Ảnh hưởng của mật độ ương lên sinh trưởng và tỷ lệ sống cá bống tượng

  • 43 trang
  • file .pdf
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ
KHOA SINH HỌC ỨNG DỤNG
TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
CHUYÊN NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
MÃ SỐ: 304
ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ ƯƠNG
LÊN SINH TRƯỞNG VÀ TỶ LỆ SỐNG
CÁ BỐNG TƯỢNG
Sinh viên thực hiện
TRẦN THANH BẢNH
MSSV: 06803002
Lớp: NTTS K1
Cần Thơ, 2010
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ
KHOA SINH HỌC ỨNG DỤNG
TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
CHUYÊN NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
MÃ SỐ: 304
ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ ƯƠNG
LÊN SINH TRƯỞNG VÀ TỶ LỆ SỐNG
CÁ BỐNG TƯỢNG
Cán bộ hướng dẫn Sinh viên thực hiện
Ths. NGUYỄN MINH TUẤN TRẦN THANH BẢNH
Ks. NGUYỄN THÀNH TÂM MSSV: 06803002
Lớp: NTTS K1
Cần Thơ, 2010
2
XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG VỀ TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP
Tiểu luận: Ảnh hưởng của mật độ ương lên sinh trưởng và tỷ lệ sống của cá Bống
tượng giai đoạn 1 tháng đến 2 tháng tuổi.
Sinh viên thực hiện: TRẦN THANH BẢNH
Lớp: Nuôi trồng thủy sản K1
Đề tài đã được hoàn thành theo yêu cầu của cán bộ hướng dẫn và hội đồng chấm tiểu
luận Khoa Sinh Học Ứng Dụng, trường Đại học Tây Đô.
Cần Thơ, ngày 03 tháng 08 năm 2010
Cán bộ hướng dẫn Sinh viên thực hiện
ThS. NGUYỄN MINH TUẤN TRẦN THANH BẢNH
Ks. NGUYỄN THÀNH TÂM
3
LỜI CẢM TẠ
Sau 1 tháng thực tập từ tháng 4 đến tháng 5 năm 2010 tại QL91B, khu vực 3, Phường
An Khánh – Quận Ninh Kiều – TP. Cần Thơ, áp dụng những kiến thức đã học kết hợp
với kinh nghiệm thực tế, tiểu luận đã được chỉnh sửa và hoàn thành.
Em xin chân thành biết ơn gia đình và người thân đã động viên và giúp đỡ em trong
thời gian thực hiện đề tài.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Th.s Nguyễn Minh Tuấn và thầy Nguyễn
Thành Tâm – Khoa Sinh Học Ứng Dụng – Trường Đại học Tây Đô đã tận tình chỉ dạy
cho em trong suốt thời gian thực hiện đề tài.
Em xin chân thành cám ơn đến cô Nguyễn Lê Hoàng Yến cùng quý thầy cô – Khoa
Sinh Học Ứng Dụng – Trường Đại học Tây Đô đã tận tình dạy bảo, truyền đạt cho em
những kiến thức quý báo trong những năm học vừa qua, tạo dựng hành trang để em
bước vào cuộc sống sau này.
Với sự hiểu biết còn hạn hẹp và thu thập tài liệu còn hạn chế nên báo cáo tốt nghiệp
không tránh khỏi nhiều sai sót. Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý
Thầy cô và các bạn.
Em xin chân thành cảm ơn và ghi nhớ!
TRẦN THANH BẢNH
4
TÓM TẮT
Thí nghiệm được bố trí trong xô nhựa 60l, lắp đặt hệ thống thổi khí với mực nước
trong xô là 40 – 60 cm và cho ăn cùng một loại thức ăn là Trùn chỉ và ương với 3 mật
độ khác nhau, nghiệm thức I với mật độ là 500 con/m2, nghiệm thức II với mật độ
1.000 con/m2 và nghiệm thức III có mật độ 1.500 con/m2. Mỗi nghiệm thức với ba lần
lặp lại, thí nghiệm kéo dài trong 1 tháng. Các yếu tố môi trường như: Nhiệt độ, pH,
hàm lượng Oxy hòa tan, hàm lượng NH4+ giữa các nghiệm thức không có sự thay đổi
lớn và nằm trong phạm vi cho phép. Kết quả thí nghiệm cho thấy nghiệm thức I với
mật độ ương 500 con/m2 cho kết quả tăng trọng về chiều dài 5,79 cm và trọng lượng
7,96g với tỷ lệ sống 100%, nghiệm thức II với mật độ ương 1.000 con/m2 cho kết quả
tăng trọng về chiều dài 5,22 cm và trọng lượng 5,22g với tỷ lệ sống 100% và nghiệm
thức III với mật độ ương 1.500 con/m2 cho kết quả tăng trọng về chiều dài 4,84 cm và
trọng lượng 4,10g với tỷ lệ sống 97,48%. Tỷ lệ phân đàn trong thí nghiệm của nghiệm
thức I thấp hơn rất nhiều so với nghiệm thức II và nghiệm thức III.
