Ảnh hưởng của các loại kháng sinh lên quá trình phát triển của ấu trùng cua biển giai đoạn (zoea1 – zoea5 và zoea5 – cua1) trong quy trình nước trong hở

  • 41 trang
  • file .pdf
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ
KHOA SINH HỌC ỨNG DỤNG
---------- ----------
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
CHUYÊN NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
MÃ SỐ: 304
ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC LOẠI KHÁNG SINH LÊN
QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA ẤU TRÙNG CUA
BIỂN GIAI ĐOẠN (Zoea1 – Zoea5 và Zoea5 – Cua1)
TRONG QUY TRÌNH NƯỚC TRONG HỞ
Sinh viên thực hiện
LÂM HOÀNG GIANG
MSSV: 06803009
LỚP: NTTS K1
Cần Thơ, 2010
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ
KHOA SINH HỌC ỨNG DỤNG
---------- ----------
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
CHUYÊN NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
MÃ SỐ: 304
ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC LOẠI KHÁNG SINH LÊN
QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA ẤU TRÙNG CUA
BIỂN GIAI ĐOẠN (Zoea1 – Zoea5 và Zoea5 – Cua1)
TRONG QUY TRÌNH NƯỚC TRONG HỞ
Cán bộ hướng dẫn Sinh viên thực hiện
Th.s TĂNG MINH KHOA LÂM HOÀNG GIANG
MSSV: 06803009
LỚP: NTTS K1
Cần Thơ, 2010
2
XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG BẢO VỆ LUẬN VĂN TỐT
NGHIỆP ĐẠI HỌC
Luận văn: Ảnh hưởng của các loại kháng sinh lên quá trình phát triển của ấu trùng
cua biển giai đoạn (Zoea1 – Zoea5 và Zoea5 – Cua1) trong quy trình nước trong hở.
Sinh viên thực hiện: LÂM HOÀNG GIANG
Lớp: Nuôi Trồng Thủy Sản K1
Đề tài đã được hoàn thành theo yêu cầu của cán bộ hướng dẫn và hội đồng bảo
vệ luận văn đại học Khoa Sinh Học Ứng Dụng – Đại Học Tây Đô.
Cần Thơ, ngày 27 tháng 7 năm 2010
Cán bộ hướng dẫn Sinh viên thực hiện
Th.s TĂNG MINH KHOA LÂM HOÀNG GIANG
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG
3
LỜI CẢM TẠ
Sau 3 tháng thực tập từ tháng 3 năm 2010 đến tháng 6 năm 2010 tại Trại tôm sú giống
Đăng Khoa – KV1 – An Bình – Ninh Kiều – TP. Cần Thơ, áp dụng những kiến thức
đã học kết hợp với kinh nghiệm thực tế, nay luận văn đã được chỉnh sửa và hoàn
thành.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy Tăng Minh Khoa – Khoa Sinh Học Ứng
Dụng – Trường Đại Học Tây Đô đã tận tình chỉ dạy cho em trong suốt thời gian làm
đề tài.
Em xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô – Khoa Sinh Học Ứng Dụng – Trường Đại
Học Tây Đô đã tận tình dạy bảo, truyền đạt cho em những kiến thức quý báu trong
những năm học vừa qua, tạo dựng hành trang để em bước vào cuộc sống sau này.
Xin cảm ơn tất cả các bạn trong Trại tôm sú giống Đăng Khoa – KV1 – An Bình –
Ninh Kiều – TP. Cần Thơ đã tận tình giúp đỡ và đóng góp ý kiến bổ ích để em hoàn
thành luận văn tốt nghiệp này.
Cuối cùng em xin chúc quý Thầy Cô – Khoa Sinh Học Ứng Dụng – Trường Đại Học
Tây Đô vui, khỏe, công tác tốt và không ngừng con đường cống hiến cho sự nghiệp
giáo dục.
Với sự hiểu biết còn hạn hẹp và thu thập tài liệu còn hạn chế nên báo cáo tốt nghiệp
không tránh khỏi những sai sót. Kính mong sự đóng góp ý kiến của quý Thầy Cô và
các bạn.
Em xin chân thành cám ơn và ghi nhớ!
LÂM HOÀNG GIANG
4
TÓM TẮT
Cua biển (Scylla paramamosain) là đối tượng có giá trị kinh tế cao, tuy nhiên việc sản
xuất giống loài này còn gặp nhiều khó khăn. Nghiên cứu được tiến hành nhằm xác
định ảnh hưởng của kháng sinh lên sự sinh trưởng và tỷ lệ sống của ấu trùng. Ương ấu
trùng cua biển hai giai đoạn từ Zoea1 – Zoea5 (thí nghiệm 1) với mật độ ương là 300
con/L và giai đoạn từ Zoea5 – Cua1 (thí nghiệm 2) với mật độ ương là 30 con/L.
