ®éng ng©n hµng. Kh¶ n¨ng
sinh lêi ®îc x¸c ®Þnh chñ yÕu dùa trªn 2 chØ tiªu lµ doanh lîi
vèn chñ së h÷u (ROE) vµ doanh lîi tµi s¶n (ROA)
Doanh lîi vèn chñ së h÷u ROE ®îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch chi thu
nhËp sau thuÕ cho vèn chñ së h÷u. Nã ph¶n ¸nh kh¶ n¨ng sinh
lîi cña vèn chñ së h÷u t¨ng møc doanh lîi vèn chñ së h÷u lµ mét
môc tiªu quan träng nhÊt trong ho¹t ®éng qu¶ lý tµi chÝnh
doanh nghiÖp.
Doanh lîi tµi s¶n ROA lµ chØ tiªu tæng hîp nhÊt ®îc dïng ®Ó
®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng sinh lîi cña mét ®ång vèn ®Çu t. Doanh lîi
tµi s¶n ®îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch lÊy thu nhËp sau thuÕ chia cho
tæng tµi s¶n
Víi ng©n hµng th¬ng m¹i cã tØ sè ROA vµ ROE cµng cao th×
nã ph¶n ¸nh kh¶ n¨ng sinh lêi cña ng©n hµng ®ã cµng lín. §iÒu
®ã góp phÇn n©ng cao n¨ng lùc tµi chÝnh cña ng©n hµng.
* Kh¶ n¨ng phßng ngõa vµ chèng rñi ro cña ng©n hµng
8
Kh¶ n¨ng phßng ngõa vµ chèng ®ì rñi ro cña ng©n hµng th-
¬ng m¹i lµ kh¶ n¨ng lµm gi¶m ®i nh÷ng t¸c ®éng xÊu tíi nguån
vèn vµ tµi s¶n cña ng©n hµng th¬ng m¹i. Vèn chñ së h÷u cña
ng©n hµng vµ rñi ro cã liªn quan mËt thiÕt ®Õn nhau. Vèn chñ
së h÷u chñ yÕu lµ tiÒn do nh÷ng ngêi chñ ng©n hµng ®ãng
gãp. Do vËy cã rÊt nhiÒu rñi ro mµ ngêi chñ ng©n hµng ph¶i ®èi
mÆt. Chóng bao gåm: rñi ro tÝn dông, rñi ro thanh kho¶n, rñi ro
l·i suÊt, rñi ro hèi ®o¸i vµ rñi ro téi ph¹m
Rñi ro tÝn dông: lµ rñi ro ®èi víi ng©n hµng khi ngêi ®i vay
kh«ng thÓ hoµn tr¶ c¸c kho¶n vay cho ng©n hµng. Chóng ta
®Òu biÕt r»ng, ng©n hµng chñ yÕu cho vay b»ng c¸c kho¶n
tiÒn göi cña nh÷ng ngêi göi tiÒn vµ c¸c kho¶n tiÒn ng©n hµng
®i vay. Do vËy, khi ngêi vay kh«ng thÓ hoµn tr¶ nî cho ng©n
hµng sÏ dÉn tíi viÖc ng©n hµng sÏ gÆp khã kh¨n trong viÖc
hoµn tr¶ l·i vµ gèc cho ngêi göi tiÒn vµ chñ nî ng©n hµng.
Rñi ro thanh kho¶n: lµ rñi ro khi ng©n hµng kh«ng cßn ®ñ
tiÒn mÆt ®Ó ®¸p øng nhu cÇu rót tiÒn göi vµ cho vay vèn ®èi
víi nh÷ng kh¸ch hµng chÊt lîng tèt. NÕu ng©n hµng kh«ng thÓ
t¨ng lîng tiÒn mÆt kÞp thêi, nã cã thÓ sÏ mÊt kh¸ch hµng vµ sôt
gi¶m vÒ lîi nhuËn trong trêng hîp kh«ng thÓ cho vay kh¸ch hµng
tèt. Cßn khi ng©n hµng kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng thanh to¸n cho c¸c
kho¶n tiÒn rót ra cña kh¸ch hµng th× nã sÏ ®Én ®Õn t×nh
tr¹ng mÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n vµ cã thÓ sôp ®æ. Sù sôp ®æ
cña mét ng©n hµng cã thÓ dÉn tíi sù sôp ®æ cña toµn bé hÖ
thèng ng©n hµng.