5
MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM TẠ I
TÓM TẮT II
MỤC LỤC III
DANH SÁCH CÁC BẢNG VI
DANH SÁCH CÁC HÌNH VII
CHƯƠNG I 1
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1.1 Giới thiệu 1
1.2 Mục tiêu của đề tài 1
1.3 Nội dung của đề tài 2
CHƯƠNG II 3
LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 3
2.1 Đặc điểm phân loại 3
2.2 Đặc điểm sinh học 4
2.2.1 Đặc điểm về hình thái 4
2.2.2 Đặc điểm phân bố 4
2.2.3 Đặc điểm môi trường sống 5
2.2.4 Đặc điểm sinh trưởng và sinh sản6
2.2.5 Tính ăn 8
2.3 Ương nuôi cá bột 9
2.3.1 Ương trong bể xi măng 9
2.3.2 Ương trong ao đất 9
2.4 Ảnh hưởng của thức ăn và nhịp cho ăn lên tăng trưởng của cá bống tượng 10
2.4.1 Thức ăn 10
2.4.2 Nhịp cho ăn 10
6
CHƯƠNG III11
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU11
3.1 Thời gian và địa điểm thực hiện đề tài 11
3.2 Nguồn cá thí nghiệm 11
3.3 Vật liệu nghiên cứu 11
3.4 Phương pháp nghiên cứu 11
3.4.1 Chuẩn bị bể ương 11
3.4.2 Bố trí thí nghiệm 12
3.4.3 Chăm sóc và quản lí: 12
3.4.4 Phương pháp thu và phân tích mẫu 13
3.4.5 Các chỉ tiêu theo dõi và tính toán 13
3.4.6 Cách cho ăn 14
3.5. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu 14
CHƯƠNG IV15
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 15
4.1 Các yếu tố môi trường 15
4.2 Thí nghiệm ảnh hưởng của mật độ ương đến tăng trưởng và tỷ lệ sống của cá bống tượng18
4.2.1 Tăng trưởng về chiều dài 18
4.2.1.1 Tốc độ tăng trưởng về chiều dài 19
4.2.1.2 Tốc độ tăng trưởng theo ngày về chiều dài 20
4.2.1.3 Tốc độ tăng trưởng đặc biệt về chiều dài 21
4.2.2. Tăng trưởng về trọng lượng 23
4.2.2.1 Tốc độ tăng trưởng về trọng lượng 24
4.2.1.2. Tốc độ tăng trưởng theo ngày về trọng lượng 26
4.2.1.3 Tốc độ tăng trưởng đặc biệt về khối lượng 27
4.2.3. Tỷ lệ sống 29
4.2.3.1. Nguyên nhân tỷ lệ sống của cá cao 30
4.2.4. Phân đàn trong quá trình ương 30
4.2.4.1 Phân kích cỡ về chiều dài 30
4.2.4.2 Phân kích cỡ về trọng lượng 31
CHƯƠNG V 33
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 33
5.1 Kết luận 33
5.2 Đề xuất 33
TÀI LIỆU THAM KHẢO 34
7
PHỤ LỤC A A1
CHIỀU DÀI CÁ BỐNG TƯỢNG A1
PHỤ LỤC B B1
TRỌNG LƯỢNG CÁ BỐNG TƯỢNG B1
PHỤ LỤC C C1
NHIỆT ĐỘ THÍ NGHIỆM C1
PHỤ LỤC D D
PH THÍ NGHIỆM D
PHỤ LỤC E E
HÀM LƯỢNG NH4+ THÍ NGHIỆM E
PHỤ LỤC F F
HÀM LƯỢNG OXY HÒA TAN THÍ NGHIỆM F
PHỤ LỤC G G
TỶ LỆ SỐNG G
PHỤ LỤC H H
CHIỀU DÀI TRUNG BÌNH CÁ BỐNG TƯỢNG TRONG QUÁ TRÌNH ƯƠNG H
PHỤ LỤC I I
TRỌNG LƯỢNG TRUNG BÌNH CÁ BỐNG TƯỢNG TRONG QUÁ TRÌNH ƯƠNG
I
PHỤ LỤC K K
TỶ LỆ PHÂN CỠ K
8
CHƯƠNG 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Giới thiệu
Cá Bống tượng (Ôxyeleotris marmoratus, Bleeker) là loài có kích thước lớn nhất
trong các loài cá thuộc họ cá bống, có tính ăn mồi động vật (Trần Thanh Xuân, 1995).
Cá tăng trưởng rất chậm, đặc biệt là ở giai đoạn dưới 100 g/con, cá trên 100g có tốc
độ tăng trưởng nhanh hơn.
Trong năm 2009, Cá Bống tượng loại I cỡ 500 – 800 g/con có giá không thấp hơn
350.000 đồng/kg. Đây là loài cá thích nghi được với điều kiện môi trường nước lợ và
các vùng hạ lưu sông. Chúng phân bố rộng rãi ở các nước thuộc Đông Nam Châu Á
như: Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Indonesia. Ở Việt Nam, cá được tìm thấy ở các
lưu vực thuộc hệ thống sông Cửu Long, sông Vàm Cỏ và sông Đồng Nai.
Do cá có phẩm chất thịt ngon, ít xương, không mỡ nên rất được ưa chuộng trên thị
trường thế giới, đặc biệt các nước thuộc khu vực Đông Nam Á cũng như trong nước.