Thuốc kháng sinh được xử lý định kỳ trong mỗi nghiệm thức khác nhau như:
Nystatine, Ciprofloxacine, Rifampicine, Solmux Broncho và nghiệm thức đối chứng
(hỗn hợp các kháng sinh trên). Kết quả thí nghiệm 1 cho thấy với việc xử lý kháng
sinh Rifampicin cho tỷ lệ sống cao nhất (20,73%) cao và khác biệt không có ý nghĩa
thông kê (p>0,05) so với các nghiệm thức còn lại (nghiệm thức đối chứng (17,78%),
Ciprofloxacine (15,83%), Nystatine (14,24%) và Solmux Broncho (10,98%)). Ở thí
nghiệm 2, tỷ lệ sống ở nghiệm thức 1 khi xử lý kháng sinh Solmux Broncho cao nhất
(12.90%) khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p>0.05) so với các nghiệm thức còn
lại như: Nghiệm thức đối chứng (11,80%), Rifampicine (11,10%), Nystatine (10,67%),
Ciprofloxacine (10,57%). Kết quả tỷ lệ sống chung từ giai đoạn Zoea1 – Cua1 dao
động từ 1,14 – 1,52%. Như vậy, qua 2 thí nghiệm ương giống cua biển nhận thấy giai
đoạn từ Zoea1 – Zoea5 xử lý kháng sinh Rifampicin cho kết quả tốt nhất còn kháng
sinh Solmux Broncho xử lý giai đoạn Zoea5 – Cua1 là tốt nhất.
Scylla paramamosain, kháng sinh, tỷ lệ sống.
5
MỤC LỤC
LỜI CẢM TẠ ................................................................................................................ i
TÓM TẮT ..................................................................................................................... ii
MỤC LỤC....................................................................................................................iii
DANH SÁCH CÁC BẢNG ........................................................................................ iv
DANH SÁCH CÁC HÌNH .......................................................................................... v
CHƯƠNG 1 .................................................................................................................. 1
ĐẶT VẤN ĐỀ ............................................................................................................... 1
1.1 Giới thiệu ......................................................................................................... 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................................2
1.3 Nội dung nghiên cứu ..................................................................................................2
CHƯƠNG 2 .................................................................................................................. 3
LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU ........................................................................................... 3
2.1 Đặc điểm sinh học của cua biển ..................................................................... 3
2.1.1 Hình thái phân loại .............................................................................. 3
2.1.2 Vòng đời của cua biển ......................................................................... 3
2.1.3 Đặc điểm cấu tạo cơ thể ...................................................................... 5
2.1.4 Đặc điểm sinh sản ................................................................................ 5
2.1.5 Đặc điểm dinh dưỡng .......................................................................... 6
2.1.6 Đặc điểm sinh trưởng .......................................................................... 7
2.2 Nghiên cứu sản xuất giống cua biển ở Việt Nam và trên Thế Giới ............... 7
2.2.1 Nuôi vỗ cua bố mẹ ............................................................................... 7
2.2.2 Ương ấu trùng cua biển ....................................................................... 9
CHƯƠNG 3 ................................................................................................................ 12
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................. 12
3.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu ................................................................ 12
3.2 Vật liệu và trang thiết bị ............................................................................... 12
3.2.1 Dụng cụ và hóa chất .......................................................................... 12
3.2.2 Vật liệu .............................................................................................. 12
3.2.3 Nguồn thức ăn ................................................................................... 13
3.2.4 Kháng sinh sử dụng trong thí nghiệm ............................................... 14
3.3 Phương pháp bố trí thí nghiệm ..................................................................... 14
3.3.1 Thí nghiệm 1 ..................................................................................... 14
6
3.3.2 Thí nghiệm 2 ..................................................................................... 16
3.4 Các chỉ tiêu theo dõi ở 2 thí nghiệm ............................................................. 17
3.4.1 Yếu tố môi trường ............................................................................. 17
3.4.2 Tỷ lệ biến thái và tỷ lệ sống .............................................................. 17
3.5 Phương pháp xử lý số liệu ............................................................................ 17
CHƯƠNG 4 ............................................................................................................. 18
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .................................................................................. 18
4.1 Thí nghiệm 1.................................................................................................. 18