Rñi ro l·i suÊt: Ng©n hµng ph¶i ®¬ng ®Çu víi rñi ro trong
møc chªnh lÖch l·i suÊt. §©y lµ mèi nguy hiÓm khi thu l·i tõ c¸c
tµi s¶n hoÆc chi phi sÏ t¨ng ®¸ng kÓ, thu hÑp kho¶n chªnh lÖch
gi÷a thu tõ l·i vµ chi phÝ tr¶ l·i, lµm gi¶m thu nhËp rßng. Rñi ro
vÒ kh¶ n¨ng l·i suÊt thay ®æi sÏ dÉn ®Õn sù t¨ng hoÆc gi¶m
9
gi¸ trÞ cña tµi s¶n hay cña nh÷ng kho¶n thu nhËp tõ tµi s¶n cña
ng©n hµng.
Rñi ro ho¹t ®éng: Lµ nh÷ng rñi ro trong ho¹t ®éng cña ng©n
hµng th¬ng m¹i do sù gi¶m sót chÊt lîng qu¶n lý, do cung cÊp
nh÷ng dÞch vô kh«ng hiÖu qu¶, do nh÷ng sai lÇm trong c«ng
t¸c qu¶n lý hay do nh÷ng thay ®æi trong nÒn kinh tÕ vµ sù
c¹nh tranh cña c¸c ®èi thñ míi vÒ dÞch vô tµi chÝnh trªn thÞ tr-
êng ng©n hµng. Nh÷ng thay ®æi trªn cã thÓ t¸c ®éng tiªu cùc
tíi dßng thu nhËp lµm t¨ng chi phÝ ho¹t ®éng cña ng©n hµng
Rñi ro téi ph¹m: Lµ nh÷ng rñi ro do tham « hay biÓn thñ tµi
s¶n ng©n hµng hay c¸c vô cíp ng©n hµng.
TÊt c¶ c¸c rñi ro trªn ®Òu lµm suy gi¶m ho¹t ®éng ng©n
hµng. V× vËy, ®Ó phßng tr¸nh c¸c rñi ro trªn nh»m n©ng cao
n¨ng lùc c¹nh tranh cña m×nh, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ®·
n©ng cao chÊt lîng qu¶n lý, ®a d¹ng hãa c¸c nguån vèn vµ sö
dông nguån vèn, thùc hiÖn b¶o hiÓm tiÒn göi vµ t¨ng vèn chñ së
h÷u cña ng©n hµng. N©ng cao chÊt lîng qu¶n lý ho¹t ®éng
ng©n hµng, ®a d¹ng hãa c¸c nguån vèn vµ b¶o hiÓm tiÒn göi lµ
c¸c ph¬ng ph¸p ng¨n chÆn rñi ro, vèn chñ së h÷u sÏ bï ®¸p cho
sù tæn thÊt tõ c¸c kho¶n cho vay vµ thua lç tõ ®Çu t chøng
kho¸n, gióp ng©n hµng cã thÓ kh¾c phôc ®îc nh÷ng khã kh¨n
tríc m¾t.
b. N¨ng lùc ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng
N¨ng lùc ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng lµ kh¶ n¨ng
chiÕm lÜnh thÞ phÇn vÒ cho vay vµ c¸c dÞch vô kh¸c cña ng©n
hµng th¬ng m¹i
* Khả năng cho vay của ngân hàng thương mại
Cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng
phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Cho vay là tài sản lớn
10
nhất trong khoản mục tín dụng. Cho vay thường được định lượng theo 2 chỉ tiêu:
Doanh số cho vay trong kì và dư nợ cuối kì. Doanh số cho vay trong kì là tổng số
tiền mà ngân hàng đã cho vay ra trong kì. Dư nợ cuối kì là số tiền mà ngân hàng
hiện còn đang cho vay vào thời điểm cuối kì.
Các ngân hàng thương mại chủ yếu cho vay bằng nguồn tiền gửi của khách
hàng và nguồn tiền vay của mình, trong đó, chiếm chủ yếu là tiền gửi. Ngân hàng
có vốn chủ sở hữu càng lớn thì khả năng có thể huy động tiền gửi của nó càng cao.
Nhờ vậy mà nó có thể gia tăng đuợc hiệu quả cho vay của mình, đồng thời có thể
đáp ứng đuợc việc cho vay với khối lượng lớn. Do theo quy định hiện hành là
ngân hàng không được cho một tổ chức vay quá 15% vốn chủ sở hữu của mình,
các khoản vay vượt giới hạn trên đều phải có sự xem xét của ngân hàng nhà nước.