So với nhiều loài thủy sản có giá trị: cá Ngừ đại dương, cá Anh vũ, cá Lăng nha, cá
Mú, cá Tráp vàng,… thì cá Bống tượng là loài có giá trị thương mại vượt trội
(Nguyễn Chung, 2007).
Tuy nhiên, vấn đề khó khăn trong nghề nuôi cá Bống tượng là nguồn giống. Nhu cầu
con giống cho nghề nuôi mỗi năm một gia tăng. Trong khi đó lượng giống cung cấp
cho nghề nuôi cá Bống tượng hiện nay chủ yếu được thu từ tự nhiên nên đáp ứng
không đủ cho nghề nuôi. Người nuôi phải thu gom rất nhiều ngày nên kích cỡ cá
không đồng đều, khó chăm sóc và quản lý, mặt khác không đảm bảo giống sạch bệnh.
Chính vì vậy việc sản xuất ra nguồn giống với số lượng lớn và có chất lượng tốt là vấn
đề cần thiết để chủ động nguồn giống cung cấp cho người nuôi. Một trong những yếu
tố ảnh hưởng đến chất lượng của cá giống là mật độ ương. Vì vậy, đề tài “Ảnh hưởng
của mật độ ương lên sinh trưởng và tỷ lệ sống của cá Bống tượng giai đoạn 1
tháng đến 2 tháng tuổi” sẽ góp phần khắc phục những khó khăn nêu trên.
1.2 Mục tiêu của đề tài
Xác định mật độ thích hợp trong ương cá Bống tượng giai đoạn 1 đến 2 tháng tuổi.
9
1.3 Nội dung của đề tài
Nghiên cứu sự ảnh hưởng của mật độ ương lên tỷ lệ sống và tốc độ tăng trưởng của cá
Bống tượng giai đoạn 1 đến 2 tháng tuổi.
10
CHƯƠNG 2
LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
2.1 Đặc điểm phân loại
Theo Trương Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương (1993), cá Bống tượng (Ôxyeleotris
marmoratus, Bleeker) được phân loại như sau:
Lớp: Osteichthyes
Lớp phụ: Artinopterygii
Bộ: Perciformes
Bộ phụ: Gobioidei
Họ: Eleotridae
Giống: Ôxyeleotris, Bleeker
Loài: Ôxyeleotris marmoratus (Bleeker 1852)
Các vi và tia vi
Tia vi AI, 9 (vi hậu môn).
Tia vi ID VI ( vi lưng).
Tia vi IID I, 9 – 10 (vi lưng).
Tia vi P 17 – 19 (vi ngực).
Tia vi VI, 5 (vi bụng).
Hình 2.1: Hình dạng bên ngoài của cá Bống tượng
11
Trên thế giới, cá Bống tượng còn có nhiều tên gọi khác nhau. Ở Trung Quốc có tên là
Soen hock dzi, ở Thái Lan gọi là Plabu, người Campuchia gọi là Soon-Hock (một địa
danh của thủy vực ở gần Biển Hồ), cá Bống tượng còn có tên thương mại là Marbled
sleepy Goby (Nguyễn Chung, 2007)
Theo kết quả của Tavarutmaneegul và Lin thì tỷ lệ sống của cá Bống tượng 30 ngày
tuổi trung bình là 20% (từ 7 – 55%) và thức ăn tự nhiên ban đầu thích hợp cho cá
Bống tượng là luân trùng (Brachiomus spp) (Nguyễn Văn Tú, 1986).
2.2 Đặc điểm sinh học
2.2.1 Đặc điểm về hình thái
Cá Bống tượng có đầu to, rộng, dẹp bằng, chiều rộng của đầu lớn hơn hoặc bằng chiều
cao thân. Mõm dài, nhọn, hướng lên trên, giữa mõm có u nhô cao. Miệng trên, rộng,
hàm dưới dài hơn hàm trên và đưa ra phía trước. Rạch miệng xiên, kéo dài chạm với
đường thẳng đứng kẻ qua giữa mắt. Răng nhọn, gốc răng to, xếp thưa thành nhiều
hàng trên mỗi hàm. Không có râu. Mắt tròn, nhỏ, lệch về mặt lưng của đầu, gần chóp
mõm hơn gần điểm cuối nắp mang. Lưỡi rất phát triển, dẹp bằng, đầu lưỡi tròn. Lỗ
mũi trước mở ra bằng một ống ngắn nằm ngay sau rãnh môi trên. Phần trán giữa hai
mắt rộng, cong lõm và tương đương với hai lần đường kính mắt (Trương Thủ Khoa và
Trần Thị Thu Hương 1993).
Thân cá mập, phần trước hơi dẹp bằng, phần sau hơi dẹp bên, đường lưng lõm xuống
ở trán. Cuống đuôi thon dài, vảy nhỏ phủ khắp thân và đầu (trừ mõm). Đầu và phần
trước của thân phủ vảy tròn, phần sau phủ vảy lược, vảy phủ lên gốc vi ngực và quá
1/2 vi đuôi (Trương Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương 1993).
Khoảng cách hai vi lưng nhỏ hơn chiều dài gốc vi thứ nhất. Cơ gốc vi ngực phát triển.