4.1.1 Các yếu tố môi trường ................................................................................ 18
4.1.2 Tỷ lệ biến thái và tỷ lệ sống........................................................................ 20
4.2 Thí nghiệm 2.................................................................................................. 22
4.2.1 Các yếu tố môi trường ................................................................................ 22
4.2.2 Tỷ lệ biến thái và tỷ lệ sống........................................................................ 24
4.3 Tỷ lệ sống từ Zoea1 đến Cua1 ........................................................................ 26
CHƯƠNG 5 ............................................................................................................. 27
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT ....................................................................................... 27
5.1 Kết luận.......................................................................................................... 27
5.2 Đề xuất........................................................................................................... 27
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 28
PHỤ LỤC A ................................................................................................................. A
PHỤ LỤC B ...................................................................................................................I
7
DANH SÁCH BẢNG
Trang
Bảng 2.1: Các giai đoạn ấu trùng cua biển (Scylla paramamosain)............................. 4
Bảng 2.2: Các giai đoạn thành thục của cua biển ......................................................... 6
Bảng 3.1: Công thức thức ăn chế biến cho ấu trùng cua biển .....................................14
Bảng 3.2: Tên thuốc và công dụng của thuốc kháng sinh ...........................................14
Bảng 3.4: Các nghiệm thức của thí nghiệm 1 ..............................................................15
Bảng 3.5: Thức ăn cho ấu trùng cua biển ở thí nghiệm 1 ............................................16
Bảng 3.6: Các nghiệm thức của thí nghiệm 2 ..............................................................16
Bảng 4.1: Biến động một số yếu tố môi trường trong thí nghiệm 1 ............................18
Bảng 4.2: Tỷ lệ biến thái ở các giai đoạn ấu trùng của thí nghiệm 1 ..........................20
Bảng 4.3: Tỷ lệ sống trung bình ở giai đoạn Zoea5 trong nghiệm thức 1 .........................22
Bảng 4.4: Biến động một số yếu tố môi trường trong thí nghiệm 2 ............................22
Bảng 4.5: Tỷ lệ biến thái ở giai đoạn Megalope và Cua1 của thí nghiệm 2 ................24
Bảng 4.6: Tỷ lệ sống giai đoạn Cua1 ở các nghiệm thức của thí nghiệm 2 .................25
8
DANH SÁCH HÌNH
Trang
Hình 2.1 Hình dạng loài cua biển giống Scylla paramamosain. .............................3
Hình 3.1. Cua mẹ mang trứng.................................................................................13
Hình 4.1: Tỷ lệ sống ở giai đoạn Zoea5 ở các nghiệm thức của thí nghiệm 1 ........21
Hình 4.2: Tỷ lệ sống giai đoạn Cua1 ở các nghiệm thức của thí nghiệm 2.............25
9
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
TTKN: Trung tâm khuyến ngư
Z: Zoea
NT: Nghiệm thức
S: Buổi sáng
C: Buổi chiều
DC: Đối chứng
NTĐC: Nghiệm thức đối chứng
10
CAM KẾT KẾT QUẢ
Tôi xin cam kết luận văn này được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của tôi
và các kết quả của nghiên cứu này chưa dùng cho bất cứ luận văn cùng cấp nào khác.
Ký tên
LÂM HOÀNG GIANG
Ngày 27 tháng 7 năm 2010
11
CHƯƠNG 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Giới thiệu
Trong những năm gần đây, nghề nuôi trồng thủy sản lợ mặn của nước ta ngày càng
phát triển mạnh mẽ. Nghề nuôi thủy sản nước lợ mặn hiện nay đã góp phần lớn vào
việc phục vụ trong nước và xuất khẩu. Đáng chú ý là các loài giáp xác (tôm sú, tôm
càng xanh, cua biển…), vốn là những đối tượng kinh tế quan trọng trong sản xuất
giống. Trong đó Cua biển (Scylla paramamosain) được xem là một trong những đối
tượng quan trọng. Cua biển có tiềm năng kinh tế quan trọng đối với hoạt động đánh
bắt cũng như nuôi trồng thuỷ sản ở các nước Đông Nam Á đặc biệt là Việt Nam. Cua
biển có đặc điểm là tăng trọng nhanh, kích thước lớn, giá trị kinh tế cao nên được xem
là đối tượng có thể thay thế tôm ở vùng ven biển (Overton & Macintosh, 1997).
Tuy nhiên nguồn cua giống hiện nay để cung cấp cho người nuôi chủ yếu từ khai thác
tự nhiên, sản xuất giống chưa đủ đáp ứng cho nhu cầu nuôi cua thịt đang ngày càng
tăng. Mặt khác, sản lượng cua tự nhiên đang giảm dần do khai thác quá mức và môi
trường sống thích hợp của cua (rừng ngập mặn) ngày càng thu hẹp. Đặc biệt, hiện nay
ở các tỉnh ven biển Đồng Bằng Sông Cửu Long phong trào nuôi kết hợp cua – tôm –
rừng; cua – tôm đang phát triển mạnh do đó nhu cầu về cua giống là rất lớn. Nguồn
cua giống thu gom từ tự nhiên không đủ để đáp ứng nhu cầu của người nuôi. Để đảm
bảo nguồn giống cho các hoạt động nuôi thương phẩm và giảm bớt áp lực khai thác
cua tự nhiên thì nghiên cứu sản xuất giống cua biển nhân tạo cần được chú trọng, quan
tâm và phát triển. Hiện nay toàn tỉnh Cà Mau có khoảng 70 trại sản xuất giống cua
biển phục vụ cho người nuôi (TTKN Cà Mau, 2008) nhưng số lượng giống chưa nhiều
và tỉ lệ sống còn thấp. Theo các chủ Trại giống cua biển thì vấn đề sử dụng kháng sinh
là không thể thiếu trong sản xuất giống nhưng vấn đề sử dụng kháng sinh khá tùy tiện.