Do vậy chúng ta thấy rằng khi ngân hàng có vốn chủ sở hũu lớn thì khả năng đáp
ứng nhu cầu đi vay của khách hàng sẽ tốt hơn
* Khả năng phát triển các sản phẩm và dịch vụ của ngân hàng thương mại
Ngân hàng thương mại sẽ thực hiện việc huy động vốn dưới nhiều hình thức
khác nhau, trên nhiều địa bàn khác nhau và hướng tới nhiều đối tượng khác nhau.
Ngân hàng có thể huy động vốn với nhiều kì hạn khác nhau, đồng thời đáp ứng
cho các nhu cầu vay vốn khác nhau về kỳ hạn vay, loại tiền vay bằng ngoại tệ hay
nội tệ, cách giải ngân
Ngoài ra các ngân hàng hiện nay đang cố gắng phát triển các dịch vụ thanh
toán không dùng tiền mặt, chuyển khoản, nhờ thu và nhờ chi qua hệ thống ngân
hàng, tài trợ cho xuất nhập khẩu.
Một xu hướng khác của các ngân hàng là thực hiện các nghiệp vụ quản lý ngân
quỹ, tài sản, môi giới chứng khoán, đầu tư chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm, cho
thuê tài chính bằng cách thành lập các công ty con hạch toán độc lập với ngân
hàng như công ty chứng khoán, công ty cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm…
1.3. Vai trò của vốn chủ sở hữu trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của
ngân hàng thương mại
11
a. Vai trò của vốn chủ đối với việc nâng cao năng lực tài chính của ngân hang
Thứ nhất, vốn là điều kiện đầu tiên và bắt buộc đối với ngân hàng để nó có
được giấy phép tổ chức và hoạt động. Cũng như bất kì các công ty khác, ngân
hàng cần có tiền để có thể xây dựng hay thuê nơi làm việc, phải có tiền để mua
sắm trang thiết bị, trả lương cho công nhân viên. Vì vậy mà ngân hàng phải có một
lượng tiền nhất định ban đầu để có thể thực hiện được những điều đó. Nhưng khi
ngân hàng vừa thành lập, nó chưa thực hiện được bất kì một hoạt động kinh doanh
nào nên chưa thu được lãi, số tiền huy động vốn ban đầu cũng không thể dùng
ngay để mua sắm trang thiết bị. Do đó, vốn chủ sở hữu với ngân hàng lúc này
đóng vai trò vô cùng quan trọng. Nó có thể trang trải một phần chi phí hoạt động
cho ngân hàng, là cơ sở để cho các cơ quan quản lý nhà nước có thể cấp giấy phép
hoạt động kinh doanh cho ngân hàng.
Thứ hai, vốn tạo niềm tin cho công chúng và là sự bảo đảm đối với chủ nợ, bao
gồm cả những người gửi tiền về sức mạnh tài chính của ngân hàng. Ngân hàng cần
phải đủ mạnh để có thể đảm bảo với những người đi vay rằng ngân hàng có thể
đáp ứng các nhu cầu tín dụng của họ ngay cả trong điều kiện nền kinh tế khó khăn.
Đối với các chủ nợ và những người gửi tiền, họ sẽ quyết định xem có nên cho
ngân hàng vay tiền hay gửi tiền vào ngân hàng không. Họ sẽ xem xét vốn chủ sở
hữu của ngân hàng, nếu tỉ lệ vốn chủ quá thấp so với tổng số tiền huy động được
thì khả năng rủi ro đối với ngân hàng rất cao, đặc biệt là khi cần để đáp ứng nhu
cầu thanh toán. Còn với những người đi vay, họ có thể thấy rằng với những ngân
hàng nhỏ, lợi thế cạnh tranh và quy mô huy động vốn của những ngân hàng này sẽ
bị giới hạn, những ngân hàng đó chưa chắc đã đáp ứng được nhu cầu vốn của
mình. Mặt khác, khi hoạt động ngân hàng nhỏ lẻ như vậy thì sẽ dẫn đến gia tăng
chi phí cho hoạt động của mình, ngân hàng có thể tăng lãi suất cho vay đối với
người đi vay làm mất dần khả năng cạnh tranh của mình.