Hai vi bụng tách rời nhau. Vi đuôi tròn, cơ gốc vi đuôi phát triển (Trương Thủ Khoa
và Trần Thị Thu Hương 1993).
Cá có màu nâu đỏ hay nâu vàng, có nhiều sọc nhỏ màu nâu hoặc màu xám tạo thành
vân. Mặt lưng có ba đốm đen: một đốm ở sau đầu, một đốm ở gốc vi lưng thứ nhất và
đốm còn lại nằm ở gốc vi lưng thứ hai. Mặt bên thân cá có nhiều đốm đen to, những
đốm này không có hình dạng nhất định. Gốc vi đuôi có một đốm đen to. Vi ngực màu
cam với nhiều hàng chấm đen nằm song song với tia vi, rìa vi bụng màu cam (Trương
Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương 1993).
2.2.2 Đặc điểm phân bố
Cá Bống tượng là loài đặc trưng cho vùng nhiệt đới. Chúng phân bố rộng rãi ở các
nước Đông Nam Á như: Campuchia, Lào, Thái Lan, Indonesia, Việt Nam.
12
Ở Việt Nam cá được tìm thấy trong các lưu vực thuộc hệ thống sông Cửu Long, sông
Vàm Cỏ, sông Đồng Nai (Nguyễn Mạnh Hùng, 2003).
Cá phân bố ở các thủy vực sông rạch, mương, ao, ruộng. Cá sống được ở môi trường
bị nhiễm phèn pH 5,5, sống được ở nước có nhiệt độ cao tới 41,5 oC chịu đựng được
nhiệt độ lạnh 15 oC và độ mặn 15 ‰.
Cá Bống tượng có tập tính sống đáy, hoạt động nhiều về đêm, ban ngày thường vùi
mình xuống bùn, đặc biệt khi gặp nguy hiểm chúng có thể chúi xuống sâu đến 1m ở
lớp bùn đáy và có thể sống ở đó hàng chục giờ. Trong ao, cá ưa sống ẩn ở ven bờ,
những nơi có hang hốc, rong cỏ và thực vật thủy sinh thượng đẳng làm giá đỡ. Ở Việt
Nam, cá thường được khai thác, đánh bắt tự nhiên. Sản lượng khai thác tự nhiên hàng
năm khá lớn. Theo thống kê, sản lượng khai thác ở các tỉnh Nam bộ, Nam trung bộ và
Tây nguyên khoảng 40 tấn/năm (Nguyễn Anh Tuấn và csv, 1994 trích từ
http://www.mekongfish.net.vn).
2.2.3 Đặc điểm môi trường sống
Cá Bống tượng sống trong các thủy vực nước ngọt: sông, kênh, ao, hồ. Cá có thể chịu
được môi trường nước phèn pH = 5 và cũng có thể sống trong môi trường nước lợ có
nồng độ muối 15 ‰, nhiệt độ thấp hơn 15 oC hoặc trên 34 – 41,5 oC. Tuy nhiên, môi
trường thích hợp cho sự phát triển của cá là: pH = 6,5 – 7, nhiệt độ từ 26 – 320C, ôxy
trên 3 mg/l và nồng độ muối nhỏ hơn 6 ‰ (Nguyễn Chung, 2007).
Đặc điểm môi trường nước rất quan trọng đối với cá Bống tượng vì không chỉ là môi
trường sống đơn thuần mà còn là môi trường cho các thủy sinh động thực vật sống
cung cấp thức ăn, chỗ cư trú, đồng thời cũng là nơi để cá sinh sản. Môi trường nước
ổn định tốt, thức ăn đầy đủ, cá có sức đề kháng cao, cá khỏe mạnh, tăng trưởng nhanh.
Khi có sự thay đổi môi trường sống cá rất dễ bị sốc, sức đề kháng yếu, dễ bị ký sinh
trùng xâm nhập, nhiễm bệnh và chết. Ở giai đoạn cá nhỏ khoảng 12 cm, nếu có sự
thay đổi môi trường sống đột ngột cá dễ bị sốc và thường chết hàng loạt (Nguyễn
Chung, 2007).
Môi trường nước có tác động rất lớn đến hiệu qủa nuôi vỗ cá bố mẹ, việc cho cá sinh
sản, ấp trứng, ương, dưỡng cá con thành cá giống cũng như việc nuôi cá thịt. Chính vì
thế, cần phải chọn địa điểm nuôi cá thích hợp về các đặc tính sinh hóa học. Nguyễn
Chung (2007) cho rằng một nguồn nước tốt phải đảm bảo các chỉ tiêu sau:
Không có các yếu tố gây độc hại cho cá như: địch hại, khí hay muối hòa tan, kim loại
nặng, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, hóa dược và hóa chất xử lý nước, hàm lượng Cl-,
SO42-, Fe2+, Fe3+ tổng cộng, lượng hữu cơ tiêu hao ôxy và các hợp chất vô cơ – hữu cơ
khác có sẵn trong nước thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt,… tất cả phải được loại
trừ.
13
Các yếu tố dinh dưỡng đạm, lân, kali và khoáng vi lượng cũng cần có mức giới hạn
thích hợp để đảm bảo cho cá và các thủy sinh vật khác phát triển bình thường. Không
quá mức và hạn chế tảo độc phát triển.