Do đó yêu cầu đặt ra là cần phải tìm ra giải pháp góp phần nâng cao tỉ lệ sống cho ấu
trùng cua biển, xuất phát từ những vấn đề trên đề tài “Ảnh hưởng của các loại kháng
sinh tới quá trình phát triển của ấu trùng cua biển (Scylla paramamosain) giai
đoạn (Zoea1 – Zoea5 và Zoea5 – Cua1) trong quy trình nước trong hở” được thực
hiện nhằm góp phần tìm ra loại kháng sinh thích hợp và hiệu quả nhất và nhằm giảm
sử dụng kháng sinh tùy tiện làm tăng tỉ lệ sống cho ấu trùng cua biển.
12
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
Tìm ra loại kháng sinh thích hợp nhất trong ương cua biển giai đoạn Zoea1 – Zoea5
và giai đoạn Zoea5 – Cua1 nhằm nâng cao tỷ lệ sống và sự phát triển ấu trùng cua.
Nhằm góp phần cải thiện tính ổn định và hiệu quả trong sản xuất của quy trình sản
xuất giống cua biển.
1.3 Nội dung nghiên cứu
Ảnh hưởng của các loại kháng sinh lên sự phát triển của ấu trùng cua biển (Scylla
paramamosain) giai đoạn (Zoea1 – Zoea5 và Zoea5 – Cua1) trong qui trình nước
trong hở.
13
CHƯƠNG 2
LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
2.1 ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC SINH SẢN CỦA CUA BIỂN
2.1.1 Hình thái phân loại
Cua biển thuộc giống Scylla, trên thế giới có 4 loài: Scylla serrata, Scylla
paramamosain, Scylla olivacea và Scylla transquesparica (Keenan và Mann, 1998).
Ở nước ta có 2 loài phân bố chủ yếu là cua sen (Scylla paramamosain) và cua lửa
(Scylla olivacea) trong đó cua sen chiếm đa số trên 90%. Theo Estampador (1949)
loài Scylla paramamosain được phân loại theo hệ thống phân loại như sau:
Ngành: Arthropoda
Lớp: Crustacea
Bộ: Decapoda
Họ: Portunidae
Giống: Scylla
Loài: Scylla paramamosain
Hình 2.1 Hình dạng loài cua biển Scylla paramamosain, Estampador (1949)
2.1.2 Vòng đời của cua biển
Cua biển có vòng đời phức tạp, trải qua nhiều lần lột xác và biến thái từ thời kỳ ấu
trùng, ấu niên đến giai đoạn tiền trưởng thành và trưởng thành. Theo mô tả của Ong
(1964) ấu trùng cua biển trải qua 5 giai đoạn Zoea (Zoea1 – Zoea5 ) với 4 lần lột xác
vào khoảng thời gian 17 - 20 ngày. Zoea5 biến thái thành Megalopa khoảng 8 - 11
ngày, sau đó ấu trùng trở thành cua con. Cua con trải qua 16 - 18 lần lột xác trước
khi thành thục, thời gian này ít nhất khoảng 338 - 523 ngày. Trước mùa vụ sinh sản
cua di cư ra vùng biển ven bờ lột xác tiền giao vĩ rồi di cư ra biển, trong quá trình di
cư trứng sẽ dần dần phát triển đến chín. Cua đẻ trứng và ấp trứng dưới bụng cho đến
14
khi nở ra ấu trùng Zoea1, rồi chúng tiến hành lột xác, sinh trưởng, sinh sản và lập lại
vòng đời của chúng. Ngoài ra trong giai đoạn ấu trùng cua thường sử dụng thức ăn
phù du do chúng có tập tính sống trôi nổi trong nước và có tính hướng quang trong
giai đoạn này. Phân biệt các giai đoạn phát triển của ấu trùng cua biển được Nguyễn
Thanh Phương và Trần Ngọc Hải (2004) tổng hợp và được trình bày ở Bảng 2.1
dưới đây:
Bảng 2.1 Các giai đoạn ấu trùng cua biển (Scylla paramamosain)
Thời gian
Kích cỡ
Giai đoạn sau khi nở Đặc điểm phân biệt quan trọng
(mm)
(ngày)
Mắt chưa có cuống. Chân hàm I và II đều mang 4
Zoea1 0–3 1.65
lông tơ trên nhánh ngoài. Có 5 đốt bụng
Zoea2 Mắt có cuống. Nhánh ngoài của chân hàm I và II
3–6 2.18
mang 6 lông tơ. Có 5 đốt bụng
Nhánh ngoài của chân hàm I mang 8 lông tơ, chân
Zoea3 6–8 2.70 hàm II mang 9 lông tơ. Có 6 đốt bụng. Gai bên của
đốt bụng 3 - 5 dài hơn
Nhánh ngoài của chân hàm I mang 10 lông tơ,
Zoea4 8 – 11 3.54 chân hàm II mang 10 lông dài, 1 – 2 lông ngắn.