Thứ ba là vốn đóng một vai trò như một tấm đệm giúp chống lại các rủi ro phá
sản của ngân hàng vì vốn giúp ngân hàng trang trải những thua lỗ về tài chính và
nghiệp vụ cho tới khi ban quản lý có thể tập trung giải quyết các vấn đề và đưa
ngân hàng trở lại trạng thái hoạt động sinh lời. Ta cũng biết rằng, với các ngân
12
hàng ban đầu khi thành lập, họ sử dụng chủ yếu là vốn chủ của mình. Do vào thời
điểm khi mới thành lập, các ngân hàng chưa có được thương hiệu. Vì vậy, chi phí
để huy động tiền gửi từ ngân hàng này sẽ có thể phải cao hơn so với các ngân hàng
khác, đồng thời sự cạnh tranh của ngân hàng này với các ngân hàng khác cũng khó
khăn hơn. Mặt khác, khi đó, ngân hàng cũng vẫn phải đáp ứng các nhu cầu vay
vốn của khách hang. Do vậy trong thời điểm này, vốn chủ đóng một vai trò rất
quan trọng đối với hoạt động ngân hàng. Hay như khi nền kinh tế đang suy thoái
thì việc sử dụng vốn vay nợ sẽ làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng lên
nhiều, trong khi khả năng cho vay lại rất hạn chế. Lúc đó, ngân hàng sẽ phải dựa
rất nhiều vào vốn chủ sở hữu của mình. Trong điều kiện nền kinh tế phát triển, các
ngân hàng sẽ không dựa chủ yếu vào vốn chủ nữa mà sẽ dựa chủ yếu vào vốn vay
nợ và tiền gửi để có thể đẩy nhanh được tốc độ phát triển của mình. Bởi trong điều
kiện nền kinh tế này, nhu cầu vay để đầu tư là rất lớn. Nếu ngân hàng chỉ dựa vào
vốn chủ thì sẽ không thể đáp ứng được các nhu cầu vay vốn và sẽ làm lãng phí
vốn chủ sở hữu của mình. Trong khi đi vay và tăng việc huy động tiền gửi sẽ giúp
tăng quy mô hoạt động của ngân hàng hơn. Nói vậy, không có nghĩa là trong giai
đoạn nền kinh tế đang phát triển thì vốn chủ sở hữu lại không có vai trò gì. Nó vẫn
là cơ sở chủ yếu để các ngân hàng có thể huy động được tiền gửi hay đi vay nợ.
Do vậy, quản lý và sử dụng vốn chủ sở hữu tốt sẽ làm tăng được hiệu quả cho
các hoạt động kinh doanh của ngân hang, từ đó làm nâng cao năng lực tài chính
của ngân hàng
b. Vai trò của vốn chủ sở hữu đối với việc nâng cao năng lực hoạt động kinh
doanh của ngân hàng
Vốn của ngân hàng cung cấp năng lực tài chính cho sự tăng trưởng và phát
triển các hình thức dịch vụ mới. Ngoài hoạt động tín dụng là hoạt động chủ yếu
của các ngân hàng Việt Nam hiện nay thì các ngân hàng còn phát triển rất nhiều
dịch vụ phục vụ cho khách hàng. Một trong những dịch vụ phổ biến nhất của các
ngân hàng đó là thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt và sử dụng máy rút tiền
tự động ATM. Để đầu tư vào những dịch vụ này thì ngân hàng cần phải có vốn
13
lớn. Hầu hết các ngân hàng đểu mở rộng và phát triển cở sở vật chất so với lúc đầu
và sự bổ sung vốn sẽ cho phép ngân hàng mở rộng trụ sở, xây dựng thêm những
văn phòng chi nhánh để theo kịp sự phát triển của tăng trưởng và tăng cường chất
lượng phục vụ khác hàng
1.4. Áp lực của các ngân hàng thương mại trong vấn đề tăng vốn tự có
Các ngân hàng trong những năm gần đây đang chịu một áp lực rất lớn từ nhiều
phía buộc phải tăng mức vốn để đảm bảo tăng trưởng và giảm rủi ro cho những
người gửi tiền. Có rất nhiều yếu tố gây lên áp lực này, bao gồm các yếu tố thuộc
về cơ quan quản lý và các yếu tố thuộc thị trường tài chính.
Lạm phát là một yếu tố quan trọng gây áp lực tăng vốn, bời vì mặc dù lạm phát
nâng cao giá trị tài sản của ngân hàng nhưng lạm phát cũng đồng thời nân cao giá
trị của các khoản nợ và kết quả là giá trị vốn của ngân hàng có chiều hướng giảm
sút.