Có nhiều hệ thủy sinh động vật làm thức ăn cho cá, hạn chế các địch hại, hạn chế các
ký sinh trùng gây bệnh cho cá lan trong nước phát triển và có thể thay đổi nước mới
dễ dàng. Tuyệt đối không sử dụng nguồn nước tù đọng nhiều ngày do có nhiều mầm
bệnh, vi khuẩn lưu trú, sử dụng nguồn nước phải có hệ thống ao lắng.
Tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mặt trời, độ đục vừa phải không chứa quá nhiều phù
sa, nhiều sét lơ lửng làm hạn chế tảo và các thủy sinh vật phát triển làm giảm nguồn
thức ăn tự nhiên.
2.2.4 Đặc điểm sinh trưởng và sinh sản
Cá có tập tính sống đáy, ban ngày trú ẩn trong các hang hốc, gốc cây ven bờ hoặc vùi
mình xuống bùn nghỉ ngơi. Ban đêm mới ra săn mồi. Do sống ở tầng đáy nên mọi
biến động chất lượng môi trường nước ở tầng đáy rất dễ làm ảnh hưởng đến cá, cá yếu
và chậm lớn.
So với các loài cá khác, cá Bống tượng có tốc độ tăng trưởng chậm, đặc biệt là ở giai
đoạn dưới 100 g/con. Ở giai đoạn cá bột lên cá giống phải mất ít nhất 2 – 3 tháng cá
mới đạt chiều dài 3 – 4 cm. Từ cá giống để đạt trọng lượng 100 g/con phải mất 4 – 5
tháng nuôi nữa. Trong tự nhiên, cá mất ít nhất khoảng 1 năm mới có thể đạt kích cỡ
100 – 300 g/con. Để đạt kích cỡ thương phẩm từ 400 g/con trở lên cá giống có trọng
lượng 100 g/con phải mất 5 – 8 tháng nuôi trong trường hợp nuôi ao và nuôi bè thời
gian sẽ kéo dài hơn 5 – 6 tháng (Nguyễn Chung, 2007).
Cá Bống tượng bột quá nhỏ và ít hoạt động nên trong tự nhiên dễ bị các loại cá khác
sát hại. Theo nghiên cứu cho thấy khi trứng nở ra hàng triệu cá bột nhưng chỉ còn
khoảng vài chục con sống sót đến trưởng thành. Tỷ lệ cá sống đến giai đoạn trưởng
thành rất thấp, chỉ khoảng 0,001 – 0,003%. Ngược lại, khi đã trưởng thành thì cá
thành thục rất nhanh (9 – 10 tháng tuổi), chu kỳ phát dục ngắn hơn so với các loài cá
nước ngọt khác. Trong môi trường tự nhiên, nếu có đầy đủ dinh dưỡng cá có thể sinh
sản 5 – 7 lần trong năm (Nguyễn Chung, 2007).
Cá cái cỡ 150 g/con là đã có thể tham gia sinh sản lần đầu. Sức sinh sản của cá Bống
tượng khá cao. Trái với quy luật tự nhiên, cá Bống tượng càng lớn thì sức sinh sản
càng kém. Cá cái cỡ từ 150 – 200 g/con thì đạt có số lượng trứng nhiều nhất, khoảng
270.000 trứng/kg, cỡ cá 250 g/con giảm xuống chỉ còn khoảng 60.000 trứng/kg cá cái.
Tuổi thành thục của cá từ 9 đến 10 tháng tuổi. Mùa vụ sinh sản tập trung vào 4 đến
tháng 10. Ở những vùng khí hậu nóng ẩm và đầy đủ thức ăn, cá có thể kéo dài thời
14
gian sinh sản thêm 1 – 2 tháng nữa. Thông thường cá Bống tượng tập trung sinh sản
vào tháng 5 đến tháng 6 khi mùa mưa bắt đầu. Cá tự bắt cặp và đẻ trứng. Trứng cá có
hình quả lê dính chặt vào giá thể: hang, hốc đá, bọng cây, các vật hình ống hay gạch
đá có ở trong ao nuôi.
Sau khi đẻ, cá đực không rời tổ mà cùng cá cái canh tổ và ấp trứng. Chúng bơi xung
quanh tổ và dùng vây, đuôi quạt nước tạo thành dòng chảy cung cấp ôxy cho trứng,
phôi phát triển đến khi nở thành cá bột. Thời gian ấp trứng thường 34 – 82 giờ tùy
thuộc vào nhiệt độ. Nhìn chung, nhiệt độ càng cao thì thời gian nở sẽ rút ngắn lại.
Ngoài ra, phương thức ấp trứng cũng ảnh hưởng tới thời gian nở của trứng cá. Thời
gian nở của phương pháp nước tĩnh bắt đầu từ 36 giờ và kéo dài đến 82 giờ trong khi
đó thời gian nở theo phương pháp nước chảy và nước tĩnh có sục khí cũng bắt đầu từ
36 giờ nhưng tập trung vào khoảng 48 – 56 giờ sau khi trứng thụ tinh. Qua kinh
nghiệm thực tiễn cho thấy: khi ấp trứng theo phương pháp ấp trứng nước tĩnh có sục
khí là tốt nhất vì kích thước cá bột rất nhỏ và yếu, dễ mẫn cảm với điều kiện môi
trường (Ngô Bá Thành, 1988 trích bởi Dương Nhựt Long, 2003).