Mầm chân bụng xuất hiện trên các đốt bụng 2 – 6
Nhánh ngoài của chân hàm I mang 11 lông dài, 1 -
4 lông ngắn, nhánh ngoài của chân hàm II mang
Zoea5 10 – 16 4.50 12 lông dài và 2 - 3 lông ngắn. Chân bụng trên đốt
bụng 2 - 6 rất phát triển, nhánh ngoài của chân
bụng có thể mang 1 - 2 lông tơ.
Mất gai lưng. Gai trán rất ngắn. Mắt to. Telson
không còn chẻ 2 mà dạng bầu và có nhiều lông
Megalopa 15 – 23 4.01
trên chân đuôi. Chân bụng rất phát triển và có
nhiều lông trên các nhánh. Ấu trùng mang 2 càng.
Cua1 có hình dạng như cua trưởng thành, mặc dù
Cua1 23 – 30 2 - 3 CW
carapace hơi tròn.
15
2.1.3 Đặc điểm cấu tạo cơ thể
Nguyễn Thanh Phương và Trần Ngọc Hải (2004) mô tả cơ thể cua được phân chia
thành phần đầu ngực và phần bụng.
Phần đầu ngực là sự liên hợp của 5 đốt đầu và 8 đốt ngực nằm phía dưới mai. Đầu
gồm mắt anten và phần phụ miệng. Mai cua to phía trước có nhiều răng, mắt có hai
hốc mắt chứa mắt, cuống mắt, hai cặp râu nhỏ a1 và râu lớn a2 . Trên mai chia thành
nhiều vùng bằng những mãnh trung gian, mỗi vùng là vị trí của mỗi cơ quan. Mặt
bụng của phần đầu ngực có tấm ngực và làm thành vùng lõm ở giữa để chứa phần
bụng gập vào.
Phần bụng của cua gấp lại dưới phần đầu ngực. Phần bụng phân đốt và tuỳ theo giới
tính thì hình dạng và sự phân đốt cũng không giống nhau. Con cái trước thời kỳ
thành thục phần bụng (yếm) có hình hơi vuông, khi thành thục yếm phùng rộng với
6 đốt bình thường. Con đực có yếm hẹp hình chữ V, chỉ có đốt 1, 2 và 6 thấy rỏ còn
các đốt 3, 4, 5 liên kết với nhau.
2.1.4 Đặc điểm sinh sản
Ở vùng biển nhiệt đới cua đẻ quanh năm và ở vùng vĩ độ càng thấp mùa vụ sinh sản
càng dài. Cua thường di cư ra biển để tiến hành lột xác, giao vĩ và sinh sản. Sự di cư
sinh sản của cua thường theo chu kỳ âm lịch và sự thay đổi độ mặn. Sở dĩ cua buộc
phải di cư từ vùng cửa sông ra biển là do yêu cầu về điều kiện môi trường ở giai
đoạn đầu tiên của ấu trùng Zoea (Hill, 1975).
Cua di cư ra biển chủ yếu tìm môi trường thuận lợi cho quá trình sinh sản và ấp
trứng như: nhiệt độ, độ mặn, ánh sáng và cả nguồn thức ăn cho ấu trùng (Prasad,
1989).
Ở những vùng do điều kiện tự nhiên của mỗi nước khác nhau cho nên có sự khác
nhau về đỉnh cao mùa vụ sinh sản của cua. Chẳng hạn như Ấn Độ mùa vụ sinh sản
từ tháng 4 – 6 và tháng 9 – 2 (Marichemy et. al, 1991). Ở Srilanka từ tháng 4 – 5 và
tháng 8 – 9 (Jayamanne Jinadasa, 1991). Ở vùng biển phía Nam Việt Nam mùa vụ
sinh sản của cua bắt đầu từ tháng 12 – 2 năm sau, ở vùng biển phía Bắc từ tháng 4 –
7 (Hoàng Đức Đạt, 1992).
Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Cơ Thạch (1998) cho thấy cua nhỏ hơn 8 cm thì
chưa thành thục và hầu như toàn bộ cá thể có CW trên 10 cm tương ứng với trọng
lượng trung bình toàn thân ≥ 267 gr đều thành thục và có khả năng tham gia sinh
sản. Do chịu ảnh hưởng của các điều kiện khí hậu theo từng vùng địa lý mà kích
thước thành thục của loài thay đổi. Cua sen ở khu vực Miền Trung Việt Nam có kích
thước thành thục CW ≥ 10 cm. Nhóm kích thước có CW = 10 – 11 cm có sức sinh
16
sản thực tế khoảng 1.200.000 trứng/ lần đẻ. Trong khi nhóm có kích thước CW =
12.1 – 13 cm thì sức sinh sản thực tế khoảng 1.800.000 trứng/ lần đẻ.
Theo quan sát của Sombat (1991) cua cái thành thục khi đạt giá trị thành thục FMI
đạt 0.88 – 1. Quá trình thành thục của cua là quá trình biến đổi của buồng trứng chia
thành các giai đoạn được trình bài Bảng 2.2 (Trần Ngọc Hải và Nguyễn Thanh
Phương, 2004).