Nền kinh tế ngày càng biến động buộc các ngân hàng phải bổ sung quy mô vốn
của mình vì môi trường kinh tế này sẽ dễ dẫn đến các rủi ro cao hơn trong hoạt
động ngân hàng. Các ngân hàng có thể sẽ phải chịu chi phí cao hơn trong các hoạt
động kinh doanh của mình. Chi phí hoạt động tăng lên đặc biệt là chi phí về đất
đai, trang thiết bị, chi phí nhân sự tăng cao đã gây khó khăn cho vấn đề tăng thu
nhập của ngân hàng – nguồn cơ bản để tăng vốn hàng năm. Mặt khác, trong điều
kiện nền kinh tế còn nhiều rủi ro, nhất là như tại Việt Nam hiện nay khi mà quyền
đòi nợ vẫn chưa được tôn trọng thì các ngân hàng có thể sẽ dẫn đến tình trạng bị
mất vốn khi khách hàng không trả nợ do hoạt động kinh doanh của khách hàng
gặp khó khăn hoặc khách hàng không có ý định trả nợ ngân hàng. Do vậy hoạt
động ngân hàng sẽ gặp rất nhiểu tồn thất, do vậy, ngân hàng cần phải tăng vốn của
mình lên để có thể gia tăng được quy mô hoạt động của mình, đa dạng các khoản
đầu tư sẽ làm giảm đi các rủi ro cho ngân hàng.
Các ngân hàng phải tăng vốn để đảm bảo hoạt động kinh doanh của mình diễn
ra theo đúng các quy định của pháp luật. Đối với các ngân hàng Việt nam, quy
14
định về tỷ lệ an toàn vốn, tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại phải đạt
tối thiểu 8% tức là tỷ lệ vốn chủ sở hũu trên tổng tài sản có là 8%; quy định về cho
vay đối với một khách hàng của ngân hàng thương mại không được vượt quá 15%
vốn chủ sở hữu của ngân hàng, nếu quá tí lệ này thì các ngân hàng thương mại
không được phép tự cho vay mà phải xin ý kiến của ngân hàng nhà nước, nếu
được ngân hàng nhà nước chấp thuận thì ngân hàng thương mại mới được đồng ý
cho vay; quy định về mức độ huy động tiền gửi của các ngân hàng thương mại
không được vượt quá 20 lần vốn chủ của ngân hàng. Mặt khác, nhu cầu vay vốn
của các khách hang là rất lớn, những công ty lớn thì cần đầu tư cho những dự án
lớn mà có thể phải sau 10 – 20 năm mới sinh lãi, những công ty khác thì cần vay
để thanh toán, mua sắm tài sản lưu động, tăng dự trữ, đầu tư xây dựng nhà xưởng.
Do vậy, để có thể đáp ứng được những điều đó thì ngân hàng cần phải tăng vốn
chủ sở hữu của mình lên làm tăng. Do vậy, các ngân hàng muốn đáp ứng được các
yêu cầu trên thì phải gia tăng vốn chủ sở hữu của mình, như vậy nó sẽ tăng được
sự an toàn trong hoạt động ngân hàng và đảm bảo được các lợi ích của mình trong
kinh doanh.
Các ngân hàng thương mại muốn tăng vốn để có thể giảm thiểu nguy có thôn
tính từ các tập đoàn ngân hàng khác. Đối với Việt nam, khi chúng ta mở cửa nền
kinh tế thì đã có những dòng tiền rất lớn từ nước ngoài đổ vào. Đặc biệt là sau khi
gia nhập WTO, rất nhiều hiệp định thương mại đã được ký giữa Việt nam và các
nước trên thế giới. Theo đó, Việt Nam sẽ dần mở cửa lĩnh vực ngân hàng tài
chính, một lĩnh vực mà truớc đây chúng ta vẫn có sự hạn chế đối với các ngân
hàng nước ngoài. Theo những cam kết của Việt Nam trong gia nhập WTO, các
ngân hàng thương mại nước ngoài được thực hiện các hoạt động nhận tiền gửi, cho
vay, cho thuê tài chính, bảo lãnh, kinh doanh trên tài khoản của mình hoặc của
khách hàng tại sở giao dịch, trên thị trường giao dịch thỏa thuận, môi giới tiền tệ,
quản lý danh mục đầu tư, các dịch vụ thanh toán và bù trừ tài sản tài chính… như
các ngân hàng Việt nam mà không chịu sự hạn chế, tuy nhiên vẫn có sự hạn chế
đối các ngân hàng nước ngoài trong việc xuất hiện ở Việt nam dưới các hình thức
là văn phòng đại diện, chi nhánh ngân hàng thương mại nước ngoài, ngân hàng
15
thương mại liên doanh trong đó phần vốn góp của bên nước ngoài không vượt quá
50% vốn điều lệ ngân hàng liên doanh, không được mua cổ phần của các công ty
việt nam trong lĩnh vực ngân hàng tài chính quá 30% vốn điều lệ. Tuy nhiên, về
lâu dài thì những hạn chế trên sẽ dần được tháo bỏ và các ngân hàng thương mại
Việt Nam sẽ phải cạnh tranh bằng chính năng lực của mình. Do vậy tăng vốn sẽ
giúp cho các ngân hàng có thể phát triển mạnh hơn, đồng thời việc gia tăng quy
mô vốn sẽ giúp cho các tập đoàn nước ngoài gặp khó khăn hơn trong việc thâu
tóm ngân hàng thương mại Việt Nam.