Phát triển phôi cá Bống tượng
Cá mới nở: có chiều dài 2,40 – 2,85 mm. Mắt chưa có sắc tố, cá nằm dưới đáy, bơi co
giật một đoạn ngắn
Ngày thứ I bắt đầu xuất hiện bóng hơi, cá bơi một đoạn dài hơn.
Ngày thứ II chiều dài 2,65 – 3 mm. Cá bơi lên mặt nước rồi chìm xuống đáy theo
chiều thẳng đứng. Noãn hoàng còn to.
Ngày thứ III cá bắt đầu bơi ngang một đoạn ngắn, tim và mao quản thấy có màu hồng
đỏ. Mắt có sắc tố.
Ngày thứ IV chiều dài cá 3 – 3,2 mm. Cá bắt đầu mở miệng hớp mồi, thấy xuất biện
những mấu răng bên trong hàm, một vài sắc tố xuất hiện trên đuôi cá bột.
Ngày thứ V vi ngực bắt đầu hơi nhú noãn hoàng tiêu hết.
Ngày thứ VI chiều dài cá 3,2 – 3,6 mm. Cá bơi lưng chừng mặt nước, miệng mở
rộng.
Ngày thứ VII. Cá chết nhiều nếu không có thức ăn thích hợp.
Ngày thứ VIII. chiều dài 3,9 – 4,2 mm. Đốt sống cuối cùng cong ngược lên phía lưng.
Ngày thứ X. chiều dài 5 – 7mm. Các vi hình thành với đầy đủ các tia vi, sắc tố đen
xuất hiện ngang hông với các vi hậu môn. Cá bơi nhanh nhẹn.
15
Ngày thứ XX. Cá có chiều dài 10 – 11 mm. Cá hình thành đầy đủ các cơ quan và có
hình dáng như cá trưởng thành. Cá có tập tính nằm sát đáy, ít di chuyển (Dương Nhựt
Long, 2003).
2.2.5 Tính ăn
Theo Nguyễn Chung (2007), cá Bống tượng khi mới nở thì có kích thước rất nhỏ từ
0,3 – 0,5 mm, khi tiêu hết noãn hoàng cá bắt đầu ăn thức ăn bên ngoài như: tảo, luân
trùng (Rotifer) và các loại thức ăn có kích cỡ thích hợp như: mùn bã thực vật, bột bã
ngũ cốc. Đến giai đoạn cỡ 1,5 – 2 mm, cá ăn mồi chủ yếu là Moina, Dapnhia, Trùn
chỉ và ấu trùng muỗi lắc (Chironomus).
Tuy là loài cá dữ nhưng cá Bống tượng không rượt đuổi mồi như các loài cá dữ khác:
cá Lóc, cá Chẽm... mà chỉ rình mồi. Từ kết quả phân tích thành phần thức ăn trong dạ
dày cá của Huỳnh Thị Mỹ Hương và csv (1986) cho thấy ngoài thành phần thức ăn
chủ yếu là động vật (79,02%), còn phát hiện thêm hạt lúa, hạt cỏ, rễ mầm thực vật
thủy sinh và một số thức ăn không rõ nguồn gốc khác.
Cá Bống tượng có miệng rộng, to, hàm có nhiều răng mọc thành dãy, dạ dày to, ruột
ngắn, là loài ăn tạp thiên về động vật. Khi cá đói, chúng cũng tấn công, săn bắt các
loại cá khác và có thể ăn thịt lẫn nhau. Phân tích về chiều dài ruột và chiều dài thân
cho thấy tỷ lệ Li/L ≤ 0,5 nên mang đặc tính ăn động vật (Dương Tấn Lộc, 2002).
Tuy nhiên, khác với cá Lóc, cá Bống tượng không chủ động bắt mồi mà chỉ rình mồi,
cá hoạt động mạnh về đêm. Ngoài ra khi nuôi trong lồng, ao cá ăn được các thức ăn
chế biến. Nếu nơi sinh sống có điều kiện thích hợp, cá hoạt động vào cả ban ngày. Cá
ăn mạnh về đêm hơn ban ngày, nước rong ăn mạnh hơn nước kém. Cá thích ăn tôm,
tép, cá sống. Khi đói, cá cũng có thể ăn tôm, cá chết nhưng không ăn động vật ươn
thối (Nguyễn Chung, 2007).
Theo ý kiến của nhóm tác giả Huỳnh Thị Mỹ Hương và csv (1986) thì từ ngày thứ 4
sau khi nở (noãn hoàng vừa hết) cá bột sử dụng thức ăn bên ngoài . Thức ăn trong giai
đoạn này là động vật phù du với kích thước rất nhỏ mà Rotifera là loại thức ăn thích
hợp cho chúng trong những ngày đầu. Đến ngày tuổi thứ 10 chúng mới ăn được giáp
xác bậc thấp như Moina, Cyclops, ấu trùng Artemia. Từ ngày tuổi thứ 25 trở đi cá ăn
được Trùn chỉ. Một tháng tuổi chúng chuyển sang tập tính ăn đặc trưng và ổn định của
loài.