Bảng 2: Các giai đoạn thành thục của cua biển
Giai đoạn thành thục Đặc điểm
Chưa thành thục, tuyến sinh dục mỏng và trong suốt, bụng có
Giai đoạn I
hơi dạng tam giác. Đường kính trứng 0,01 – 0,06 mm.
Tuyến sinh dục đang phát triển, noãn sào có màu trắng kem hay
Giai đoạn II vàng. Chiếm 1/4 diện tích gan tụy. Đường kính trứng 0,1 – 0,3
mm.
Cua đang thành thục. Noãn sào nở rộng, chiếm khoảng ½ - 3/4
Giai đoạn III diện tích gan tụy. Noãn sào có màu cam. Đường kính trứng 0,4
– 0,9 mm.
Túi chứa tinh lồi lên. Noãn sào màu cam hay đỏ, nở rộng chiếm
hết diện tích gan tụy và cả khoan ruột. Có thể nhìn thấy màu
Giai đoạn IV
vàng từ phía sau giữa giáp dầu ngực và yếm. Đường kính trứng
0,7 -1,3 mm.
Hoạt động giao vĩ cũng có thể xảy ra ngay trong điều kiện nuôi nhốt ở mức độ có độ
sâu 0.5 m trở lên và độ mặn 30 – 35‰. Trước khi lột xác để giao vĩ một vài ngày, cơ
thể cua cái tiết ra một hormon để quyến rủ cua đực, lúc này cua đực sẽ bơi về phía
cua cái và cùng di chuyển với nhau trong khoảng vài ngày. Khi con cái sắp lột xác
để chuẩn bị giao vĩ thì con đực sẽ rời con cái ra và tiếp tục bơi theo con cái. Giao vĩ
chỉ thật sự xẩy ra khi con cái mới vừa lột xác xong, cơ thể còn rất mềm, lúc này con
đực dùng chân bò lật ngữa con cái. Phần bụng (yếm) của chúng nở ra về phía sau và
áp vào nhau, cơ quan giao cấu của con đực có hình dạnh lưỡi kiếm nằm ở gốc chân
bụng thứ nhất sẽ gắn vào hai lỗ sinh dục con cái nằm ở gốc chân bò thứ ba của mặt
bụng giáp đầu ngực.
2.1.5 Đặc điểm dinh dưỡng
Tính ăn của cua thay đổi tuỳ theo giai đoạn biến thái nhưng phần lớn chúng thường
ăn tạp thiên về động vật như: ấu trùng của giáp xác, luân trùng, Artemia, nhuyễn thể,
17
giun, mực và ăn lẫn nhau. Riêng đặc tính ăn nhau có thể từ lúc chúng có đôi càng ở
giai đoạn Megalopa (Warner, 1977).
Theo Hill et al., (1984) cua con có kích thước 2 – 7 cm ăn chủ yếu là giáp xác, cua
sắp trưởng thành CW từ 7 – 13 cm ăn nhiều loài 2 mảnh vỏ, trong khi đó cua lớn
hơn thường ăn cua con và cá. Hill (1979) đã quan sát thấy rằng thành phần thức ăn
trong ống tiêu hoá của cua gồm 50% là nhuyễn thể, 21% là giáp xác, ít khi thấy cá
xuất hiện trong ống tiêu hoá của cua.
2.1.6 Đặc điểm sinh trưởng
Quá trình phát triển của cua biển trải qua nhiều lần lột xác và biến thái để lớn lên.
Thời gian các lần lột xác thay đổi theo từng giai đoạn. Giai đoạn ấu trùng cua lột xác
từ 2 – 5 ngày một lần. Cua lớn có thể lột xác chậm hơn từ nữa tháng đến 1 tháng.
Điều đáng chú ý ở đây không những cua lột xác để tăng trọng mà chúng còn có khả
năng tái sinh lại những phần phụ bị mất trên cơ thể, trong giai đoạn đầu lột xác
chúng thường tìm nơi kín đáo để ẩn nấp như bụi rậm hay bịt kín hang lại để tránh kẻ
thù. Tuổi thọ trung bình của cua từ 2 – 4 năm, qua mỗi lần lột xác trọng lượng cua
tăng trung bình 20 – 50%, kích thước tối đa của cua biển từ 1 – 1.3 kg/con.
2.2 NGHIÊN CỨU SẢN XUẤT GIỐNG CUA BIỂN Ở VIỆT NAM VÀ TRÊN
THẾ GIỚI
2.2.1 Nuôi vỗ cua bố mẹ
Có nhiều hệ thống được sử dụng để nuôi vỗ cua mẹ. Ở Nhật cua được nuôi trong bể
có thể tích 100 m3 đặt ngoài trời. Trong khi đó những nước khác như Úc, Đài Loan,
Ấn Độ, Malaysia và Việt Nam dùng bể từ 1 – 2 m3 để trong phòng.