Trong quá trình hội nhập ngày nay, việc thành lập các tập đoàn để phát triển là
một xu thế tất yếu. Việc thành lập các tập đoàn kinh doanh đa ngành đa lĩnh vực
có rất nhiều ưu điểm. Nó giúp cho các tập đoàn có thể đa dạng hóa các hoạt động,
giảm thiểu các rủi ro không hệ thống tác động, có thể dẫn đến được việc thâu tóm
các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, có thể mở rộng được hoạt động ra ngoài
quốc gia, vươn ra thế giới. Tuy nhiên nó cũng có nhược điểm khi nhu cầu vốn cho
việc này rất lớn và cũng phải mất một thời gian dài. Do vậy, các ngân hàng thương
mại cần phải tăng thêm vốn chủ sở hữu của mình để gia tăng quy mô hoạt động.
Rất nhiều các ngân hàng đã thành lập các công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm,
công ty cho thuê tài chính, công ty quản lý quỹ… hạch toán độc lập với ngân hàng
hay góp vốn liên doanh, mua cổ phần của các công ty khác.
Vì vậy chúng ta có thể thấy rằng, tăng vốn là một trong những vấn đề sống còn
của ngân hàng, nó giúp ngân hàng có thể nâng cao được năng lực cạnh tranh của
mình, phát triển trở thành những tập đoàn lớn đa ngành, đa lĩnh vực.
2. Kế hoạch của ngân hàng cho việc quản lý vốn và phát triển vốn
Trước áp lực ngày càng lớn đối với việc duy trì và nâng cao mức vốn hợp lý,
ngân hàng thương mại đã dần nhận thấy sự cần thiết phải lập các kế hoạch dài hạn
cho việc quản lý và phát triển vốn. Các kế hoạch đó thường được lập theo 4 bước
chính sau:
16
Bước 1: Thiết lập kế hoạch tài chính tổng thể cho ngân hàng
Hội đồng quản trị và ban giám đốc trước hết phỉa xác định rõ vấn đề: Họ muốn
phát triển một ngân hàng loại nào? Những nội dung cần được trả lời liên quan đến
vấn đề này bao gồm: ngân hàng được phát triển với quy mô nào? Ngân hàng nên
cung cấp những dịch vụ nào? Mức độ lợi nhuận nào là thích hợp với ngân hàng
trong dài hạn?
Càng ngày, các ngân hàng càng phải gắn những kế hoạch về vốn với danh mục
dịch vụ ngân hàng sẽ cung cấp trong tương lai. Sự nới lỏng quản lý đối với hệ
thống ngân hàng tại từng quốc gia đã mở ra khả năng cung ứng dịch vụ trong
nhiều lĩnh vực mới như kinh doanh chứng khoán, cung cấp các dịch vụ bảo
hiểm… Hội đồng quản trị phải xác định dược ảnh hưởn của việc cung cấp dịch vụ
mới đối với vấn đề rủi ro trong hoạt động ngân hàng, đặc biệt là rủi ro biến động
thu nhập và rủi ro phá sản. Một số dịch vụ mới sẽ góp phần làm giảm rủi ro, và
như vậy làm giảm yêu cầu về vốn trong khi đó một số khác lại góp phần làm giảm
rủi ro dẫn đến nâng cao mức vốn yêu cầu. Tất nhiên, chất lượng công tác quản lý
ngân hàng là yếu tố hàng đầu trong việc quyết định liệu ngân hàng có thể thực sự
hạn chế được rủi ro thông qua việc cung ứng các dịch vụ mới hay không
Bước đầu tiên của kế hoạch đáp ứng nhu cầu vốn liên quan đến việc lập các
báo cáo tài chính giả định, phân tích mức độ nhạy cảm đối với những kết quả có
thể xảy ra và phát triển những dự đoán bước đầu về nhu cầu vốn với giả định rằng
các chính sách của ngân hàng không thay đổi. Điều quan trọng là hội đồng quản trị
phải chuẩn bị kỹ lưỡng cho những điều có thể xảy ra trong tương lai.