Trên thực tế, cho đến nay với nhiều phương pháp ương dựa trên những ý kiến về dinh
dưỡng khác nhau nhưng tỷ lệ sống chỉ đạt ở mức thấp so với các loài cá khác ở giai
đoạn từ 1 tháng tuổi đến 2 tháng tuổi.
16
2.3 Ương nuôi cá bột
Có hai cách ương cá bột Bống tượng là ương trong ao đất và uơng trong bể xi măng.
2.3.1 Ương trong bể xi măng
Mật độ ương trên bể xi măng thường là 1.000 – 2.000 con/m2 giai đoạn đầu và giai
đoạn sau là 150 – 250 con/m2 (Nguyễn Chung, 2007).
Có thể ương cá thành 2 giai đoạn: từ 3 – 10 ngày tuổi và 10 – 60 ngày tuổi.
Cá bột từ 3 – 10 ngày tuổi được ương trong bể xi măng với các loại thức ăn khác nhau
lòng đỏ trứng (1 trứng/2 vạn cá), bột đậu nành xay nhuyễn (1 muỗng cà phê/5.000 cá)
và thức ăn tự nhiên với thành phần chủ yếu là nguyên sinh động vật – Protozoa, trùng
bánh xe – Rotifera, tảo đơn bào Chlorella (Nguyễn Chung, 2007).
Sau 10 ngày ương, cá có thể ăn được các loại sinh vật thức ăn có kích thước thấy được
bằng mắt thường như giáp xác chân chèo, giáp xác râu ngành. Trong giai đoạn này, cá
được cho ăn thêm Moina và lòng đỏ trứng trộn với đậu nành số lượng giảm đi một
nữa. Khi cá được 15 ngày tuổi thì không cần cung cấp trứng và bột đậu nành. Sau 25
ngày cá đã hình thành đầy đủ sắc tố và bám vào thành bể bằng vi bụng hay nằm ở đáy
bể. Sau 30 ngày tuổi cá có thể ăn ấu trùng muỗi, giáp xác nhỏ. Sau 60 ngày chiều dài
cá đạt 3 – 4 cm thì tiếp tục ương thành cá giống (Bùi Minh Tâm và Lê Như Xuân,
1995).
Từ 30 – 40 ngày tuổi thì giảm mật độ ương xuống còn 1.000 – 1.200 con/m2, khi cá
chiều dài đạt 4 – 5 cm thì tỷ lệ sống có thể đạt 38 – 58% (Nguyễn Chung, 2007)
Ươn cá 4 – 5 cm lên cá giống với mật độ ương 80 – 120 con/m2, tỷ lệ sống có thể đạt
68 – 80% (Nguyễn Chung , 2007)
2.3.2 Ương trong ao đất
Ao gần sông, rạch có nguồn nước sạch không bị nhiễm phèn, hoá chất thuốc trừ sâu,
chất thải nhà máy công nghiệp, thuận lợi cho cấp và thoát nước dễ dàng. Ao ương có
thể là ao tự nhiên sẵn có, nếu đào mới, ao nên có hình chữ nhật, xuôi chiều gió, chiều
dài bằng 2 – 3 lần chiều rộng. Bờ ao chắc chắn, nền đáy là đất thịt hoặc thịt pha sét,
không bị phèn. Diện tích ao dao động 250 – 1.000m2, tốt nhất 400 – 500m2. Ao phải
sâu để giữ mức nước trong thời gian ương 0,6 – 0,8m và mặt bờ cao hơn mực nước lũ
tối đa là 0,4m. Ao nghiêng về cống thoát để thu hoạch được dễ dàng. Tát cạn ao ương,
nếu không cạn thì tiến hành thuốc cá bằng rễ dây thuốc cá với lượng 0,5 kg/100m2 ao
có mực nước sâu 20 – 30 cm. Sên vét lớp bùn đáy ao, bùn đáy ao không quá 5 cm.
Phơi khô đáy ao và cày bừa lớp đất mặt để tăng quá trình ôxy hóa và khoáng hóa lớp
đất này. Nếu không thể phơi khô được thì dùng vôi xử lý với lượng 8 – 12 kg/100m2
đối với ao bình thường hay 30 – 40 kg/100m2 nếu ao mới đào, ao không thể tát cạn
17
hay ao đã ương nhiều vụ. Đưa nước vào ao qua lưới lọc mịn (0,5 – 0,7 mm) Bố trí hệ
thống sục khí (cứ 100m2 bố trí 10 cục đá bọt, đá bọt được cố định bằng cọc cách đáy
ao 20 cm).Mật độ ương tùy từng điều kiện cụ thể mà mật độ ương cá khác nhau, thông
thường cá bột là từ 500 – 1000 con/m2 thả vào lúc sáng sớm hay chiều mát, thả cá
phải nhẹ nhàng cho thau hay chậu hoặc túi đựng cá ngập từ từ vào trong nước ao để
nhiệt độ trong ao và chậu được cân bằng giúp cá quen dần và bơi ra ngoài. Ương tốt tỷ
lệ sống có thể đạt 31 – 58%, cho cá ăn 50 – 70g bột đậu nành và 10 lòng đỏ trứng bóp
nhuyễn cho 100.000 cá bột. Thức ăn được hòa với nước rãi đều khắp ao. Hàng ngày
nên cho ăn 4 – 5 lần. Lượng thức ăn mỗi ngày cho cá tăng dần lên 5 – 10%. Sau 20
ngày tuổi, cá ăn được thức ăn tự nhiên có kích thước lớn như giáp xác chân chèo, giáp
xác râu ngành. Lúc này cần quan sát màu nước ao. Nếu ao không lên màu thì tiến
hành bón phân với liều lượng 25 – 30 kg/100m2 đối với phân hữu cơ và 3 – 4 kg phân
DAP.Khi cá giống đạt 4 – 6 cm thì ương thêm 1,5 – 2 tháng nữa tại ao đang ương
hoặc chuyển sang ao khác. Mật độ ương từ 100 – 150 con/m2, khi cá đạt 4 – 6 cm thì
tỷ lệ sống có thể đạt 35 – 44% (Nguyễn Chung, 2007).