Cua bố mẹ nuôi vỗ thường có CW từ 9 – 10 cm. Nếu cua mẹ không mang trứng, con
đực và con cái được thả chung với mật độ 1 – 3 con/m2 hoặc dùng cua cái ngoài tự
nhiên đã giao vĩ để nuôi vỗ. Thời gian đẻ của cua sau khi giao vĩ rất khác nhau: Ở
Đài Loan cua cái đẻ khoảng 4 tháng sau khi giao vĩ; Ở Ấn Độ sau khoảng 4 – 6 tuần;
Ở Úc sau khoảng 21 – 32 ngày vào mùa đông và 10 – 13 ngày vào mùa xuân
(Heasman and Fielder, 1983). Cua cái thả trong những bể riêng biệt có thuận lợi là
tránh ăn nhau do bản năng hung hăng của chúng trong suốt thời gian nuôi. Ở Nhật,
người ta dùng những bể đáy cát để nuôi vỗ cua bố mẹ và thấy rằng cát là chất nền tốt
cho cua bố mẹ.
Thức ăn thường dùng trong giai đoạn nuôi vỗ cua mẹ là thịt của các loài hai mảnh
võ (nghêu, sò), tôm và cá. Thành phần protein trong khẩu phần ăn của cua mẹ rất
quan trọng, nó là nguồn năng lượng hổ trợ tích cực cho quá trình phát triển phôi
(Wang, 1995), đặc biệt tỷ số acid béo không no ( ω3/ ω6) trong khẩu phần ăn giữ vai
trò rất quan trọng trong sự phát triển buồng trứng cua biển (Lin và Li, 1994). Ở Nhật
18
người ta thường dùng hai mảnh vỏ tươi sống hơn các loại thức ăn khác vì hạn chế
được sự nhiểm bẩn của môi trường do thức ăn thừa gây ra, hơn nữa chúng còn có vai
trò lọc sinh học. Hệ thống nuôi vỗ có thể là hệ thống thay nước và tuần hoàn. Ở Úc
trong suốt thời kỳ nuôi vỗ nước được luân chuyển với vận tốc 500 lít/giờ bằng hệ
thống tuần hoàn. Trong khi đó các hệ thống nuôi vỗ ở Nhật thường được thay nước
200% mỗi ngày.
Việc cắt mắt cua nhằm kích thích tuyến sinh dục phát triển và có thể rút ngắn thời
gian thành thục còn 10 ngày (Heasman et. al, 1983). Áp dụng phương pháp cắt mắt
có thể tạo được đàn cua ôm trứng quanh năm, ông đã dùng phương pháp cắt mắt hai
bên. Ngoài ra trong thí nghiệm ông còn dùng chế độ sáng/tối là 14/10 giờ.
Theo Trương Trọng Nghĩa và csv., (2001) khảo sát sự ảnh hưởng của mùa vụ, ánh
sáng và việc cắt mắt lên đặc điểm sinh sản của cua biển (Scylla paramamosenin) kết
quả cho thấy, trong điều kiện nuôi dưỡng cua cắt mắt có thời gian đẻ dài trong năm
và cắt mắt có khả năng ảnh hưởng lớn hơn ảnh hưởng của mùa vụ. Cắt mắt trái hay
mắt phải ảnh hưởng không khác nhau. Trong điều kiện cắt mắt, cua có tỷ lệ đẻ cao
mà không cần che chắn bể nuôi và không có ảnh hưởng đến sự thụ tinh của trứng.
Những nghiên cứu về sinh sản nhân tạo cua biển đã được bắt đầu từ những năm 50
trong đó phải kể đến công trình nghiên cứu của Ong 1964 ở Malaysia. Ông đã mô tả
chi tiết các giai đoạn biến thái và tập tính sinh học của ấu trùng cua.
Ở Ấn Độ, Đài Loan và Úc những thí nghiệm về sinh sản nhân tạo cua biển cũng đạt
hiệu quả cao trong những năm 80, tỷ lệ sống từ Zoea1 - Cua1 là 10 – 20%. Trong khi
đó ở Việt Nam, theo nghiên cứu của Trần Ngọc Hải (1997) cua cắt mắt nuôi vỗ
trong bể 1m3, sau 5 ngày có thể đẻ trứng. Tuy nhiên, có trường hợp đến 111 ngày
cua mới đẻ và một số con không đẻ. Cua có thể đẻ bất kỳ ngày nào trong tháng vào
bất cứ lúc nào, có thể vào ban đêm, buổi sáng hay buổi chiều. Cua cái tham gia sinh
sản thường có kích cỡ 200 – 300 g, cua có thể đẻ lại 2 – 3 lần sau 20 – 30 ngày đẻ
trước đó. Hiện tượng cua đẻ chải thường xảy ra trong điều kiện nuôi vỗ.