Bước 2: Căn cứ vào mục tiêu hoạt động, các dịch vụ dự định cung ứng, mức rủi
ro có thể chấp nhận và các quy định của nhà nước, ngân hàng xác định quy mô
vốn hợp lý
Hội đồng quản trị cần thấy rằng ngân hàng phải đối mặt với hai đòi hỏi về vốn,
một được đưa ra theo yêu cầu của các cơ quan quản lý nhà nước như ngân hàng
nhà nước và hai là yêu cầu cầu các nhà đầu tư trên thị trường về mức độ an toàn
của ngân hàng. Vốn chủ sở hữu quá lớn làm giảm hiệu quả của đòn bẩy tài chính,
làm giảm quy mô của việc sử dụng các khoản vốn vay và do đó làm giảm thu nhập
17
tiềm năng. Trong điều kiện bình thường nó sẽ làm giảm giá trị của ngân hàng. Vốn
chủ sở hữu quá nhỏ so với rủi ro của ngân hàng có thể khiến cho các nhà đầu tư
trên thị trường vốn có ấn tượng rằng thu nhập của ngân hàng sẽ biến động mạnh
trong tương lai và những người gửi tiền quy mô lớn sẽ trở nên lo ngại về khả năng
mất vốn. Giá trị của ngân hàng khi đó cũng có xu hướng giảm và người gửi tiền
cũng như các chủ nợ khác sẽ yêu cầu mức lãi cao hơn cho những khoản vốn của
họ.
Bước 3: Xác định lượng vốn có thể được tạo ra từ việc không chi lợi nhuận
Hội đồng quản trị phải xác định một tỷ lệ lợi nhuận được dùng để chi trả cổ tức
cho cổ đông và phần lợi nhuận không chi để phục vụ cho việc tăng trưởng trong
thu nhập để có thể thấy được khả năng đáp ứng nhu cầu vốn từ nguồn nội bộ
Bước 4: Đánh giá và lựa chọn nguồn vốn phù hợp nhất với những nhu cầu và
mục tiêu của ngân hàng.
Để có thể lựa chọn được nguồn vốn tốt nhất, ngân hàng cần phải giải quyết một
số vấn đề sau: Điều gì sẽ xảy ra trên thị trường nếu ngân hàng phát hành thêm cổ
phiếu hay các chứng khoán nợ. Quyền và lợi ích của các cổ đông sẽ thay đổi như
thế nào và mức độ chắc chắn của Hội đồng quản trị trong việc dự đoán luồng thu
nhập trong tương lai. Các ngân hàng ngày nay có một số cách thức để có thể làm
tăng mức vốn dài hạn của mình như bán cổ phiếu, phát hành tín phiếu vốn, bán tài
sản, cho thuê trụ sơ hoặc đẩy nhanh mức tăng trưởng của thu nhập.
3. Thực trạng và giải pháp cho việc tăng vốn chủ sở hữu của các ngân hàng
thương mại Việt Nam
3.1. Thực trạng vấn đề tăng vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại
Việt Nam
Theo Ngân hàng Nhà nước, thách thức lớn nhất đối với quá trình hội nhập quốc
tế trong dịch vụ ngân hàng của Việt Nam là xuất phát điểm về trình độ phát triển
thị trường còn thấp, tiềm lực về vốn yếu, công nghệ và tổ chức ngân hàng lạc hậu,
18
trình độ quản lý thua kém hơn so với nhiều nước trong khu vực cũng như trên thế
giới.
Để có thể chinh phục được những thử thách này, hai mục tiêu chính của các
ngân hàng trong thời gian sắp tới là tăng vốn điều lệ và chú trọng vào đầu tư
những công nghệ hiện đại nhất.
Hiện tại, tổng vốn điều lệ của các ngân hàng thương mại nhà nước mới đạt trên
21.000 tỷ đồng. Dư nợ tín dụng mới đạt xấp xỉ 55% GDP, thấp hơn nhiều so với
mức trên 80% của các nước trong khu vực. Bình quân, mức vốn chủ sở hữu của
các ngân hàng thương mại nhà nước khoảng từ 200 đến 250 triệu USD, chỉ bằng
một ngân hàng cỡ trung bình trong khu vực. Còn các ngân hàng thương mại cổ
phần có mức vốn điều lệ bình quân chỉ khoảng từ 200 đến 300 tỷ đồng.
Đối với các ngân hàng thương mại cổ phần, tăng vốn điều lệ lên đồng nghĩa họ
sẽ bán cổ phần mình cho ngân hàng nước ngoài, giá bán cổ phần cho ngân hàng
nước ngoài sẽ cao hơn và ngược lại, các ngân hàng sẽ tự mở được cánh cửa để mời
chào sự tham gia của đối tác ngoại. Nhờ có khoản thu đó từ việc bán cổ phần cho
các ngân hàng nước ngoài mà các ngân hàng thương mại cổ phần có thêm được
phần thặng dư vốn để làm tăng thêm vốn chủ sở hữu của mình lên. Ngoài ra, các
ngân hàng đã tăng thêm vốn chủ sở hữu từ việc phát hành thêm cổ phần bán cho
cổ đông.