Cá lứa đạt chiều dài 12 – 15 cm và trọng lượng 60 – 70 g/con cần ương thêm 5 – 6
tháng, mật độ ương thích hợp là 8 – 15 com/m2, tỷ lệ sống đạt 61 – 70% (Nguyễn
Chung, 2007).
2.4 Ảnh hưởng của thức ăn và nhịp cho ăn lên tăng trưởng của cá Bống tượng
2.4.1 Thức ăn
Theo Bùi Minh Tâm và Lê Như Xuân (1995) khi thí nghiệm ương cá 30 ngày tuổi với
thức ăn là Trùn chỉ cho tốc độ tăng trưởng cao nhất so với cho ăn bằng thức ăn viên và
trùn chỉ kết hợp với thức ăn viên sau 60 ngày ương (từ 1,141 – 4,586g).
2.4.2 Nhịp cho ăn
Theo Bùi Minh Tâm và Lê Như Xuân (1995) khi theo dõi nhịp cho ăn của cá sau 60
ngày ương thì thấy cá cho ăn cả ngày lẫn đêm thì tốc độ tăng trọng cao hơn so với chỉ
cho ăn ban ngày hay chỉ cho ăn ban đêm.
18
CHƯƠNG 3
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1 Thời gian và địa điểm thực hiện đề tài
Thời gian
Đề tài đã được thực hiện từ tháng 05/2010 và kết thúc vào tháng 06/2010.
Địa điểm thực hiện
Các nghiên cứu được thực hiện tại trại Lê Minh Quốc lộ 91B – khu vực 3 – Phường
An Khánh – Quận Ninh Kiều – Thành phố Cần Thơ.
3.2 Nguồn cá thí nghiệm
Nguồn cá thí nhiệm được mua từ trại cá giống có chiều dài từ 2,5 – 3,0 cm.
3.3 Vật liệu nghiên cứu
 Xô nhựa 60L (9 xô).
 Cân điện tử, nhiệt kế.
 Thước, vợt vớt cá, thau, xô.
 Hệ thống sục khí: máy thổi khí, dây thổi khí, đá bọt.
 Bộ dụng cụ kiểm tra các chỉ tiêu PH, Ôxy, NH4+.
 Hoá chất và một số dụng cụ khác.
 Thức ăn cho cá: Trùn chỉ.
3.4 Phương pháp nghiên cứu
3.4.1 Chuẩn bị bể ương
Hệ thống bể được thiết kế thành dãy và có lắp đặc hệ thống thổi khí. Trên là hệ thống
mái che bằng lưới, và khi cần thiết phủ kín toàn hệ thống bể bằng bạt trong (khi trời
mưa) để ánh sáng xuyên qua. Nước lấy từ hệ thống nước máy và giữ trong bể chứa 3
ngày sục khí mạnh cho hóa chất bay hơi rồi sau đó cấp vào bể ương. Nước được cấp
qua lưới mịn nhằm hạn chế các loài sinh vật gây hại cho cá bột. Sau khi nước đã được
cấp đầy (40 – 60 cm), hệ thống thổi khí được lắp đặt và có thể tiến hành thả cá.
19
Hình 3.1: Hệ thống thí nghiệm
3.4.2 Bố trí thí nghiệm
Thí nghiệm: Ảnh hưởng của mật độ đến tăng trưởng và tỉ lệ sống của cá Bống
tượng từ giai đoạn hương lên giống.
Thí nghiệm được bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên với 3 nghiệm thức. Mỗi nghiệm thức
được lặp lại 3 lần như sau:
Nghiệm thức I: Mật độ ương 500 con/m2
Nghiệm thức II: Mật độ ương 1.000 con/m2
Nghiệm thức III: Mật độ ương 1.500 con/m2
3.4.3 Chăm sóc và quản lí
Cá được cho ăn theo nhu cầu để đảm bảo sự tăng trưởng tối ưu của cá khẩu phần ăn
dao động từ 3 – 7 % trọng lượng cá, thức ăn là Trùn chỉ. Cá được cho ăn 4 lần/ngày
vào lúc 6, 11,18 và 22 giờ.
20