Theo Trương Trọng Nghĩa và csv., (2004) cho biết sự cắt mắt cua trong nuôi vỗ giúp
cua có thể đẻ quanh năm. Cua luôn luôn đẻ theo chu kỳ trăng trong tháng hay thời
điểm nhất định trong ngày. Cua có thể đẻ trên 2 lần nhưng sức sinh sản sẽ giảm đi.
Hamasaki et. al, (1993) sử dụng fomaline 25 ppm để khử sự nhiễm nấm của trứng
cua, kết quả cho thấy đã gây độc cho trứng một ngày sau khi đẻ và độc với cả cua
mẹ nếu giữ cua một thời gian lâu hơn. Vì vậy ông đề nghị xử lý nấm bằng formaline
ở các giai đoạn đầu của ấu trùng tốt hơn ở giai đoạn cua ôm trứng.
Mặc dù cua mẹ có thể sống 1 thời gian dài trên cạn khi ra khỏi nước nhưng những
trứng thụ tinh mà cua đang mang bị chết chỉ sau 1 giờ tiếp xúc với không khí bên
19
ngoài. Khi khối trứng có màu nâu đen thì chuyển cua mẹ đến những bể riêng
(1con/bể) cho trứng nở (Baylon and Failaman, 2001). Làm như vậy có thể giảm
được hiện tượng ăn nhau của ấu trứng từ các đợt khác nhau của những cua mẹ khác
nhau trong thời gian ương nuôi.
Tuỳ thuộc vào điều kiện môi trường nước, đặc biệt là nhiệt độ và độ mặn mà thời
gian ấp trứng khác nhau. Theo nghiên cứu của Marichamy and Rajapackiam (1991)
ở nhiệt độ 23 – 25 °C, độ mặn 34 – 35‰ thì thời gian ấp trứng từ 7 – 10 ngày. Tuy
nhiên, ở nhiệt độ 23 – 25 °C thì thời gian ấp trứng từ 16 – 17 ngày, trứng thường nở
vào khoảng 4 – 5 giờ sáng và tỷ lệ nở đạt gần 100% (Cowan, 1984).
Zeng and Li (1992) cho biết Zoea3 được cho ăn rotifer (mật độ 40 con/lít) thì tỷ lệ
sống tính đến Zoea4 là hơn 80% nhưng điều này lại không xẩy ra ở thí nghiệm khác
trong cùng điều kiện (Zoea3 cũng được cho ăn với mật độ rotifer 40 con/lít). Điều
này chứng tỏ chất lượng của cua mẹ có ảnh hưởng đến tỷ lệ sống của ấu trùng.
2.2.2 Ương ấu trùng cua biển
Hệ thống bể ương ở các quốc gia trên thế giới rất phong phú và đa dạng với thể tích
bể ương cũng như mật độ ương khác nhau. Ở Ấn Độ dùng bể nhỏ 300 lít với mật độ
ương 25 – 75 con/lít. Ở Đài Loan dùng bể ương 0.5m3 cho giai đoạn Zoea và 1 –
10m3 cho giai đoạn Megalopa (10 con/lít). Ở Việt Nam, theo nghiên cứu Trần Ngọc
Hải và Trương Trọng Nghĩa (2004) về ảnh hưởng của mật độ ương lên sự phát triển
và tỷ lệ sống của ấu trùng cua biển (Scylla paramamosain) trong mô hình nước
xanh, tiến hành ương với 3 mật độ khác nhau 50 con/lít, 75 con/lít, và 100 con/lít.
Kết quả cho thấy rằng ở mật độ 100 con/lít cho tỷ lệ sống cao hơn so với mật độ 50
con/lít và 75 con/lít.
Theo Trần An Xuyên (2009) với các mật độ ương khác nhau 100 con/lít, 200 con/lít
và 300 con/lít. Kết quả thấy rằng giai đoạn từ Zoea1 – Zoea5 hoàn toàn ương với mật
độ 300 con/lít còn giai đoạn Zoea1 – Cua1 ương với mật độ 25 con/lít là tốt nhất.
Theo nghiên cứu của Nguyễn Cơ Thạch (1998) về ảnh hưởng mật độ lên sự phát
triển của giai đoạn phôi và ấu trùng cua biển (Scylla paramamosain), độ mặn tốt
nhất cho quá trình phát triển phôi là từ 30 – 35‰ và cho giai đoạn ấu trùng Zoea là
30‰.
Trong ương ấu trùng cua, quản lý môi trường ương là vấn đề rất quan trọng. Nếu
kiểm soát được chất lượng nước một cách chặt chẽ sẽ cải thiện được tỷ lệ sống của
ấu trùng (Brick, 1974 ; Heasman and Fielder, 1983). Nhiệt độ và độ mặn là hai yếu
tố môi trường quan trọng trong ương ấu trùng cua biển. Nhiệt độ và độ mặn thích
hợp trong ương ấu trùng cua biển đã được nhiều tác giả nghiên cứu. Theo Ong
(1964) nhiệt độ và độ mặn thích hợp nhất trong ương ấu trùng là 24,4 – 31,5 oC và
20