Nắm bắt được quyền lợi của mình và nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước, kể từ
đầu năm 2006, đồng loạt các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam đều có sự
điều chỉnh vốn điều lệ. Nâng mức vốn điều lệ lên 1.000 tỷ đồng đang là đích ngắm
của nhiều ngân hàng thương mại cổ phần trong lộ trình tăng vốn từ nay đến năm
2010.
Khởi đầu là ngân hàng Á Châu (ACB) chính thức tăng vốn điều lệ từ 948,32 tỷ
đồng lên 1.100 tỷ đồng. Tiếp đó, ngân hàng Quốc tế (VIB Bank) cũng đã đẩy vốn
điều lệ của mình từ 595 tỷ đồng lên trên 711 tỷ đồng. Mới đây nhất, ngân hàng
TMCP Nhà Hà Nội (Habubank) được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận tăng vốn
điều lệ từ 500 tỷ đồng lên 900 tỷ đồng, trong đó có 250 tỷ dành cho cổ đông cũ và
150 tỷ đồng cho các cổ đông mới. Mới chính thức công bố khai trương hoạt động
19
từ tháng 10 năm 2006 tại Hà Nội nhưng ngân hàng thương mại cổ phần Toàn Cầu
(G-Bank) đã mạnh dạn tuyên bố: sẽ hoàn thành việc tăng vốn điều lệ lên tối thiểu
1.000 tỷ đồng trong năm 2006.
Ngoài việc phát hành thêm cổ phiếu và sử dụng phần thặng dư vốn thu được từ
việc phát hành thêm cổ phiếu cũng như bán cổ phần của ngân hàng cho các đối tác
chiến lược thì cũng có rất nhiều ngân hàng thương mại cổ phần phát hành trái
phiếu chuyển đổi như ACB, ngân hàng thương mại cổ phần Quân Đội (MB), ngân
hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank)… Chẳng hạn như
ACB, tính đến ngày 17/10/2006, ACB đã kết thúc việc phát hành 1.650 tỷ đồng
trái phiếu chuyển đổi. Như vậy, giai đoạn 1 trong kế hoạch phát hành 3.000 tỷ
đồng trái phiếu chuyển đổi của ACB đã thành công. Trong đợt này, cổ đông sở
hữu 1 cổ phiếu ACB sẽ được mua 1,5 trái phiếu chuyển đổi với giá bằng mệnh giá
(1 triệu đồng/trái phiếu chuyển đổi). Lãi suất của trái phiếu chuyển đổi là 8%/năm,
trả lãi hàng năm. Đến năm 2007, 1.100 tỉ đồng trái phiếu chuyển đổi sẽ được
chuyển đổi theo tỷ lệ 1 trái phiếu chuyển đổi thành 1 cổ phiếu, số trái phiếu
chuyển đổi còn lại sẽ được chuyển đổi kể từ năm 2008. Dự kiến năm 2007, ACB
tiếp tục phát hành thêm 1.350 tỉ đồng trái phiếu chuyển đổi. Tính đến 30/09/2006,
tổng tài sản của Ngân hàng Á Châu đạt hơn 38.038 tỷ đồng, dư nợ cho vay vượt
14.466 tỷ đồng, tổng huy động cao hơn 31.890 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế của
toàn hệ thống đạt trên 430 tỷ đồng.
Đối với các ngân hàng thương mại nhà nước, các ngân hàng này cũng nhận
được những nguồn cấp bổ sung vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước. Nhờ việc cấp
bổ sung vốn điều lệ sẽ làm tăng thêm vốn chủ sở hữu của các ngân hàng nhưng nó
là nguồn tăng rất hạn chế và ngày càng ít.
Trong khi đó, các ngân hàng thương mại nhà nước đang được chuẩn bị cho quá
trình cổ phần hóa. Dự kiến trong năm 2007 sẽ cổ phần hóa xong Vietcombank,
BIDV, Incombank… Do đó, các ngân hàng nhà nước cũng đang gấp rút chuẩn bị
cho quá trình tăng vốn của mình. Ngân hàng ngoại thương Việt Nam
(Vietcombank) đã phát hành một đợt trái phiếu chuyển đổi với tổng mệnh giá lên
tới 1200 tỷ đồng. Còn ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam đã phát hành 1250
20